САД и Израел го нападнаа Иран – што ги очекува пазарите в понеделник?

Глобалните финансиски пазари со невидена напнатост го очекуваат отворањето в понеделник, откако Соединетите Американски Држави и Израел во саботата наутро започнаа координирани воени напади врз Иран. Оваа драматична ескалација на судирот на Блискиот Исток, регион клучен за светското снабдување со енергенси, ги турна инвеститорите во состојба на целосна неизвесност. Додека пазарите во петокот беа затворени со знаци на нервоза, саботните настани навестуваат исклучително висока волатилност, а клучното прашање е како ќе се позиционираат средствата во новонастанатиот хаос.

Ескалација без преседан

Рано во саботата наутро, американскиот претседател Доналд Трамп го потврди почетокот на „големи борбени операции“ во Иран, наведувајќи дека целта е елиминирање на непосредните закани за американскиот народ, како и уништување на иранскиот ракетен арсенал и морнарица.

Оваа акција уследи по, како што ја нарече израелскиот министер за одбрана Израел Кац, „превентивен удар“ на Израел. Експлозии одекнаа во повеќе ирански градови, вклучително и Техеран, Исфахан, Ком и Караџ. Иранските медиуми известија за напади на повеќе локации, додека Израел прогласи вонредна состојба, го затвори воздушниот простор и ги повика граѓаните да останат во близина на засолништа.

Израел соопшти дека започнал „превентивни“ воздушни напади врз цели во Иран. | Bloomberg

Нападот претставува кулминација на повеќенеделните тензии и колапсот на преговорите за нуклеарната програма одржани во Швајцарија. Според изјавата на претседателот Трамп, воената операција е покрената откако Иран одбил да се откаже од своите нуклеарни амбиции. Од друга страна, Иран возврати со лансирање ракети, активирајќи сирени за воздушна опасност низ целиот Израел и потврдувајќи ги стравувањата од проширување на судирот. Оваа ескалација, втора за помалку од една година по американското бомбардирање на нуклеарни постројки во јуни 2025 година, сега изгледа далеку пообемна и поопасна.

Нафтата пред ценовен шок

Енергетските пазари први ќе ги почувствуваат последиците. Во петокот цените на суровата нафта веќе забележаа раст од над два отсто, при што Вест Тексас Интермидиет (WTI) го затвори тргувањето на 67,02 долари, а Брент на 72,48 долари за барел, поттикнати од очекувањата за удари.

Главната закана е потенцијалната блокада на Ормускиот Теснец, низ кој поминуваат околу 20 отсто од глобалната понуда на нафта. Аналитичарите на шведската банка СЕБ проценуваат дека, во случај на силна иранска одмазда и нарушувања во теснецот, цената на нафтата Брент би можела веднаш да скокне во опсег од 100 до 150 долари. Дури и во сценарио на ограничен судир, се очекува цените да достигнат ниво од 80 до 90 долари.

Поморски премин клучен за глобалната трговија со нафта| Bloomberg

Како одговор на кризата, ОПЕК+ за недела закажа итен состанок на кој ќе разгледа значително поголемо зголемување на производството со цел да обезбеди ликвидност и да се обиде да го смири пазарот. Со сигнализирање подготвеност да го „преплави“ пазарот со дополнителни барели, картелот се обидува да ги одвои цените на енергенсите од непосредниот геополитички хаос.

Сепак, прашање е дали и „мега-зголемувањето“ ќе биде доволно за да го смири пазарот кој се наоѓа на раб.

Бегство од ризик: акциите под удар, златото и доларот во фокус

Додека се очекува експлозија на цените на енергенсите, акциските пазари се подготвуваат за спротивно сценарио. Во петокот американските индекси S&P 500 и Nasdaq веќе забележаа пад, делумно поради страв од ескалација, но и поради неочекувано високите податоци за производствената инфлација кои ги намалија надежите за брзо намалување на каматните стапки. Аналитичарите сега очекуваат таканаречен „gap down“ при отворањето во понеделник, односно почеток на тргувањето со значителен минус.

Се очекува масовно бегство на инвеститорите од ризична актива, при што најмногу би настрадале технолошките акции и секторот за вештачка интелигенција кои го предводеа растот на пазарот. Од друга страна, би можеле да профитираат одбранбениот и енергетскиот сектор. Во вакви кризи, капиталот традиционално се насочува кон сигурни засолништа.

Се очекува силен раст на побарувачката за американскиот долар, кој како светска резервна валута би можел да зајакне кон клучното ниво од 100,00 на индексот DXY. Златото, кое во петокот се затвори близу нивото од 5.300 долари за унца, веројатно ќе тестира нови историски рекорди.

 

Во исто време, побарувачката за американски државни обврзници би требало да порасне, што дополнително ќе ги намали нивните приноси, како што веќе се виде во петокот кога приносот на десетгодишната обврзница падна под четири отсто.

Претстојната недела ќе биде обележана со екстремна волатилност. Развојот на ситуацијата на Блискиот Исток, особено природата и обемот на иранскиот одговор, ќе одреди дали ова ќе биде само краткорочен шок или почеток на подолготрајна криза со далекусежни последици за глобалната економија. Инвеститорите ќе мора внимателно да го следат секој нов извештај, бидејќи насоката на пазарите ќе зависи исклучиво од развојот на воените случувања во регионот.

Дали постои можност до сето ова да не дојде?

Сепак, постои и алтернативно сценарио, иако во моментов изгледа помалку веројатно. Во тој случај, иранскиот одговор би бил ограничен и симболичен, осмислен повеќе за домашната јавност отколку за предизвикување поширок конфликт. Истовремено, зад кулисите би се активирале дипломатски канали, веројатно со посредство на трети земји, со цел да се спречи понатамошна ескалација.

Пазарите ваквиот развој би го протолкувале како сигнал дека најлошото е избегнато, што би довело до брзо закрепнување по почетниот шок. Сепак, со оглед на обемот на нападите и зголемените влогови, веројатноста за ваков „контролиран“ исход останува ниска. Ризикот од погрешна проценка од која било страна е голем, поради што мнозинството аналитичари и натаму предвидуваат период на продолжена нестабилност.

Додека се чека отворањето на пазарите во понеделник, доволно е да се потсетиме што се случуваше со цените на енергенсите по рускиот напад врз Украина.