text size
Дијамантите се една од најстарите и најнеобичните супстанции на планетата. Постари се од диносаурусите, постари од растенијата. Настанале во време кога светот личел на Мордор: збир од бесни вулкани што исфрлале гасови и минерали во атмосфера исполнета со молњи и облаци од метан. Парчиња јаглерод останувале заробени длабоко во Земјината обвивка, а потоа милијарди години биле изложени на незамислива топлина и притисок. Тој процес ги претворил во една од најтврдите познати супстанции - и една од најскапоцените. Сите дијаманти со квалитет погоден за накит што некогаш биле пронајдени би можеле да соберат во еден двокатен автобус.
Барем така било пред 20 години. Денес дијамант можете да одгледате за околу една недела, по цена на едно бурито.
„Ќе ви покажам што ја плаши индустријата на дијаманти“, вели Едан Голан, соосновач на „Тенорис“ (Tenoris LLC), консултантска и аналитичка компанија за индустријата за накит. „Кога ќе се сретнам со тие директори и ќе ме прашаат колку уште може да падне цената на дијамантите, им го покажувам ова.“ Покажува кон екранот на лаптопот, на кој има оглас на „Волмарт“ (walmart.com) за пар дијамантски обетки од по половина карат, приближно со големина на две зрна леќа. Цена: 12 долари.
Прочитај повеќе
Сè е поради златото – нов криминален тренд зад кражбата на накитот во музејот „Лувр“
Кражбата на накит во музејот „Лувр“ е дел од поширок тренд на ограбувања на музеи, поттикнат од сè поголемата вредност на златото, благородните метали и скапоцените камења.
21.10.2025
Вештачките дијаманти ја ставаат на тест моќта на пазарот
Се зголемува производството на лабораториски дијаманти, а тоа го урива принципот на реткост и ја тестира способноста на пазарот да ја одржи вредноста.
13.08.2025
„Де Бирс“ е основан во 1888 година во Јужна Африка, кога се здружиле Сесил Родс и Барни Барнато. Денес компанијата се опишува себеси како водечка светска компанија за дијаманти и произведува околу една третина од глобалната понуда на сурови дијаманти. | Bloomberg
Компаниите чија понуда на дијаманти се заснова на рударење се обидуваат да изгледаат храбро. „Ако луѓето можат да купат пар обетки со лабораториски одгледани дијаманти за 12 долари во ’Волмарт’, мене тоа само ме радува“, вели Ал Кук, извршен директор на „Де Бирс“ (De Beers Group). „Тоа значи дека можете да купите нешто што изгледа убаво за многу малку пари. Браво за ’Волмарт’ Тоа има многу малку врска со нашето работење.“
Кук признава дека во текот на изминатите пет години лабораториски одгледаните дијаманти ја потресоа неговата индустрија до темел, со експлозивен раст на понудата, пад на цените и трговци на големо и мало и рудници што се борат за опстанок. Во „Де Бирс“ отишол во 2023 година, токму кога заканата од лабораториски одгледаните дијаманти ја достигна својата целосна сила. Денес „Де Бирс“ е во сопственост на британскиот рударски гигант „Англо Американ“ (Anglo American Plc), додека владата на Боцвана поседува 15 отсто од уделот, а компанијата контролира приближно една третина од ископаните дијаманти на светско ниво. Сепак, Кук знаел дека „Де Бирс“ не може сам да им се спротивстави на лабораториски одгледаните скапоцени камења.
Природен или вештачки - тешко е да се каже.| Bloomberg
„Де Бирс“ набрзо собра еден вид конклава на „големи играчи“ во индустријата на дијаманти, вклучувајќи индустриски здруженија, влади на земји како Боцвана и Намибија, како и трговци како „Сигнет“ (Signet Jewelers Ltd.), сопственик на брендовите „Џаред“ (Jared), „Кеј“ (Kay) и „Зејлс“ (Zales). Сите се согласиле заеднички да работат на тоа да ги убедат купувачите да ја избегнуваат понудата на „Волмарт“ од 12 долари и, наместо тоа, да купат нешто што изгледа идентично, но чини најмалку 50 пати повеќе. За тоа, сепак, им била потребна многу добра приказна.
Индустријата на дијаманти сака да купите нешто природно
По повеќемесечни состаноци, ја добиле својата приказна. Ископаните дијаманти станаа „природни“ дијаманти, симболи на геолошките и историските сили, на нашето место во универзумот, на заедницата и занаетчиството - нешто сосема различно од бездушните синтетички камења што ги исфрлаат индустриските лаборатории, кои голтаат енергија. Оттогаш традиционалната индустрија вложи стотици милиони долари во производи и маркетиншки кампањи засновани на таа идеја. Тоа е огромен, скап, дури и очаен напор… но можеби сепак функционира.
Некои од најголемите производители во индустријата се состанаа во јуни за да разговараат за плановите за борба, на интимен собир во елегантен италијански ресторан во Њујорк. Презентации одржаа раководители и ПР-експерти од „Де Бирс“, „Џаред“, „Сигнет“ и ГИА (Gemological Institute of America), индустриско тело што ги оценува и ископаните и лабораториски одгледаните дијаманти. Вино се налеваше, а атмосферата во пријатниот простор исполнет со цвеќиња беше оптимистичка.
„Вечерва сè е во знакот на партнерствата“, изјави Кук. „И на сè добро што дијамантите го носат во секоја фаза од своето патување и на приказните што можеме да ги раскажеме за тоа.“
Кук, извршниот директор на „Де Бирс“ | Dwayne Senior/Bloomberg
Најновите стратегии беа претставени меѓу порции тестенини и стек исечен на тенки парчиња. Сè се вртеше околу врската на дијамантот со природата, историјата и човештвото, во момент кога луѓето се соочуваат со вештачка интелигенција, дипфејк содржини и други обележја на екстремно дигиталниот свет. „Автентичноста се враќа. Природното се враќа. Вистинското се враќа“, изјави Колин Руни, директорка во „Сигнет“.
„Лабораториски одгледаните дијаманти се алтернативен производ на природните дијаманти. Двата производа можат да постојат истовремено“, додаде Сузан Жак, тогашна претседателка на ГИА. „Оптички, физички и хемиски, тие се исти. Тука завршува сличноста.“ Застана, погледнувајќи низ просторијата. „Едниот е ретко богатство на мајката природа. Другиот е производ што човекот го создал со помош на технологијата.“
Таа технологија постои со децении, а ја развиле научници од „Џенерал електрик“ (General Electric Co.) во педесеттите години од минатиот век. За правење синтетички камен ви требаат грст „семиња“ - парчиња и тенки отсечоци од дијаманти - и нешто индустриски графит, кој, како и дијамантот, е составен од јаглерод. Во една од најчестите методи, состојките се ставаат во уред сличен на експрес-лонец, кој применува екстремен притисок и температура, околу 1.700 Целзиусови степени. Јаглеродот од графитот на крајот се топи и преминува на семињата, кристализирајќи се во нов камен. За одгледување дијамант од еден карат е потребна приближно една недела.
Првите лабораториски одгледани дијаманти биле мали и полни со недостатоци, поради што не биле погодни за накит, но можеле да се користат за бургии и други индустриски производи. Со текот на времето технологијата напредувала толку што камењата станале со квалитет погоден за накит - големи, речиси без недостатоци и доволно естетски привлечни за да завршат на белезица. Комерцијалниот пазар, сепак, не расте ни приближно толку брзо како самите дијаманти, главно поради златарниците.
Пред 2020 година речиси сите ги купуваа дијамантите во физички продавници. Купувањето дијамант е голема и често емотивна одлука, а купувачите сакаат стручност, објаснувања и потврда дека носат добра одлука. Малку продавници чуваа лабораториски одгледани дијаманти, а многу од оние што ги имаа се обидуваа да ги одвратат купувачите од нив, нагласувајќи дека речиси немаат препродажна вредност. Освен тоа, долго време цените на лабораториските дијаманти не беа многу различни од нивните пандани создадени во Земјата. Самиот „Де Бирс“ накратко експериментираше со лабораториски дијаманти, лансирајќи го брендот „Лајтбокс“ (Lightbox) во 2018 година, иако некои конкуренти тврдеа дека целта била овие камења да се задржат на маргините на пазарот, со акцент на евтини модни додатоци наместо на фин накит.
Приказната за лабораториски одгледаните дијаманти навистина се промени, вели Голан, за време на пандемијата на ковид-19. Бидејќи одењето во физички продавници често беше невозможно, а стимулативните чекови им дадоа на луѓето дополнителни пари за трошење, стартапи како „Аетер“ (Aether), БЕ (Brilliant Earth) и „Лусикс“ (Lusix) ја видоа својата можност. Социјалните мрежи беа преплавени со реклами за светкави обетки и ѓердани по цени од само неколку стотици долари. Побарувачката за дијамантски обетки особено порасна, вели Голан, бидејќи сите поминуваа многу време на видеоконференции: „Луѓето се гледаа едни со други од рамениците нагоре и сакаа нешто светкаво и сјајно.“
Цена на имитацијата
Продажбата на синтетички скапоцени камења продолжи да добива замав за време на пандемијата, растејќи за околу 40 отсто од 2022 до 2023 година. Во Индија и Кина компаниите ги полнеа магацините со машини способни да произведат по сто дијаманти одеднаш. Просечната малопродажна цена на лабораториски одгледан дијамант од еден карат падна за околу 75 отсто од 2020 до 2023 година, од околу 3.400 долари на приближно 1.200 долари, според податоците на „Тенорис“. Се појавија нови бои, облици и поставувања, привлекувајќи дизајнери како Џенифер Фишер и Жан Дусе, праправнукот на Луј Картие. (Веб-страницата на Дусе нуди дијаманти по мера за четири недели или помалку - толку за тектонските плочи.) Милениумците и купувачите од генерацијата зед масовно ги купуваат, привлечени од пониските цени и перцепцијата дека со себе носат помалку етички и еколошки проблеми.
Машина во компанијата „Етернева“ | Manoo Sirivelu за Bloomberg Businessweek
Просечна малопродажна цена по дијамант
Сина крива за природни, црна за вештачки дијаманти | Извор: Tenoris.bi
Пол Зимниски, независен аналитичар и консултант во индустријата, вели дека вистинските проблеми за традиционалните компании започнале кога, по пандемијата, продавниците за накит почнале да продаваат синтетички дијаманти паралелно со ископаните дијаманти. „Дојдовме во ситуација во која многу потрошувачи дури и не знаеја дека разликата може да се утврди“, вели тој. „Тоа навистина беше катастрофа за индустријата.“
Со децении понудата на дијаманти на големо беше внимателно контролиран тек. Сега стана повеќе како плима, со евтини, големи и речиси совршени камења што го преплавија пазарот. „Де Бирс“ и неговите конкуренти ги одржуваа цените на ископаните дијаманти колку што може повисоки, притоа трпејќи голем пад на продажбата. Сепак, податоците од индексот DIAMINDX на „Блумберг“ покажуваат дека цените паднале за повеќе од 25 отсто од 2020 до 2024 година. Пазарот што некогаш беше во процут во Кина речиси се урна. „На кинеските потрошувачи многу им значи долгорочната вредност“, вели Џошуа Фридман, виш аналитичар во „Рапапорт“ (Rapaport), компанија за индустриски податоци и аналитика. „Тие видоа дека цените на природните дијаманти паднаа, а тоа во голема мера ја олади инвестициската побарувачка.“
Лабораториски одгледаните камења почнаа да го освојуваат дури и секторот што се сметаше за најотпорен на лабораториските дијаманти: клучниот пазар на свршенички прстени, кој денес во САД вреди околу 12 милијарди долари. Пред неколку години свршеничките прстени сочинуваа околу една третина од приходите од продажбата на природни дијаманти, но тој удел почна да опаѓа и сега е поблиску до 25 отсто. „Некогаш купувачот би потрошил од пет до десет илјади долари на дијамантски свршенички прстен“, вели Зимниски. „Сега луѓето мислат дека две или три илјади се доволни.“
Маршот на синтетичките камења
Како што цветаше индустријата на лабораториски одгледани дијаманти така и минуваше низ сопствена трансформација. Падот на цените принуди многу стартапи од првиот бран да го затворат работењето - и го наведе „Де Бирс“ да го згасне „Лајтбокс“ - отворајќи простор за нова генерација, која ги поместува границите на она што дијамантот може да биде и што сè може да украсува. Денес дијаманти се ставаат на нокти, маски за телефони, поводници за кучиња, па дури и на тоалети.
Една од компаниите што ги поместуваат тие граници е „Етернева“ (Eterneva LLC) од Кервил, Тексас, која во 2019 година се појави во емисијата „Шарк тенк“ (Shark Tank) и годишно продава повеќе од илјада камења. Наместо да користи само дијамантски семиња и графит, „Етернева“ во своите производи вградува јаглерод издвоен од пепелта на починати сакани лица, вклучувајќи и домашни миленици. Коизвршната директорка Адел Арчер вели дека скапоцениот камен е речиси спореден дел од приказната. „Ние навистина не се доживуваме себеси како компанија што се занимава со дијаманти“, вели таа. „Дијамантот е средство преку кое се изразува вредноста, но ние сме компанија што се занимава со крајот на животот. Компанија што го слави животот.“
Процес на производство во компанијата „Етернева“ | Manoo Sirivelu за Bloomberg Businessweek
Цените почнуваат од околу 3.500 долари, иако повеќето купувачи трошат најмалку двојно повеќе, избирајќи поголеми скапоцени камења („Ова е Тексас“) или посебни облици и бои - срцата и портокаловата боја на Лонгхорн се популарни. Обично се вградуваат во предмет што му значи нешто на купувачот: ѓердан или прстен, па дури и палка за голф.
Во лабораторијата на „Етернева“ ѕидовите се прекриени со фотографии од луѓе и домашни миленици чија пепел е претворена во дијаманти. Арчер покажува фотографија од жена по име Карен. „Имаше рак на дојка и беше многу ангажирана во фондацијата СГК (Susan G. Komen). Веројатно можете да погодите која боја ја направивме за Карен: розова. А сега нејзиниот сопруг учествува на секој марш на СГК со нејзиниот розов дијамант.“
Дијаманти за купувачи во различни бои и облици во компанијата „Етернева“ | Manoo Sirivelu за Bloomberg Businessweek
„Етернева“ користи приспособени машини што прават само еден камен одеднаш, за процесот и производот да дејствуваат персонализирано. Клиентите можат да ја посетат лабораторијата и самите да го активираат уредот, започнувајќи ја трансформацијата на пепелта на саканата личност во камен. Инженерот Петрус Ботма развил машини што потсетуваат на електрични сини фрижидери со преса слична на апарат за вафли во средината. „Високата температура ја добиваме од грејачот меѓу двете челични плочи, а потоа со хидраулика применуваме притисок врз ќелијата во која расте кристалот“, објаснува тој. Целиот процес - издвојувањето на јаглеродот, подготовката на материјалот и растот на дијамантот - трае неколку месеци. Во секоја фаза „Етернева“ е во контакт со купувачот, разговара со него за починатата личност и го советува за можностите.
Компанијата соработува со погребни претпријатија и компании што обезбедуваат услуги поврзани со крајот на животот, а развива и потенцијални производи како дијамантски уреди за складирање информации. „Ќе можете да го скенирате вашиот дијамант и да отворите архива со спомени, како видеоснимки и гласовни пораки“, вели Арчер. „Па, ќе можете да кажете: ‘Ова е дијамантот на татко ми, а сега да ви покажам кој беше татко ми.’“
Дијамантски приврзок направен од пепелта на домашен миленик| Manoo Sirivelu за Bloomberg Businessweek
Дијамантите очигледно не се првата стока погодена од големо нарушување. Низ вековите технологијата, патувањата и новите техники претвориле скапоцености како каранфилчето, шафранот, хартијата, свилата, црниот пипер и виолетовата боја во работи што денес можете едноставно да ги купите во продавница.
Една предупредувачка приказна особено му се издвојува на Голан, коосновачот на „Тенорис“: бисерите. Со векови биле меѓу највредните производи во светот, собирани во дивината од мал број видови остриги и школки. Ѓердан со само еден ред релативно изедначени бисери можел да чини повеќе од милион долари. Но кога луѓето на почетокот на 20 век научиле комерцијално да ги одгледуваат, бисерите изгубиле најголем дел од вредноста, а цените никогаш навистина не закрепнале. Денес одгледувачите можат истовремено да одгледаат стотици совршени бисери во огромни лежишта со школки во кои се внесуваат ситни тркалезни топчиња. Згора на тоа, вели Голан, речиси никој не ја разбира разликата. „Луѓето дури и не знаат што значи ‘култивирани бисери’“, вели тој.
Избегнувањето на патот на бисерите кон обезвреднување нема да биде лесно за традиционалната индустрија на дијаманти. Таа се соочува со три главни проблеми: диференцијација, репутација и цена. Зборувајќи за првиот предизвик, Зимниски се присетува како многупати во продавниците за накит гледал ископани и лабораториски одгледани дијаманти заедно во истата витрина. „Кога ќе го прашам продавачот кој е кој, тој вели: ‘О, морам да го извадам и да погледнам’“, истакна тој. „Зошто во таква ситуација некогаш би платиле десет пати повеќе за природен дијамант?“ Одговорноста на традиционалните компании е јасно да го разликуваат својот производ, додава тој.
Кук, извршниот директор на „Де Бирс“, се согласува дека диференцијацијата е голем проблем. Тој вели дека конфузијата меѓу купувачите создала еден вид заматена средина на пазарот, наведувајќи сценарио во кое купувачите во луксузна златарница плаќаат неколку илјади долари за лабораториски одгледан дијамант, мислејќи дека добро поминале во споредба со ископаниот. Во исто време, истиот синтетички камен неколку улици подалеку може да се купи за неколку стотици долари. „Несовесните трговци би можеле да го искористат недоволното разбирање на купувачите и да направат маржа од 1.000 отсто“, вели Кук. Фридман од „Рапапорт“ вели дека за златарите сè се сведува на профитната маржа. По пандемијата, вели тој, „трговците заработуваа огромни количества пари од лабораториски одгледани дијаманти“. Денес суров лабораториски дијамант може да чини само 15 долари, додека обработен може да се купи за 100 долари и да се продава за 200 или повеќе.
За да помогне во решавањето на проблемот со диференцијацијата, „Де Бирс“ го разви „дајмонд пруф“ (DiamondProof), скенер од 5.500 долари за кој Кук вели дека може да идентификува лабораториски одгледан дијамант за неколку секунди. Компанијата им ги продава овие скапи уреди на златари низ САД. Главниот знак дека дијамантот е лабораториски одгледан? Кристалите се речиси целосно изедначени - со други зборови, премногу се совршени.
Вториот голем проблем на традиционалната индустрија би можел да се каже дека е нејзиниот проблем со „крвавите дијаманти“, кој стана очигледен за време на граѓанската војна во Сиера Леоне во 1990-тите години. Во текот на тој конфликт дијамантите ги ископувале поробени луѓе, меѓу нив и деца, а биле продавани за да се финансираат оружени конфликти. Скапоцените камења ископани во такви услови често биле „перени“ низ глобалниот синџир на снабдување.
Џимон Хунсу како Соломон Ванди Реџи во филмот „Крвав дијамант“ | Alamy
До моментот кога филмот „Крвав дијамант“ (Blood Diamond), со Леонардо ди Каприо во главната улога, во 2006 година го сврте поширокото внимание кон проблемот, индустријата веќе работеше на подобрување на својот имиџ. Еден од најважните механизми беше процесот Кимберли (Kimberley Process), меѓународен трговски режим што, меѓу другото, бара од земјите извознички на дијаманти да гарантираат дека нивните дијаманти не се поврзани со воени конфликти и да применуваат строги стандарди за транспорт и други мерки наменети за потврдување на потеклото на скапоцените камења.
За некои, сепак, стигмата сè уште постои. „Имаме купувачи што седат спроти советник за накит и на кои сè уште им се појавува сликата на крвав дијамант“, рече Клаудија Чивидино, претседателка на „Џаред“, на собирот во италијанскиот ресторан во Њујорк. „Просечниот потрошувач навистина не разбира колку далеку оди нашата индустрија за да обезбеди 99 отсто од природните дијаманти што влегуваат во синџирот на снабдување до него да стигнат преку одговорно набавување.“
„Џаред“ испробал многу начини за да им влее доверба на купувачите, вклучувајќи ја и помпезно наречената линија „Приказните за дијамантските пустински песоци на вечноста“ (Storied Diamond Desert Sands of Eternity), која им овозможува на купувачите да го следат својот камен од продавницата за накит сè до рудникот. ГИА и „Де Брис“ вовеле блокчејн-технологија за следење наречена „Трејсер“ (Tracr Ltd). На вечерата Чивидино потеклото што може да се следи го нарече „иднината на природните дијаманти“. Помладите потрошувачи, истакна таа, покажуваат особено голема загриженост поради работните услови и влијанието врз животната средина. „Оваа тема на доверба ни е многу важна“, истакна таа.
Но етичките синџири на снабдување и системите за следење придонесуваат и кон последната голема пречка со која се соочува традиционалната индустрија: цената. Лабораториски одгледаните дијаманти може да бидат профитабилни дури и кога во сурова форма чинат само 15 долари по карат, додека ископаните дијаманти мора да постигнуваат повеќекратно повисоки цени. За да ги убедат купувачите да платат премија, големите играчи во индустријата направија сериозни инвестиции. Една од нив се промотивни документарни филмови, вклучувајќи го и филмот на Лука Жаке, оскаровец и режисер на остварувањето „Маршот на пингвините“ (March of the Penguins), како и филм во кој глуми Лили Џејмс, позната од серијата „Даунтаун Аби“ (Downton Abbey). Друга инвестиција конкретно се однесува на „Де Бирс“: линијата „Пустински дијамант“ (Desert Diamond), со која кафеавите и нијансите на виски, долго сметани за помалку посакувани и вредни од безбојните дијаманти, добија нов идентитет.
Во филмот „Дијамантот е роден“ (A Diamond Is Born: A Story Billions of Years in the Making), Жаке го применува истиот третман што им го даде на пингвините на ископаните дијаманти, следејќи дијамант со големина на топче за голф од неговото праисториско настанување до моментот кога е вграден во прстен во Боцвана. На тој пат, светкавиот јунак е носен низводно од разбеснета река, преку него поминува слон, а луѓето од племето му се восхитуваат. „Дали токму затоа што ја обожавале светлината му припишувале толкава моќ на овој камен?“, прашува нараторот зборувајќи за праисториските култури. „Дали им давал утеха на тие луѓе збиени во страв од темнината?“ Досега видеото на Јутјуб е прегледано околу 8.000 пати.
Во филмот „Реално, ретко, одговорно“ (Real, Rare, Responsible: Lily James Discovers Canada’s Northwest Territories), актерката ги посетува рудниците на снежната канадска тундра и разговара со припадници на домородните заедници што работат таму. Таа дознава дека рудниците се внимателно проектирани така што имаат минимално влијание врз животната средина. „Кога постојат транспарентност, комуникација и договори меѓу индустријата на дијаманти и луѓето што живеат таму, тоа може да излезе многу добро“, вели таа. „Значењето на земјата и врската со земјата, со предците и нејзиното зачувување, за мене навистина е многу, многу силно.“ „Реално, ретко, одговорно“, кој завршува со сцени во кои Џејмс ја набљудува поларната светлина додека домородните жители свират на тапани, е поуспешен од „Дијамантот е роден“, без сомнение благодарение на славата на својата ѕвезда, со околу седум милиони прегледи на Јутјуб.
Што се однесува на кампањата „Пустински дијамант“, Кук вели дека била успешна. „Де Бирс“ ги зел слабо продаваните кафеави дијаманти од Југозападна Африка и ги претставил како ретки, но автентични производи на нивното опкружување. Компанијата ја претстави колекцијата кон крајот на минатата година во галерија во њујоршкиот кварт Челси, а меѓу гостите беа актерката Тејана Тејлор и пејачката Сиара. Огромни костенливи дини од Намибија беа проектирани на ѕидовите, додека витрините беа преполни со светкави камења во боја на килибар и чоколадо, вградени во ѓердани, прстени и белезици. Една од белезиците носела Тејлор Свифт на обвивката на албумот „The Life of a Showgirl“. Еден ѓердан се појавил на фотографирањето на Бед Бани. Неколку месеци подоцна социјалните мрежи беа преплавени со снимки од актерката Роуз Бирн, која на црвениот тепих на доделувањето на Оскарите носеше ѓердан од колекцијата. Во мај Ријана носеше килибарни скапоцени камења на „Мет Гала“.
Кук посочува дека купувачите за скапоцените камења велат: „Ми се допаѓа што ја претставуваат бојата на песочните дини. Кажете ми нешто повеќе за пустините на Боцвана и Намибија“. Тоа е сосема поинаква приказна за потеклото од онаа што со децении го нарушуваше угледот на индустријата. А податоците на компанијата го поткрепуваат тврдењето на извршниот директор дека купувачите навистина купуваат: продажбата на кафеави дијаманти скокнала за речиси 20 отсто во првите три месеци од 2026 година. Други компании тргнале по стапките на „Де Бирс“, нудејќи слични линии во топли кафеави нијанси.
Дијамантите сочинуваат 80 проценти од извозот на Боцвана и околу една третина од владините приходи и со децении се основа на нејзината економија. | Bloomberg
Фридман вели дека „Пустински дијамант“ е привлечна пред сè за купувачите што сакаат да „покажат дека нивниот дијамант е природен“. Тие купувачи, главно, се и богати. Купувачите од повисокиот ценовен сегмент, вели Кук, „сè уште го ценат она што е навистина ретко. Ако луѓето имаат намера да потрошат многу пари, ќе купат природни дијаманти“. Се чини дека тоа правило важи низ целиот пазар на дијаманти. Продажбата на безбојни ископани камења од еден карат или помалку паднала за седум отсто од минатата година, а паднале и цените. Купувачите што не се богати и понатаму очигледно гравитираат кон сегментот на лабораториски одгледани дијаманти, каде што можат да си дозволат поголем камен со подобар квалитет.
Голан се сомнева дека лабораториски одгледаните дијаманти всушност го поттикнале пазарот на ископани дијаманти на самиот врв, создавајќи вкус за поголеми камења. Просечниот дијамант што денес се продава има два карата, вели тој, и тој просек секој месец полека расте. Тој се сеќава на приказната на еден златар од Мајами за жена што влегла во продавницата сакајќи да купи дијамант од најмалку четири карати, приближно со големина на една бонбона „M&M“. Кога златарот ја прашал зошто сака толку голем камен, таа одговорила: „Мојата куќна помошничка оди наоколу со дијамант од четири карати. Не можам да дозволам мојата куќна помошничка да ме надмине.“
Според Голан, препродажната вредност исто така останува важен аргумент во корист на ископаните дијаманти. Податоците на неговата компанија покажуваат дека очекуваниот поврат се намалил во однос на 2020 година, кога скапоцените камења можеле да постигнат околу 90 отсто од првичната куповна цена, но и понатаму е солиден, околу 70 отсто. Тој пад можеби ја намали привлечноста на ископаните дијаманти во Кина, но сепак е далеку подобар од лабораториски одгледаните, кои обично постигнуваат десет отсто или помалку од првичната цена, вели тој.
„Де Бирс“ во 2025 година произведе 21,7 милиони карати сурови дијаманти, од кои околу 15,1 милиони во Боцвана. | Bloomberg
И покрај тоа, исчезнувањето на средниот сегмент на пазарот и понатаму ја потресува индустријата. Оваа година беа затворени неколку големи рудници. „Тоа е тешка реалност за рударските компании, бидејќи голем дел од нивното производство стана многу потешко да се продаде“, вели Ден Мано, извршен директор на „Рапапорт“, додавајќи дека индустријата на дијаманти ќе биде „помала отколку во минатото“. „Блумберг њуз“ извести дека „Де Бирс“ морал драстично да ги намали цените на многу од своите производи поради многу слабата побарувачка. Понудата на големо сега е само дел од она што беше пред само десет години, додека големите, висококвалитетни камења чија продажба расте се исклучително ретки. Дополнителна драма претставува фактот што и самиот „Де Бирс“ е на продажба. Ако го купи фонд за приватен капитал или сличен инвеститор, новиот сопственик би можел да биде помалку заинтересиран за маркетингот на луксузните скапоцени камења како посебни производи, а повеќе склон кон тоа компанијата да ја распродава во делови.
Сепак, Зимниски вели дека е оптимист и верува дека ископаните дијаманти ќе закрепнат. На крајот на краиштата, вели тој, луѓето трошат пари на нив со векови, од причини што отсекогаш ѝ пркоселе на логиката. Уште во 1776 година, Адам Смит во „Богатството на народите“ (The Wealth of Nations) размислувал зошто луѓето трошат толку многу пари на дијаманти, забележувајќи дека дијамантот е со „речиси никаква употребна вредност. Но за него често може да се добие многу големо количество друга стока“. Побарувачката за тие скапоцени камења, заклучил тој, „целосно произлегува од нивната убавина“, која е „во голема мера зголемена поради нивната реткост, односно тешкотиите и трошоците за нивното вадење од рудниците“.
Зимниски на сличен начин тврди дека вредноста на дијамантите отсекогаш била поврзана со емоциите, љубопитноста и приказната: „Постои нешто вродено во нас поради што ги цениме ретките скапоцени камења. Мислам дека тоа на некој начин ни е всадено.“