Фјучерси на компјутерска моќ: Како ќе изгледа регулираниот пазар за „горивото“ на ВИ?

Нафтата, гасот, пченицата и златото се стоки кај кои инвеститорите и компаниите може да се заштитат од скоковите на цените преку фјучерси. Наскоро на оваа листа би можела да ѝ се придружи и сосема нова, дигитална „стока“ - сирова компјутерска моќ што ја придвижува ВИ. „ЦМЕ груп“ (CME Group), најголемата светска берза за деривати, во партнерство со компанијата „Силикон дата“ (Silicon Data) планира да воведе фјучерси врз цената за користење компјутерска моќ од графички процесори, односно цената за еден час користење на процесорите H100 и B200 на „Енвидија“ (Nvidia) во дата-центрите. Меѓутоа, што точно се подготвува, како ќе функционира и, пред сѐ, дали ова воопшто може да се купи уште сега, ќе објасниме во овој текст.

Зошто цената на „компјутерската моќ“ е толку нестабилна што ѝ требаат фјучерси 

За да се разбере зошто воопшто има смисла ваков производ, прво треба да се објасни проблемот што го решава. Изнајмувањето капацитет на графички процесори, пред сѐ Х100 на „Енвидија“ и поновите модели Б200, стана еден од најголемите трошоци за компаниите што развиваат модели на ВИ и градат дата-центри. Проблемот е што цената на тоа изнајмување е исклучително нестабилна поради тесните грла во производството на чипови, ограничувањата во снабдувањето со електрична енергија и ладењето на дата-центрите, како и наглите скокови на побарувачката кога компаниите обучуваат нови модели.

Размерите на оваа нестабилност најдобро ги покажува движењето на Silicon Data H100 Rental Index, референтниот индекс врз кој ќе се заснова новиот фјучерс на „ЦМЕ“. Од почетокот на 2025 година цената за изнајмување компјутерска моќ од Х100 порасна, но тој раст ни приближно не беше праволиниски.

Периодите на нагло поскапување се менуваа со повеќемесечни падови, а во текот на 2026 година следуваше нов бран на раст, кој го доведе индексот до највисоките нивоа во набљудуваниот период. Токму таквите осцилации претставуваат проблем за компаниите кај кои капацитетот на графичките процесори е голем и тешко предвидлив трошок, бидејќи цената на компјутерската моќ во моментот кога им е потребна може значително да се разликува од цената врз која ги засновале своите буџети.

Како точно ќе функционираат фјучерсите

„ЦМЕ“ и „Силикон дата“, компанија за анализа на пазарот на графички процесори, планираат да воведат два договора - Silicon Data H100 Rental Index Futures, со ознака ГПУ1, и Silicon Data B200 Rental Index Futures, со ознака ГПУ2. Двата договора ќе ги следат индексите на цените за изнајмување графички процесори кај помалите, специјализирани даватели на компјутерска моќ, а не кај големите технолошки гиганти.

Секој договор опфаќа 730 часа работа на графички процесор, што одговара на приближно еден месец непрекинато изнајмување еден таков чип, со финансиско порамнување без физичка испорака и вредност на минималното ценовно движење од 7,30 долари. Договорите ќе се котираат месечно однапред за следните 36 месеци, а со нив ќе се тргува на NYMEX, дел од „ЦМЕ“, според стандардните правила за енергетски производи на платформата „Глобекс“ (Globex).

Тоа значи дека за секој месец ќе постои посебен договор. Ако како пример се земат ноември 2026 или септември 2029 година, договорот ќе има цена што ќе покажува колку пазарот го вреднува еден час работа на графички процесор за тој период. На тој начин првпат ќе биде можно да се формира јавно видлива крива на фјучерсите за цената на компјутерската моќ, односно пазарен поглед за тоа како би можела да се движи нејзината цена со месеци однапред.

Дали ова уште сега може да се купи 

Одговорот засега е не. Почетокот на тргувањето е планиран за 5 октомври 2026 година, под услов да заврши регулаторната проверка. Во моментот на пишување на текстот, договорите им се достапни за тестирање на учесниците во тест-опкружувањето New Release на „ЦМЕ“, но сѐ уште не се достапни за вистинско тргување.

Американската комисија за тргување со стоковни фјучерси -ЦФТЦ (CFTC) истовремено разгледува пошироки теми поврзани со развојот на пазарот на деривати на компјутерска моќ. Регулаторот во август отвори период од 60 дена за јавни коментари за обемот и ликвидноста на спот-пазарот на компјутерска моќ, можностите за манипулација, заштитата на клиентите и потенцијалниот развој на фјучерси на компјутерска моќ без рок на истекување.

За инвеститорите што уште сега сакаат изложеност на оваа тема, моментално е достапна индиректна можност - преку акции на таканаречените „неоклауд“ компании, односно мали специјализирани компании што изнајмуваат капацитети на графички процесори, како „Корвив“ (CoreWeave), „Небиус“ (Nebius Group) и „ИРЕН“ (IREN). Тие во текот на 2026 година привлекуваа сѐ поголемо внимание, а „Корвив“ и „Небиус“ дури влегоа и во составот на индексот Nasdaq 100.

Сепак, оваа индиректна изложеност носи и голема нестабилност. Тоа беше особено видливо на почетокот на јули, кога беше објавено дека „Мета“ (Meta) развива бизнис со услуги во облак преку кој би можела да го продава вишокот од сопствениот компјутерски капацитет за ВИ, што предизвика силен пад на акциите на одделни „неоклауд“ компании. Инвеститорите тогаш почнаа да го проценуваат ризикот од посилна конкуренција на пазарот за изнајмување компјутерска моќ за ВИ.

Постои и алтернатива во форма на специјализирани берзански фондови, како Global X Data Center and Digital Infrastructure ETF (DTCR), но треба да се биде внимателен - тој фонд моментално воопшто не поседува акции на „Небиус“, „Корвив“ или „ИРЕН“, туку повеќе е насочен кон етаблирани инвестициски фондови за недвижности поврзани со дата-центри и производители на чипови како „Енвидија“. Тоа му обезбедува на инвеститорот значително помала директна изложеност на оваа конкретна тема отколку што би можело да се очекува од името на фондот.

Колкав може да стане овој пазар и кој би го користел

Потенцијалниот основен пазар е огромен, со оглед на тоа што самата „ЦМЕ“ го опишува пазарот на компјутерска моќ како вреден повеќе илјади милијарди долари. Сепак, големината на основниот пазар не значи автоматски дека и пазарот на фјучерси на компјутерска моќ ќе достигне слични размери. Пресудно ќе биде колку компании навистина ќе ги користат овие договори за управување со ризикот и дали ќе се развијат доволен обем на тргување и отворен интерес за пазарот да стане ликвиден.

Основната економска функција на овие фјучерси е токму управувањето со ценовниот ризик, иако со нив ќе може да тргуваат и инвеститори што сакаат да шпекулираат со идната цена. Компаниите за ВИ, давателите на услуги во облак, сопствениците на дата-центри и другите големи корисници или продавачи на компјутерска моќ би можеле да ги користат договорите за да се заштитат од нестабилноста на цените, слично како што авиокомпаниите користат деривати на гориво за да го намалат ризикот од раст на трошоците.

Притоа, купувањето фјучерси не значи резервација на физички капацитет на графичките процесори. Ако, на пример, компанија за ВИ купи фјучерс по два долари за еден час користење графички процесор, а релевантната пазарна цена до достасувањето порасне на четири долари, добивката од фјучерсот би требало да ѝ надомести барем дел од повисокиот трошок што ќе му го плати на давателот на компјутерска моќ. Договорот се порамнува финансиски, а компанијата и натаму мора одделно да го обезбеди самиот капацитет на графичките процесори.

Според „ЦМЕ“, овие договори би требало да донесат транспарентност на досега расцепканиот и децентрализиран пазар, како и јавна крива на фјучерсите што на инвеститорите и аналитичарите би им дала увид во тоа колкави трошоци за ВИ очекува пазарот во следните месеци и години.

Зошто е предизвик стандардизирањето на компјутерската моќ

Сличностите со пазарот на нафта можеби најдобро се гледаат токму во потребата за стандардизација. Како што постојат различни видови сурова нафта, а фјучерсите се поврзуваат со јасно дефинирани референтни вредности како Вест Тексас или Брент, така и компјутерската моќ не е целосно унифициран производ. Цената за користење ист модел на графички процесор може да зависи од карактеристиките на инфраструктурата, локацијата, времетраењето на договорот и другите услови под кои се изнајмува капацитетот.

Затоа „Силикон дата“ се обидува расцепканиот пазар да го сведе на стандардизирани индекси што може да послужат како основа за фјучерсите. Токму репрезентативноста на тие референтни индекси ќе биде еден од клучните предизвици за новиот пазар. Ако цената на индексот значително се разликува од цената што одредена компанија ја плаќа за својот капацитет на графички процесори, заштитата нема да биде совршена и компанијата ќе остане изложена на ризикот од несовпаѓање на цените.

Што треба да се запомни од сето ова

Клучно останува дали пазарот ќе ги прифати индексите на „Силикон дата“ како доволно сигурна референтна цена. Без доволен број учесници и соодветна ликвидност, фјучерсите на компјутерска моќ би можеле да останат нишов производ. Но ако компаниите за ВИ, давателите на услуги во облак и сопствениците на дата-центри почнат редовно да ги користат за заштита од ценовниот ризик, за што секако постои потреба поради нестабилноста на цената на компјутерската моќ, пазарот првпат би можел да добие јавно достапна цена на очекуваните трошоци за компјутерска моќ со месеци однапред.

Во тој случај, освен што би биле значајни за компаниите што сакаат да управуваат со ценовниот ризик, фјучерсите преку својата крива би можеле да станат и нов показател за состојбата на индустријата за ВИ - покажувајќи колкава е побарувачката за компјутерска моќ, каде пазарот очекува недостиг на капацитети и колку би можел да чини следниот бран на развој на вештачката интелигенција.