Светот конечно ги намалува емисиите, но дали е доволно

Глобалните емисии на стакленички гасови што ја загреваат планетата треба да паднат за околу 10 проценти до 2035 година во однос на нивото од 1990 година, штo, според Обединетите нации, би било прв пад што е забележан во нивните проекции. Но светот сѐ уште е далеку од патот што би го ограничил глобалното затоплување на 1,5°C, цел што светските челници ја поставија пред десет години со потпишувањето на Парискиот договор.

„По првпат човештвото успева јасно да го сврти трендот на раст на емисиите, но темпото сѐ уште е премногу бавно“, изјави во вторникот Симон Стил, извршен секретар на Рамковната конвенција за климатските промени на ОН (UNFCCC). „Потребно ни е сериозно забрзување.“

Ефектите од емисиите веќе се видливи во секојдневниот живот и економиите. Суши, бури и топлотни бранови секоја година одземаат илјадници животи и предизвикуваат економски штети вредни милијарди долари. Затворањето на јазот помеѓу актуелните нивоа на емисии и она што научниците го сметаат за сигурни граници ќе биде еден од најголемите предизвици со кои ќе се соочат земјите на климатскиот самит КОП30 следниот месец во Бразил.

Падот што го предвидуваат ОН се темели на ветувањата на земјите што сочинуваат околу 80 проценти од глобалните емисии. Но тоа е далеку под намалувањето од 60 проценти до 2035 година, кое научниците го сметаат за неопходно за да се задржи глобалното затоплување до крајот на векот близу 1,5 Целзиусов степен и да се избегнат најтешките последици од климатските промени.

Во вторникот, UNFCCC го објави и својот нов извештај за национално утврдени придонеси (NDC Synthesis Report), кој се темели на плановите на земјите познати како Национално утврдени придонеси или НДЦ (NDC). Парискиот договор предвидува дека земјите мора да ги достигнуваат овие планови на секои пет години, а новиот круг треба да биде доставен во 2025 година. Но до 30 септември тоа го направиле само 64 земји, кои заедно сочинуваат околу една третина од глобалните емисии, доволно за ОН да изработат извештај.

Темпото на намалување на емисиите сè уште е премногу бавно Bloomberg

Кина, најголемиот светски загадувач, постави цел за намалување на нето-емисиите на стакленички гасови за 7 до 10 проценти во следната декада, но тој план сѐ уште не е официјално доставен до ОН. Европската Унија се обидува да постигне договор помеѓу своите 27 членки за заеднички план, што треба да го направат до 4 ноември, премногу доцна за овој извештај, но навреме за КОП30. Индија засега не објавила кога ќе го достави својот НДЦ.

Меѓу земјите чии климатски планови се вклучени во анализата се Бразил, Обединетото Кралство и Норвешка. Во извештајот е вклучен и американскиот план поднесен во времето на претседателот Џо Бајден, но малку е веројатно дека тој ќе се спроведе под актуелниот претседател Доналд Трамп.
Анализата на 64 национални плана покажува дека нивната имплементација би можела да доведе до намалување на емисиите за 17 проценти до 2035 година во однос на 2019 година. Ако навистина се остварат сите планови, емисиите на овие земји ќе достигнат врв пред 2030 година, потоа значително ќе паднат по 2035 година, а повеќето земји ќе постигнат климатска неутралност до 2050 година, што се клучни чекори во избегнувањето опасно затоплување.

UNFCCC истакна дека по првпат повеќето климатски планови ги вклучуваат сите сектори на економијата и имаат повисоко ниво на квалитет и веродостојност. Покрај намалувањето на емисиите, кое е познато како ублажување, плановите сега вклучуваат и приспособување на климатските промени, финансирање, пренос на технологија, изградба на капацитети и решавање на економските загуби и штети што ги предизвикуваат климатските промени.

За разлика од претходните изданија, годинашниот извештај не содржи процена колку би се зголемила температурата до крајот на векот, бидејќи примерокот на земји што ги поднеле плановите е премал. ОН планираат да го ажурираат извештајот во наредните денови, а новото издание би можело да содржи и процена на температурата. Минатата година ОН проценија дека температурите до 2100 година би можеле да пораснат помеѓу 2,1 и 2,8 Целзиусови степени во однос на прединдустриското време.

Токму минатата недела своите планови ги поднесоа Јужноафриканската Република, Малезија и Индонезија, а се очекува дека тоа ќе го направат и други земји пред и за време на самитот на челниците КОП30 во бразилскиот Белем, на 6 и 7 ноември.

Како да се затвори јазот до целта од 1,5°C ќе биде едно од главните прашања за успехот на самитот, но и едно од најспорните. Додека земјите што ја поддржуваат амбициозната климатска политика, како што се оние во Европската Унија, бараат посилни мерки за ублажување, други земји како Саудиска Арабија и Индија решително се противат на тоа.