Зошто инвеститорите во несигурни времиња избираат ЕТФ-ови и каде најчесто грешат

Додека секојдневно ги следиме насловите за војните во Украина и на Блискиот Исток, напнатостите околу Тајван и забрзаното вооружување на Европа, за инвеститорите едно прашање станува сè поважно - како да го зачуваат и зголемат капиталот во свет во кој геополитичката неизвесност стана многу извесна. Тоа беше тема на вебинарот „Инвестирање во време на конфликти: како геополитичките ризици ја менуваат логиката на ЕТФ-овите“, што оваа недела го организираше „Блумберг Адрија“.

Следењето на инфлацијата, одлуките на централните банки и економските циклуси отсекогаш било составен дел од инвестирањето, но последниве години е невозможно да се анализира берзата без поглед на геополитичката глобална мапа. Во светот моментално беснеат повеќе од 50 конфликти, што е најмногу од Втората светска војна. Затоа, ако само една ракетна салва може во миг да ја потресе цената на нафтата, тогаш инвеститорите, заради заштита, со право избираат ЕТФ фондови. Покрај тоа, со вложување во овие фондови тие се приклучуваат на вагонот на долгорочните глобални тенденции.

Историјата (не) се повторува

Ако некогаш постоел период во кој поголемиот дел од светот ги следел геополитичките настани само низ призмата на национални, религиски и општествени конфликти, без влијание врз личните финансии или инвестициските одлуки, тоа време е далеку зад нас.

Ѓорѓе Остоиќ, експерт за лични финансии, оценува дека геополитиката никогаш не била повеќе поврзана со берзата отколку сега.

„Почнувајќи од Втората светска војна, Корејската и Виетнамската војна, па до актуелните конфликти во Украина и Иран, факт е дека пазарите најмногу се плашат од неизвесноста пред да се случи самиот конфликт. Парадоксот е што воопшто не е потребно да се ‘слушнат топови’ за пазарот да реагира. Всушност, на таквата реакција влијае и своевидна ‘подготовка’ за конфликт, бидејќи најпрво се водат дипломатски преговори, или се собираат трупи, па се најавуваат инвестиции во воена опрема. Сето тоа заедно служи како најава за конфликт,“ рече Остоиќ на вебинарот.

На прашањето каква е реакцијата на инвеститорите кога војната веќе почнала, Остоиќ вели дека најчесто постојат два модели и тоа, според него, погрешни. Инвеститорите тогаш или продаваат сè, мислејќи дека следи колапс на пазарот, или предолго чекаат да донесат одлука, што ги води во состојба на парализа и пропуштање на клучни моменти.

Војната во Украина трае полни четири години / Bloomberg

 

Дали ЕТФ е подобар облог од поедичени акции?

Во периоди на засилена неизвесност, каква што сведочиме последиве години, ЕТФ-овите често имаат предност над акциите затоа што овозможуваат диверзификација. Додека вредноста на една компанија може значително да падне поради лоши деловни резултати или геополитички потреси, ЕТФ практично го „распределува ризикот“ на десетици или стотици компании, штитејќи го инвеститорот од преголема зависност од само една акција.

ЕТФ е, може да се каже, некаков вид „воздушно перниче“, но и своеобразен барометар кој ни кажува за пазарниот сентимент.

„Предноста на ЕТФ која мора да се истакне е моменталната ликвидност, бидејќи преку ЕТФ-овите можеме да тргуваме практично цел ден, сè додека берзата е отворена. Втора предност е моменталната реакција на ЕТФ-овите на случувањата во светот, односно кај ЕТФ нема блеф. Ќе дадам сликовит пример - ако се слушне воена сирена во 14 часот, веќе во 14 часот и две секунди ќе се промени цената на ЕТФ-от врз основа на таа информација. И како трета ставка би го навел огромниот прилив и одлив на капитал, каде големите играчи преку ЕТФ-овите поместуваат огромни суми капитал.“

Сепак, не е доволно само да се каже „инвестирајте во ЕТФ“. Важно е што избирате и на кој начин проценувате. Геополитичката неизвесност не значи нужно и бегство од пазарот на акции. Често се случува токму спротивното - капиталот се повлекува од одредени региони и сектори, но продолжува да бара засолниште на најголемите и најликвидни пазари.

                      

Како војните и заканите го обликуваат пазарот Михаел Блажековиќ, главен аналитичар на „Блумберг Адрија“, вели дека многу пазари во своите цени веќе ги вклучуваат актуелните или потенцијалните конфликти. „Пазарите на капитал, всушност, се идни очекувања за приносите, инфлацијата или нешто трето.“ Тој додава дека поголемиот дел од моменталните светски конфликти се случуваат во Африка, што нема директно влијание врз САД или Европа, освен поединечни настани кои индиректно можат да влијаат на пазарот на чипови, некои суровини и благородни метали. Говорејќи за војната во Украина, односно Иран, Блажековиќ прави паралела меѓу реакциите на пазарите на тие два настани: додека првиот, како што вели, ги потресе берзите бидејќи дојде како изненадување, вториот се „готвеше“ веќе некое време, така што и падот на пазарот беше помал. Притоа, откако трае војната на Блискиот Исток (февруари 2026), Трамп речиси 40 пати најави примирје со Иран, кое до денес не се случи. Пазарите, значи, веќе се навикнати на вакви изјави на Трамп, па така во периодот на најавување помпезни санкции практично кон целиот свет се појави и изразот TACO (Trump Always Chickens Out), односно „Трамп на крај секогаш се повлекува“. Поради тоа, на пример, многу трговци развија стратегија позната како „buy the dip“ за време на политичките закани на Трамп - купуваат акции по падот, очекувајќи дека ситуацијата подоцна ќе се смири. Она што, исто така, понатаму е важно за инвеститорите е следењето на одлуките на централните банки. Да потсетиме, ЕЦБ во четвртокот ги зголеми каматите за да ја смири инфлацијата, што негативно влијаеше на обврзниците, но и на златото, бидејќи тоа не носи принос, туку овозможува само капитална добивка. „Ова не е идеално време за вложување во обврзници. Треба да се почека и Фед,“ советува Блажековиќ. Тој очекува инфлацијата да остане на овие нивоа во наредните месеци, сè додека не се среди ситуацијата со Ормуз, низ кој минуваат дури 25 проценти од нафтата и гасот. Тоа би значело дека златото и понатаму ќе биде помалку атрактивно, па подобра опција се дивидендните акции. Во тој контекст, тој предлага ЕТФ-ови кои ги следат компаниите што нудат дивидендни приноси од пет до седум проценти, а меѓу нив се „Крка“, „Нова Љубљанска банка“, „Металац“, „Месер“. Моментално не е интересна ни инвестицијата во одбраната, смета аналитичарот на „Блумберг Адрија“, бидејќи тој прв силен бран помина. Како пример ја наведува чешката компанија CSG, чии акции неодамна паднаа дури 50 проценти. „Иако целеа на ИПO по фер цена на акциите, на крајот акциите потонаа, бидејќи се покажа дека CSG не може да одговори на бројот на барања, односно нарачки,“ вели Блажековиќ, понатаму објаснувајќи ја и тесната врска меѓу секторот за вештачки ѓубрива и геополитиката, чиј цени сега паѓаат бидејќи се очекува отворање на Ормуз, односно прекин на војната во Иран.

  

Конкретно американскиот пазар повеќепати покажа извонредна отпорност. За време на војната во Украина, конфликтите на Блискиот Исток и растечките тензии околу Тајван, индексот S&P 500 продолжи да расте, пред сè благодарение на доминантната улога на технолошките компании и огромните приливи на капитал во секторот за вештачка интелигенција. Тоа покажува дека инвеститорите ни во периоди на зголемена неизвесност не ги напуштаат акциите, туку капиталот го пренасочуваат кон секторите за кои веруваат дека можат да продолжат со раст без оглед на глобалните турбуленции. ЕТФ-овите што го следат индексот S&P 500 се сметаат за златен стандард, а Остоиќ предлага и разгледување на некој глобален ЕТФ, кој би бил додаток на оваа стратегија.

„Можете да направите споредба на овие два ЕТФ-а, за да видите дали ризикот е концентриран само во САД или се проширил и во Европа. Тогаш е важно да се следи однесувањето на големите играчи – дали се повлекуваат и од каде, а каде упорно го задржуваат капиталот. Ако видиме дека ЕТФ-ите паѓаат уедначено, тоа всушност е сигнал дека инвеститорите излегуваат од ризичното инвестициско опкружување, насочувајќи се кон злато, обврзници или кеш фондови.

 S&P 500 /Bloomberg

 

Фази на циклусот во период на судири

Секој временски период главно ја пишува „својата историја“, но ова се некои од најчестите фази низ кои пазарот минува кога ширум светот пукаат топови, односно летаат дронови, како во 2026 година.

 * Неизвесноста ги принудува големите инвеститори навреме да ги анализираат своите позиции и потенцијалните ризици. Големите инвеститори настојуваат да ја намалат својата изложеност на ризичен имот.

 * Во втората фаза војната сè уште не се случила, но приказната се разгорува и доаѓа до поголеми падови. Меѓутоа, овој пад е главно изненадувачки само за помалите вложувачи, бидејќи големите веќе презеле чекори за да се заштитат (во првата фаза).

 * Следи фазата на прифаќање на конфликтот, каде гледаме дека светот не застанал. Според зборовите на Остоиќ, дури премногу лесно се навикнуваме на воените случувања и продолжуваме да функционираме како да ги нема. Во оваа фаза доаѓа до консолидација и опоравување, иако војната сè уште не е завршена, и тоа е клучната работа.

Тука е важно да се напомене дека инвеститорите, по повлекувањето во првата фаза, во третата фаза веќе полека се враќаат кон ризичен имот, но внимателно ги избираат секторите. Тие се насочуваат кон секторите со најголем потенцијал за раст, како енергетиката и одбраната. Идејата е дека, додека пазарот закрепнува, ризичниот капитал веќе почнува да „работи“.

„За сето тоа време, малиот инвеститор седи и чека, и тоа е она што ги разликува големите играчи од помалите. Првите веќе се вратиле на пазарот, а вторите кои тактизирале најчесто не успеваат да го фатат ова ‘дно’, туку се враќаат по многу повисоки валуации,“ напоменува Остоиќ.

Туристичките и авио-компаниите, потоа забавната и авто-индустријата, спаѓаат меѓу најголемите губитници во овие неизвесни времиња, бидејќи се меѓу првите погодени од растот на цените на енергенсите, нарушувањата во синџирите на снабдување и слабеењето на довербата на потрошувачите.

Накрај, во свет во кој една вест од Блискиот Исток, Тајван или Украина може за неколку часа да го промени расположението на инвеститорите, диверзификацијата станува клучна. Поважно од обидите да се предвиди следната геополитичка криза е портфолиото да биде доволно отпорно за да ја дочека.