Трамповиот поход кон доминација во ВИ го кочат неговите удари врз обновливите извори на енергија

Трамповата администрација ја забрзува изградбата на исклучително енергетски интензивни центри за податоци и ги третира како инфраструктура од национална безбедносна важност. Истовремено, таа поставува нови пречки за развојот на соларните и ветерните централи. Но со тоа се создава проблем, бидејќи едниот потег го поткопува другиот. Забавувањето на зелените проекти би можело да го закочи развојот на вештачката интелигенција и дополнително да ги поттикне веќе растечките цени на електричната енергија, покажуваат голем број податоци.

„Ова е момент кога мора да се активираат сите расположливи ресурси за да се обезбеди доволно количество енергија“, вели Роберт Вејли, директор за енергетика во Северна Америка во „Вуд Мекензи“ (Wood Mackenzie). Во следните десет години, всушност, нема ништо што може да ги замени обновливите извори.

Експлозијата на побарувачката за вештачка интелигенција и енергијата што ѝ е потребна за работа се одвива многу побрзо отколку што вообичаено се планира и гради крупна енергетска инфраструктура. Поради тоа технолошките гиганти како „Мета“ и „Гугл“ прибегнуваат кон вонредни решенија, од привремени центри за податоци во шатори до склучување договори за сопствени електроцентрали.

Обновливите извори засега остануваат најбрзиот и најевтин начин за додавање нова моќ на електромрежата. Речиси 80 отсто од најавените капацитети се проекти од обновливи извори, покажуваат податоците на „Клинвју“ (Cleanview), собрани од пријавите до федералните регулатори и операторите на мрежата. За споредба, природниот гас и нуклеарната енергија, кои американскиот претседател Доналд Трамп ги претпочита како основа за идните ВИ-системи, учествуваат со околу 14 отсто од планираниот капацитет.

Планирани батериски, соларни и ветерни централи/Bloomberg

Планирани централи на јаглен, гас и нуклеарна енергија/Bloomberg

Таквата динамика му создава политички проблем на Трамп. Ако избирачите го поврзат намалувањето на цената на енергијата со центрите за податоци што администрацијата активно ги промовира, неговата амбиција ВИ да стане мотор на американската економија би можела да му се врати како бумеранг.

Растечката побарувачка за енергија за вештачка интелигенција речиси сигурно ќе продолжи да го поттикнува развојот на обновливите извори. Но, секој укинат или забавен зелен проект значи помалку електрична енергија во мрежата и уште поголем притисок врз веќе ограничените капацитети, предупредуваат аналитичарите.

Природниот гас, иако поскап од сонцето и ветрот, и понатаму има важна улога затоа што може да обезбеди постојана и силна испорака, што им е неопходно на центрите за податоци. На пример, „Мета“ (Meta Platforms Inc.) користи гас за напојување на својот огромен комплекс на центри за податоци во сојузната држава Луизијана. Но количеството планирани гасни и нуклеарни централи е исклучително мало, а изградбата на нови капацитети е бавна и скапа. Гасните турбини, клучни за производство на електрична енергија од гас, тешко се набавуваат, а побарувачката ја надминува понудата за целата следна деценија. И иако Трамп ги забрзува дозволите за мали модуларни нуклеарни реактори, тие нема да бидат подготвени пред крајот на деценијата.

„Претседателот Трамп сака да го зголеми основното производство на електрична енергија од сигурни извори како природниот гас, јагленот и нуклеарната енергија за да се задоволи зголемената побарувачка што ја носат ВИ и центрите за податоци“, изјави портпаролот на Белата куќа, Тејлор Роџерс. Според него, повремени и непостојани извори како офшор ветерните централи, кои ги поддржуваше таканаречената „Нова зелена измама“ (Green New Scam), не можат да обезбедат стабилно и трајно производство неопходно за САД да останат глобален предводник во напредните технологии како што се вештачката интелигенција и квантното пресметување.

Трошоците за изградба на соларни и ветерни централи со години стрмоглаво паѓаа пред тие поттикнувачки програми да бидат укинати. Истовремено, изградбата на доволно гасни и нуклеарни централи за напојување на центрите за податоци би можела да се покаже прескапа и пребавна. Гасните турбини, клучната опрема за претворање на природниот гас во електрична енергија, моментално се во сериозен недостиг. А, и покрај тоа што Трамп го забрзува издавањето дозволи за новата генерација мали модуларни нуклеарни реактори, следниот бран вакви капацитети нема да бидат изградени пред крајот на деценијата.

Сè поголем јаз

Потрошувачката на електрична енергија во центрите за податоци во САД би можела речиси тројно да се зголеми до 2035 година, според процените на „БлумбергНЕФ“ (BloombergNEF). Ако се додаде и дополнителната побарувачка од индустријата и електрификацијата, тоа е како земјата да треба да приклучи уште до 190 милиони домаќинства, наведува Американската асоцијација за чиста енергија (American Clean Power Association).

Јагленот притоа речиси и не е опција. Во моментов електричната енергија од нова термоцентрала на јаглен би чинела најмалку 71 долар за мегават-час, споредено со околу 38 долари за соларна или ветерна енергија, покажуваат податоците на „Лазард“ (Lazard). Освен тоа, ваквите постројки бараат многу подолг период за изградба.

Истовремено, количеството на енергија што може да се „извлече“ од постојните електроцентрали на јаглен преку зголемување на искористеноста или одложување на нивното затворање е ограничено, наведува „БлумбергНЕФ“.

Дури и по неодамнешните промени во политиката, вклучувајќи ја и програмата за грантови од 625 милиони долари за поддршка на јагленот, „Вуд Мекензи“ очекува производството на електрична енергија од овој извор во САД да продолжи да опаѓа од година на година.

Околу 80 отсто од планираните капацитети во САД ги сочинуваат соларни и ветерни централи и батериски системи/Bloomberg

Со природниот гас ситуацијата е поволна. Изградбата на гасни централи е побрза отколку на јаглен, а и трошокот е поконкурентен. Гасот сочинува околу 13 отсто од капацитетите во планот за нови електроцентрали. Проблемот е што овој механизам не може премногу да се „растегне“. Три глобални компании произведуваат околу 70 отсто од светските гасни турбини, а поголемиот дел од нивната продукција е распродаден со години однапред. Производителите засега не покажуваат интерес за проширување на капацитетите.

Нуклеарната енергија повторно добива политички ветер во грб. Трамп ги забрзува регулаторните процеси и ветува вложувања од најмалку 80 милијарди долари за развој на нови реактори. Но, реалноста е дека нуклеарките се градат долго, скапи се и во моментов можат да дадат само мал придонес.

Соларните панели, батериските системи и ветерните централи и понатаму се најбрзиот и најевтин начин за додавање нови киловати во мрежата, наведува „Лазард“. Повеќето од овие проекти не бараат долготрајни еколошки дозволи и се завршуваат во период покус од пет години. Некои се реализираат и за година и пол. За споредба, просечното време за изградба на гасна централа е меѓу три и пол и пет години, а поради проблеми во синџирот на снабдување, овој рок сега дополнително се продолжува. „БлумбергНЕФ“ наведува дека роковите за изградба на гасни централи од 2023 година се продолжени за повеќе од една година.

Како последица, повеќе од девет од десет електроцентрали во развој, односно околу 5.700 проекти, се поврзани со обновливи извори на енергија, покажуваат податоците на „Клинвју“.

Трошок за изградба на капацитети за производство на електрична енергија, во долари по мегават-час, заснован на неодамнешните проекти и цените на горивата/Bloomberg

Поради тоа, повеќе од 90 отсто од сите планирани постројки се соларни, ветерни и батериски проекти. Мајкл Томас од „Клинвју“ предупредува дека многу од овие проекти постојат како планови изработени за време на администрацијата на поранешниот американски претседател Џо Бајден и веројатно нема да опстанат докрај. Укинувањето на финансиската поддршка за обновливи извори до 2028 година ќе ја поткопа исплатливоста на дел од проектите, а некои од нив се само ориентациски опции што компаниите подоцна ќе ги заменат со друг извор.

Како пример се наведува најголемиот планиран соларен комплекс во Северна Америка, „Есмералда севен“ (Esmeralda Seven), на кој минатата есен Министерството за внатрешни работи му ја укина интегрираната еколошка дозвола за животна средина. Развојниот тим сега мора да бара поединечни дозволи од администрацијата, која не е наклонета кон крупни соларни проекти на федерално земјиште.

Слични пречки би можеле да погодат и други проекти. Асоцијацијата на соларната енергетска индустрија проценува дека многу проекти сѐ уште немаат добиено целосна документација и остануваат под ризик. Сепак, фактот што се пријавуваат толку многу проекти покажува реална намера и економска логика. И покрај реториката на Белата куќа, голем број обновливи електроцентрали веројатно ќе добијат зелено светло, бидејќи развивачите на ВИ-инфраструктура едноставно немаат време за чекање, вели Томас. Федералните податоци покажуваат дека доцнењата во изградбата на соларните проекти веќе се намалуваат.

Трафостаница покрај центарот  за податоци во Ешбурн, Вирџинија/Bloomberg

Многумина во индустријата сметаат дека постои голема разлика меѓу политичката комуникација и вистинското управување со енергетиката. Проектите за обновливи извори и понатаму минуваат, а развивачите често се обидуваат да останат „под радар“. Извршниот директор на АЕС (AES Corp.), Андрес Глуски, им изјави на инвеститорите дека индустријата на центрите за податоци и натаму сака чиста енергија. Она што може да се изгради сега ќе биде клучно за снабдувањето. Нуклеарната и другите технологии пристигнуваат пребавно. Поради тоа, голем дел од дополнителната побарувачка и оваа и следната година ќе покријат обновливите извори и батериите.

Големите технолошки компании во меѓувреме потпишуваат договори за гас за да обезбедат постојано снабдување, но паралелно склучуваат и договори за испорака на големи количества обновлива енергија. Според „БлумбергНЕФ“, „Мета“, „Мајкрософт“ (Microsoft Corp.), „Амазон“ (Amazon.com Inc.) и „Гугл“ во првата половина од 2025 година договориле 9,6 гигавати чиста енергија што ќе се испорачува во американската електромрежа во наредните години. Тоа е доволно за напојување на повеќе од седум милиони домаќинства.

Во крајна линија, јазот меѓу брзината на изградба на центрите за податоци и побавниот раст на енергетските капацитети би можел дополнително да ги поттикне обновливите извори. „Вуд Мекензи“ проценува дека укинувањето на зелените стимуланси го намалило нивниот планиран раст за само 8 отсто. До 2034 година, американските комунални претпријатија би можеле да додадат уште 666 гигавати соларна енергија, батериски системи и ветер, наспроти само 126 гигавати нови гасни централи.

Во следните десет години соларната енергија, батериите и ветерот треба да обезбедат речиси шест пати повеќе нови капацитети отколку гасните централи/Bloomberg

Роберт Вејли смета дека Трамп нема да престане јавно да ги критикува зелените извори, но дека зад затворени врати конзервативните политичари би можеле да бидат многу попрагматични. Податоците на американската администрација покажуваат дека од јануари до септември годинава дури 89 отсто од новоизградените капацитети ги сочинувала токму обновливата енергија. МАГА (MAGA-Make America Great Again) мора да остане доследна на својата реторика, вели Вејли, но во практиката ќе мора да попушта бидејќи никој не сака САД да ја загубат трката во вештачката интелигенција во однос на Кина.