САД и Иран разговараат за продолжување на примирјето за уште две недели

СAД и Иран размислуваат за продолжување на примирјето за уште две недели за да добијат повеќе време за преговори за мировно решение, тврди извор запознаен со разговорите. Со тоа би се намалил ризикот од нова ескалација, иако тензиите околу Ормускиот Теснец и понатаму растат.

Примирјето истекува следната недела, а посредниците се обидуваат да почнат технички разговори што би ги решиле најспорните прашања и би отвориле пат кон подолгорочен договор. Клучни теми се повторното отворање на Ормускиот Теснец и иднината на иранската нуклеарна програма.

Тензиите околу овој стратешки важен поморски пат не попуштаат. Станува збор за една од најважните рути за нафта и гас, која практично не функционира од почетокот на конфликтот пред речиси седум недели. САД воспоставија поморска блокада за да ги запрат иранските испораки, а во средата објавија дека десет брода принудиле да се вратат. Техеран истовремено го ограничува преминот за повеќето други бродови.

Поради тоа сообраќајот низ теснецот е сведен на минимум, што дополнително ја влошува енергетската криза и создава притисок врз глобалната економија.

Борбите меѓу САД и Иран беа запрени околу 8 април, кратко откако американскиот претседател Доналд Трамп најави двонеделно примирје. Првиот круг мировни преговори се одржа минатиот викенд во Пакистан, но учесниците, вклучувајќи го и американскиот потпретседател Џеј Ди Венс, си заминаа без договор.

Белата куќа засега официјално не побарала продолжување на примирјето, изјави портпаролката Каролин Ливит, но нагласи дека САД и понатаму активно учествуваат во преговорите.

Во меѓувреме Вашингтон го засилува военото присуство на Блискиот Исток. Според пишувањето на „Вашингтон пост“, во регионот испраќаат илјадници дополнителни војници за да го зголемат притисокот врз Иран или да се подготват за можни напади доколку примирјето пропадне. Меѓу нив се и околу 6.000 војници распоредени на носачот на авиони „Џорџ Буш“ (USS George H.W. Bush) и во неговата ударна група.

Пакистан и натаму се обидува да посредува меѓу двете страни, а негова воена делегација пристигна во Иран во средата.

Во Техеран продолжувањето на американската блокада се толкува како можен вовед во прекршување на примирјето. Командантот на иранскиот здружен штаб Али Абдолахи порача дека Иран нема да дозволи продолжување на извозот и увозот преку Персискиот Залив, Оманскиот Залив и Црвено Море доколку блокадата остане во сила.

На пазарите сепак се забележува навестување на смирување. Цените на нафтата се стабилизираа по сигналите дека преговорите би можеле да продолжат. Брентот се задржа под 95 долари по барел, значително пониско од минатомесечниот врв близу 120 долари.

Иако Израел минатата недела заедно со САД ги прекина нападите врз Иран, неговата војска продолжува со операции против Хезболах во Либан, што дополнително ги комплицира пошироките напори за мир.

Премиерот Бенјамин Нетанјаху изјави дека ѝ наредил на војската проширување на безбедносната зона во Либан, каде што Израел минатиот месец започна копнена операција.

Истовремено се водат разговори за можно примирје меѓу Израел и Либан, но конечна одлука сè уште не е донесена. Според Доналд Трамп, лидерите на двете земји треба да разговараат в четврток, првпат по повеќе од три децении.

Овие преговори се одвиваат одвоено од разговорите меѓу САД и Иран. Вашингтон сака долгорочна стабилност во Либан, но засега не инсистира на итен прекин на огнот.

Трамп во јавните настапи испраќа различни пораки - еднаш вели дека конфликтот со Иран е практично решен, а другпат најавува нова ескалација. Клучното прашање и натаму останува иранската нуклеарна програма. Трамп порача дека Иран никогаш не смее да дојде до нуклеарно оружје.

Каде се наоѓа моментално иранскиот ураниум не е познато откако САД и Израел минатиот јуни ги бомбардираа нуклеарните постројки, а инспекторите на Меѓународната агенција за атомска енергија оттогаш немаат пристап.

Иран упорно тврди дека не развива нуклеарно оружје и нагласува дека никој не може да му го одземе правото на мирољубива употреба на нуклеарната енергија. Сепак, нивото и видот на збогатување на ураниумот остануваат отворени за преговори.

Bloomberg

Трамп уште во првиот мандат ги повлече САД од меѓународниот договор за ограничување на иранската нуклеарна програма. Во текот на минатата година неговите претставници повеќепати разговараа со иранската страна за нов договор, но преговорите беа прекинати по нападите кон крајот на февруари.

Поранешниот американски државен секретар Џон Кери смета дека блокадата може да биде ефикасен притисок, но само ако Вашингтон е подготвен на компромис. Проблемот, вели тој, е недовербата - Иран се сомнева дека САД би го почитувале евентуалниот договор.

Дури и ако се постигне договор, нормализацијата на енергетските текови преку Персискиот Залив нема да оди брзо. Тоа дополнително го засилува стравот од раст на инфлацијата на глобално ниво. Особено загрижува можниот недостиг од ѓубрива, кој би можел да ја намали земјоделската продукција и да ги зголеми цените на храната.

Обединетите нации се подготвени да воспостават посебен коридор за транспорт на ѓубрива низ Ормускиот Теснец пред почетокот на сеидбата, но сè зависи од политички договор.