Најбогатите го потрошија годишниот лимит за CO₂ за само десет дена, данок како можна санкција

На најбогатите во светот им требаше помалку време отколку на просечниот човек да се откаже од новогодишните одлуки за да го потрошат целиот свој годишен јаглероден буџет. Имено, тие успеаја во тоа за само десет дена од почетокот на 2026 година.

Додека јануари уште немаше земено замав, најбогатите еден отсто луѓе на планетата веќе го надминаа количеството јаглерод диоксид што би смееле да го испуштат во текот на целата година доколку светот сака да остане во рамките на целта за ограничување на глобалното затоплување на 1,5 Целзиусов степен. Најбогатите 0,1 отсто тоа го постигнаа уште на 3 јануари.

Според новата анализа на „Оксфам“, станува збор за образец што се повторува од година на година, кој јасно покажува колку мал исклучително богат дел од светската популација има несразмерно големо влијание врз климатската криза.

Во момент кога во јавниот простор често се водат расправи за индивидуалните навики – од селектирањето на отпадот до изборот на ќесите и сламките – бројките укажуваат дека клучниот проблем се наоѓа многу подалеку од домаќинствата.

Кој всушност го троши светскиот јаглероден буџет?

Јаглеродниот буџет се темели на процената колку CO₂ човештвото уште може да испушти за да остане во рамките на границите дефинирани со Парискиот договор. Според таа пресметка, „праведниот удел“ по лице изнесува околу 2,1 тон CO₂ годишно.

Но просечниот припадник на најбогатите еден отсто луѓе годишно произведува околу 75,1 тон CO₂, што значи дека сопствениот годишен лимит го надминува за нешто повеќе од една недела. Кај најбогатите 0,1 отсто разликите се уште подрастични. „Оксфам“ наведува дека поединец од таа група за осум дена создава повеќе јаглеродно загадување отколку лице од најсиромашните 50 отсто од населението во текот на целата година.

На глобално ниво, податоците дополнително го нагласуваат размерот на нееднаквоста. Според истражувањето на Стокхолмскиот институт за животна средина, најбогатите 0,1 отсто луѓе произведуваат повеќе CO₂ во еден ден отколку половина од човештвото во цела година. Кога сите би загадувале како тој слој, светскиот јаглероден буџет би бил исцрпен за помалку од три недели.

Кога сите би загадувале како најбогатите 0,1 отсто, светскиот јаглероден буџет би бил исцрпен за помалку од три недели./Depositphotos

Климатска криза што не ја плаќаат оние што ја создаваат

Последиците од таквите разлики не се апстрактни проекции, туку многу конкретни човечки и економски загуби. „Оксфам“ проценува дека емисиите што ги создаваат најбогатите во само една година до крајот на 21 век ќе предизвикаат околу 1,3 милион смртни случаи поврзани со екстремни горештини.

Истовремено, децениите на прекумерна потрошувачка и емисии од страна на супербогатите ќе остават длабока трага врз економиите на сиромашните и на пониско средно развиените земји. Според процените на „Оксфам“, економската штета за тие држави би можела до 2050 година да достигне 44 билиони долари.

Познатата иронија на климатската криза притоа останува иста. Најтешките последици ќе ги трпат оние што најмалку придонеле за неа – заедниците во нискодоходовните земји, автохтоните народи, како и жените и девојките.

Не станува збор само за јахти и приватни авиони

Иако луксузниот стил на живот често се истакнува како симбол на климатска неодговорност, „Оксфам“ нагласува дека проблемот е многу подлабок. Клучна улога имаат таканаречените финансирани емисии, односно емисиите што настануваат преку инвестициите.

Според анализата на организацијата, секој милијардер во просек има инвестициско портфолио поврзано со компании што годишно произведуваат околу 1,9 милион тони CO₂. Таквите вложувања дополнително ја зацврстуваат зависноста на глобалната економија од индустрии со висок јаглероден отпечаток и, како што предупредува „Оксфам“, го отежнуваат вистинскиот пресврт кон намалување на емисиите.

Економската моќ притоа се прелева и во политичко влијание. На последниот климатски самит во Бразил, КОП30, фосилната индустрија имаше 1.600 лобисти – повеќе од која било национална делегација, освен земјата домаќин. Според „Оксфам“, станува збор за јасен показател како богатството и корпоративната моќ ги обликуваат климатските политики, често на штета на поамбициозните мерки.

Просечниот милијардер преку своите инвестиции стои зад околу 1,9 милион тони CO₂ годишно./Bloomberg

Предложени решенија

Ако светот сака да остане во рамките на целта од 1,5 степен, најбогатите еден отсто луѓе ќе мора да ги намалат своите емисии дури за 97 отсто до 2030 година. Од „Оксфам“ порачуваат дека тоа не е прашање на индивидуална совест, туку на политичка одлука.

Организацијата затоа ги повикува владите директно да се соочат со најголемите загадувачи и со нивната економска моќ. Меѓу клучните мерки се истакнуваат зголемување на даноците на екстремното богатство и на високите приходи, оданочување на екстра-профитите на фосилните компании, како и забрана или силно оданочување на луксузот со изразито висок јаглероден отпечаток, како што се приватните авиони и суперјахтите.

Таквите мерки, наведува „Оксфам“, не би ги намалиле само емисиите туку би обезбедиле и значителни средства за финансирање на климатската транзиција, притоа најголемиот товар ставајќи го врз оние што најмногу придонеле за климатската криза и кои најлесно можат да ја поднесат.

Како што порачува раководителката за климатски политики на „Оксфам“, Нафкоте Даби, владите имаат „јасен и едноставен пат“ за истовремено намалување на емисиите и нееднаквоста – да целат на најбогатите загадувачи.