Најголем рикверц од зелената агенда: остануваат моторите со внатрешно согорување

Европската комисија денеска најверојатно ќе ја поништи одлуката со која се забранува продажбата на возила со мотори со внатрешно согорување по 2035 година. На тој начин Европската комисија всушност попушта пред силниот притисок на Германија, Италија и другите земји производители на автомобили.

Според документите до кои дојде „Блумберг њуз“, иако ситуацијата е променлива, се разгледуваат можни дупки во регулативата што би можеле да доведат до петгодишно продолжување, па дури и до целосно укинување на забраната, велат лица запознаени со дискусиите.

Стратегијата на комисијата е да дозволи продолжување на користењето на моторите со внатрешно согорување до 2040 година во плагин хибриди и електрични возила, но тоа да биде условено со користење напредни биогорива и таканаречени е-горива, направени од обновливи извори, како и со користење зелен челик во производството на возила.

Забраната за производството на мотори со внатрешно согорување произлегува од регулативата од 2023 година во која беше наведено дека сите нови автомобили и комбиња во земјите на ЕУ по 2035 година нема да емитуваат јаглерод диоксид. Одлуката на Комисијата, доколку рокот биде поместен, ќе претставува најзначајно повлекување на Европската Унија од зелената агенда во последните пет години.

Побарувачката на ЕВ не ги исполни очекувањата

Во изминатиот период Германија беше предводник на кампањата за укинување на забраната што би имала силно негативно влијание врз и така кревката индустрија во земјата.

„Европската комисија ќе изнесе јасен предлог за укинување на забраната за моторите со внатрешно согорување“, изјави во петокот Манфред Вебер, лидер на најголемата група во Европскиот парламент, Европската народна партија. „Тоа беше сериозна грешка во индустриската политика.“

Ова повлекување е резултат на интензивно лобирање од компании како „Стелантис“ и „Мерцедес“, кои бараа да се намали ризикот од казни што би можеле да надминат 1 милијарда евра во наредните години. Германија се приклучи во лобирањето за да се намалат политичките тензии и заканата од губење работни места.

„Ќе можеме да направиме нешто за заштита на климата само ако имаме конкурентен производствен сектор. Мора што побрзо да ги коригираме условите во Европа за оваа индустрија да има иднина“, изјави германскиот канцелар Фридрих Мерц.

Минатиот месец Мерц, во писмо до претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, аргументираше дека производителите на автомобили имаат потреба од поголема флексибилност откако побарувачката за електрични возила не ги исполни очекувањата на индустријата.

„Големи делови од автомобилската индустрија во Европа, вклучувајќи ја и Германија, а особено мислам на индустријата за доставувачи, се во исклучително тешка економска ситуација, поради што мораме што побрзо да ги коригираме рамковните услови во Европа за оваа индустрија да има иднина во Европа“, напиша тој.

Освен укинување на забраната, ЕК утре ќе предложи и пакет мерки што ќе треба да ја забрзаат транзицијата кон позелен транспорт. Според документите до кои дојде „Блумберг њуз“, тие мерки вклучуваат поддршка за европските производители на мали електрични возила. Тие ќе бидат изземени од одредени безбедносни и еколошки барања во период од десет години, а за нив се предвидени и субвенции и резервации за паркинг-места.

Сепак, Брисел има ограничено влијание врз тоа како земјите членки го дизајнираат локалното оданочување, при што финансиските поттикнувања во голема мера зависат од националната фискална сила.

Можни ризици

Паузата што ќе дозволи големите производители на електрични возила да земат здив наидува и на критики кај поддржувачите на зелената агенда. Таквата флексибилност може да го забави развојот во Европа и да ја зголеми технолошката разлика со американскиот производител „Тесла“ и кинеските конкуренти како БЈД. Нивниот став е дека на овој начин Европа ќе стане бастион на застарена технологија и тешко дека ќе може да ја подобри конкурентноста во секторот.

„Она што се случува сега е аларм за индустријата“, вели Јос Делбеке, професор на Европскиот универзитетски институт во Фиренца и поранешен висок функционер за клима во ЕУ.

„Можеби е потребна одредена флексибилност од добри причини, но таа мора да биде привремена; инаку ризикуваме да ги пропуштиме климатските цели и да ја изгубиме технолошката трка“, вели тој.

Критики доаѓаат и од производителите на електрични возила, од каде што велат дека ваквото отстапување само ќе ја зајакне улогата на Кина.

„Технологијата е подготвена, инфраструктурата за полнење е подготвена и потрошувачите се подготвени. Па, што чекаме“, изјави за „Ројтерс“ извршниот директор на „Полестар“ (Polestar), Мајкл Лошелер.

„Постои опасност од создавање конфузија околу насоката на движење“, вели за „Блумберг“ Вилијам Тотс, извршен директор на „Транспорт енд енвајронмент“ (Transport & Environment), група за застапување фокусирана на чиста транспортна политика во Европа.

„Постои голем ризик да изгубиме уште неколку години дебатирајќи како треба да изгледа индустријата на иднината“, вели тој.

Зелената транзиција жртва на популизмот

Цената на зелената транзиција е многу чувствително прашање за владите во услови на растечки популизам. Нивните грижи беа видливи претходно овој месец, кога ЕУ постигна прелиминарен договор за нова климатска цел за 2040 година.

Пакетот вклучува и едногодишно одложување на новиот систем за тргување со емисии за горива во транспортот и греењето до 2028 година. Неколку земји и пратеници побараа одложување поради загриженост дека системот би можел да ги зголеми трошоците за енергија и да предизвика незадоволство кај гласачите.

Иако тоа би го направило возењето на автомобили со мотори со внатрешно согорување поскапо и со тоа електричните возила попривлечни, политичарите стравуваат дека потегот може да предизвика нова реакција кај гласачите.

Под притисок од популистичките партии скептични кон климатските политики, зелените мерки се претставени како закана за просперитетот, а владите се наклонети кон заштита на традиционалните производствени сектори за да избегнат поттикнување политички тензии.