Ормускиот Теснец повторно отворен, минуваат танкери со милиони барели нафта

Привремениот мировен договор меѓу САД и Иран стапи во сила, а бродскиот сообраќај почна постепено да се враќа во Ормускиот Теснец откако Вашингтон официјално објави крај на поморската блокада и почеток на интензивна преговарачка фаза за иранската нуклеарна програма.

Американскиот потпретседател Џеј Ди Венс изјави дека започнал да тече рокот од 60 дена предвиден во меморандумот за разбирање потпишан доцна во средата, во рамки на кој двете страни треба да се обидат да постигнат трајно решение за спорните прашања поврзани со нуклеарната програма на Техеран.

Венс ги минимизираше стравувањата дека Иран би можел во иднина да воведе такси за поминување низ Ормускиот Теснец, една од најважните светски поморски рути за транспорт на нафта и природен гас.

„Веруваме дека меѓународните водни патишта треба да останат слободни од такси. Земјите од регионот заедно ќе изградат соодветна безбедносна рамка за теснецот во иднина“, изјави Венс, додавајќи дека без отворен Ормуски Теснец нема да има ниту конечен договор.

Американскиот претседател Доналд Трамп претходно објави дека „нафтата повторно тече“, само неколку часа по потпишувањето на документот со кој беше продолжено примирјето и беа отворени преговорите за завршување на конфликтот што започна кон крајот на февруари.

Американската Централна команда соопшти дека е укината блокадата на сообраќајот кон и од иранските пристаништа и крајбрежни области.

„Американските сили повеќе не го попречуваат движењето на бродови кон или од иранските пристаништа во Персискиот и Оманскиот Залив. Сите активности поврзани со спроведувањето на блокадата се прекинати“, се наведува во соопштението.

Во меѓувреме, танкери натоварени со нафта што со недели беа заглавени почнаа да го напуштаат Ормускиот Теснец, додека Кувајт најави постепено зголемување на производството. Според достапните податоци, бродови што превезуваат речиси 10 милиони барели нафта веќе се движат низ теснецот или се наоѓаат во неговата непосредна близина, вклучително и првите саудиски танкери од почетокот на војната.

Иранските власти соопштија дека комерцијалниот поморски сообраќај во јужните пристаништа се вратил во нормала уште од почетокот на неделата.

Сепак, дел од бродските компании и енергетските компании остануваат претпазливи и бараат дополнителни гаранции дека пловниот пат е безбеден, особено во однос на можни мини и евентуални нови ограничувања за поминување низ теснецот.

Договорот предизвика критики и во американските политички кругови. Дел од републиканските сојузници на Трамп сметаат дека Вашингтон му отстапил премногу на Техеран преку можноста за олеснување на санкциите и потенцијалното одмрзнување на десетици милијарди долари ирански средства.

Сенаторот Роџер Викер оцени дека економските придобивки за Иран би можеле да бидат далеку поголеми од оние предвидени со нуклеарниот договор од 2015 година.

Bloomberg

Дополнителни тензии се појавија и во односите со Израел. На прашање за незадоволството на израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху и неговата влада од договорот, Венс порача дека Израел треба да има предвид дека САД остануваат негов најсилен сојузник.

Според текстот на меморандумот објавен од иранскиот претседател Масуд Пезешкијан, Иран ќе овозможи бесплатен премин на комерцијалните бродови низ Ормускиот Теснец во наредните 60 дена, додека целосната нормализација на сообраќајот треба да биде воспоставена во рок од 30 дена.

Документот предвидува и разговори меѓу Иран и Оман за идното управување и обезбедување поморски услуги во теснецот, во согласност со меѓународното право и суверените права на крајбрежните држави од Персискиот Залив.

Во текот на преговарачкиот период двете страни ќе се обидат да постигнат договор за ограничувањата на иранската нуклеарна програма и за иднината на резервите од високо збогатен ураниум. Голем број нуклеарни експерти предупредуваат дека рокот од 60 дена е исклучително краток за решавање на толку сложени технички и политички прашања, иако договорот остава можност за негово продолжување.

Во меѓувреме, пазарите позитивно реагираа на веста. Цената на суровата нафта од типот брент падна за 2,5 проценти на 77,55 долари за барел, што е значително пониско од нивото од речиси 95 долари достигнато минатата недела поради стравувањата од продлабочување на конфликтот.

Сепак, трговците со енергенти предупредуваат дека ќе бидат потребни месеци за испораките на нафта и течен природен гас низ Ормускиот Теснец целосно да се вратат на претходните нивоа.

Иако војната сериозно ја погоди иранската економија и доведе до загуби во врвот на военото раководство, аналитичарите оценуваат дека владејачкиот режим во Техеран останува цврсто на власт. Во текот на конфликтот, иранската армија успеа да изврши значителен притисок врз американските сили и нивните регионални сојузници преку масовна употреба на беспилотни летала и ракети низ Блискиот Исток.