Богатството не е случајност: како да се успее и покрај околностите?

Постои еден поджанр на деловна литература што веројатно добро се продава, но често не се сфаќа доволно сериозно: книги што тврдат дека богатството е вештина, а не случајност. Брајан Трејси со децении е нивен најупорен застапник. Со 82 години, тој сè уште е претседател и извршен директор на БТИ (Brian Tracy International) во Солана Бич, Калифорнија. Своите идеи ги пренел во повеќе од 80 книги, одржал повеќе од 5.000 предавања во 107 земји и им се обратил на повеќе од пет милиони луѓе. Тоа е доволно неговото влијание да не може да се игнорира, особено ако се земе предвид дека својот пат во родната Канада го започнал речиси без никакви шанси за успех. Го напуштил средното училиште, работел физички работи, потоа бил продавач, за во 1984 година да основа своја компанија. Богатството сигурно не го наследил, а денес неговата нето-вредност се проценува на околу 15 милиони долари.

Неговата книга „Збогати се на свој начин“ (Getting Rich Your Own Way) започнува таму каде што повеќето книги за парите завршуваат - во главата. Трејси пишува: „Почетната точка на секое богатство е развивањето свест за благосостојба. Мора да верувате дека можете да станете богати.“

На прв поглед звучи како уште една верзија на популарната психологија, која веќе сме ја слушнале во различни облици. Но не е без основа. Инвеститорите носат одлуки врз основа на очекувањата за иднината, претприемачите започнуваат бизниси затоа што веруваат во можноста за успех, а луѓето што развиваат уверување дека постојат можности за напредок често полесно ги препознаваат кога ќе се појават.

Не станува збор за тоа дека мислите магично привлекуваат пари, туку дека насоченото внимание го менува она што го забележуваме. Не гледаме повеќе можности затоа што ги има повеќе, туку затоа што сме научиле да ги бараме.

Не му отворил животот секому врата од лифтот, ниту му поставил црвен тепих. Но околностите не се единственото нешто што одредува до каде можеме да стигнеме, смета авторот на книгата | Depositphotos

 

Лепливи подови и тавани

Но ова прво правило со кое Трејси ја започнува книгата не е без предизвици. И самиот автор признава дека некој што не пораснал во средина во која барем една личност била богата или барем финансиски стабилна тешко е воопшто да замисли како изгледа животот во изобилство. Нашиот секојдневен контекст силно влијае врз тоа како размислуваме за парите, ризикот и успехот.

Тоа значи дека потенцијалот за финансиски напредок не е само прашање на лично уверување туку и на наследство, образование, пристап до информации и системи што некои почетни позиции ги наградуваат повеќе од други. Луѓето често не страдаат од недостиг од амбиција - туку од недостиг од знаење, мрежа на контакти и пристап до можности што би ги научиле како функционираат парите.

Истражувањата за богатството покажуваат дека многу успешни луѓе доаѓаат од средини што имале барем дел од потребната инфраструктура: капитал, врски, образование или, на пример, сигурност дека можат да преземат ризик.

Во прилог на тоа тврдење зборуваат и податоците на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) од обемниот извештај „Расипан општествен лифт?“ (A Broken Social Elevator?), кој се занимава со истражување на меѓугенерациската општествена мобилност.

Статистиката покажува дека во просек се потребни четири-пет генерации потомци на едно сиромашно семејство за да го достигнат просечниот приход: „Иако две третини од луѓето чии родители имаат ниски приходи успеваат да преминат во повисока приходна категорија, речиси кај половина од нив тој напредок е ограничен само на соседната приходна група. Како резултат на тоа, во просечна земја на ОЕЦД би биле потребни околу четири-пет генерации за децата од долните десет проценти според приходите да го достигнат нивото на просечни примања.“

Студијата на ОЕЦД овој феномен го опишува со метафорите „лепливи подови“ и „лепливи тавани“. „Подовите“ ги претставуваат пречките што ги задржуваат луѓето родени во семејства со скромни приходи на дното на општествената скала и им го отежнуваат напредувањето, додека „таваните“ го опишуваат начинот на кој предностите на побогатите семејства се пренесуваат низ генерациите и ги задржуваат на врвот. Резултатот е сè побавна општествена мобилност и сè помала веројатност местото на раѓање да престане да ги одредува животните шанси на поединецот.

Трејси не го негира постоењето на овие ограничувања, но поаѓа од тоа дека поединецот сепак може да влијае врз својот финансиски пат: „Луѓето можат да ја променат својата финансиска судбина преку образование, дисциплина, претприемаштво и развивање пазарно вредни вештини.“ Со други зборови, вашето потекло одредува од каде започнувате, но не мора да одредува каде ќе завршите. Во тој контекст, перспективата на авторот би била дека општествениот лифт е бавен, а тој нуди прирачник за оние што сакаат да научат како да го користат. Еве некои насоки.

 

Златниот клуч на богатството е додавање вредност

„Колку повеќе вредност додавате на вашата работа, толку повеќе ќе бидете платени. Колку повеќе вредност додавате на вашиот живот, толку повеќе ќе добиете од него“, тврди Трејси.

Тој започнува од она што го смета за единствен чесен извор на богатство: да им служите на другите подобро отколку што тоа го прават преостанатите. Неговата омилена провокација гласи: никој не ви должи приход; приходот е сметка што другите луѓе доброволно ја плаќаат за решавање на нивниот проблем.

Практично, тоа значи да си го поставите прашањето: за што точно ме плаќаат и како можам тоа да го правам забележително подобро? Пазарот плаќа премија за разлика, а не за просек.

Конкретната постапка за напредок што ја препорачува авторот е: секоја година идентификувајте една вештина чие совладување најмногу би го променило вашиот приход и совладајте ја до ниво на кое луѓето ќе ве бараат по име, а не по функција. Тој го нарекува тоа „клучна ограничувачка вештина“ - онаа една работа што најмногу ве кочи. Повеќето луѓе точно или интуитивно ја знаат, но ја избегнуваат бидејќи е непријатна. Токму затоа и претставува ограничување.

Вториот слој на ова правило е помалку очигледен: вредноста мора да биде видлива. Трејси тврди дека многу компетентни луѓе се слабо платени едноставно затоа што никој не знае што работат односно што нудат.

Тренингот кон живот во изобилство започнува со начинот на размислување, се гради преку навики, а се забрзува со развивање вештини | Depositphotos

Навиките се најмоќна инфраструктура

„Вашиот живот станува подобар само кога вие станувате подобри. А единствениот начин да станете подобри е работа на себе.“ Трејси го третира богатството како резултат на дејства што со редовно повторување се претвораат во навики. Некои од неговите најпознати алатки се:

Правило три. Во секоја работа постојат три активности што создаваат околу деведесет проценти од вредноста што ја носите. Напишете список на сè што работите, заокружете ги тие три ставки и организирајте го денот околу нив. Сè друго делегирајте, одложете или укинете. Идејата е дека повеќето луѓе ја трошат енергијата на премногу работи, додека успешните луѓе го концентрираат напорот на она што има најголемо влијание. Во личната продуктивност, принципот се користи како потсетник дека не е најважно да се работи повеќе, туку да се препознае она што има најголемо влијание и на тоа да му се посвети најмногу време. Трејси тука е на трага на принципот Парето, кој во почетокот на 20 век го развил италијанскиот математичар и економист Вилфредо Парето. Тој забележал дека во Италија околу 80 проценти од земјата биле во сопственост на 20 проценти од населението, а подоцна овој принцип бил проширен на различни области од животот и бизнисот.

Суштината на принципот е дека мал број причини често создаваат најголем дел од резултатите. Во практика, често се изразува како однос 80/20: околу 20 проценти од активностите, клиентите, производите или одлуките можат да донесат околу 80 проценти од вкупните ефекти.

Во бизнисот тоа значи дека мал број клиенти често генерираат најголем дел од приходите, мал број производи носат најголема заработка, а мал број активности создаваат најголема вредност.

Изедете ја жабата. Најтешката и најважна задача се прави прва, наутро, пред проверувањето на пораките. Денот во кој најтешката работа е завршена до десет часот е ден што не може да биде расипан. Трејси на ова правило му посветил цела книга со ист наслов, во која нуди 21 правило за надминување на одложувањето и станување поефикасен. „Изедете ја вашата жаба веднаш, а ако имате две или повеќе - прво ‘изедете’ ја најгрдата!“, порачува авторот.

 

Во фенг шуи, жабата има посебно значење и е еден од најпознатите симболи поврзани со богатството и привлекувањето просперитет. Токму таа била инспирација за уметниците Манон Цезаро и Алексис Жаме да креираат разиграни уметнички инсталации за излозите на „Selfridges“ во Лондон | Bloomberg Adria

Платете си прво себеси. Од десет до дваесет проценти од секој прилив се издвојува настрана пред да се плати што било друго. Со тоа оди и неговото правило за контрола на трошоците: одложете го секое поголемо купување за триесет дена и видете колку од нив ќе го преживеат тој рок.

Важен додаток кога станува збор за инвестирањето во себе: еден час читање дневно во својата област со текот на времето ве прави еден од најинформираните луѓе во таа област. Тоа е најдостапната алатка што постои, напоменува Трејси и во многу од своите предавања, кои се достапни онлајн.

Продажбата е мајсторска вештина

Трејси тврди дека продажбата е најпреносливата вештина што  постои. Не продавате само производ туку и идеја на тимот, себеси на интервју за работа, проект на претпоставен, услуга на клиент, план на семејството. Оној што знае да ја објасни вредноста и да побара одлука, ретко останува без приход, смета тој.

Неговите упатства изгледаат речиси како занает: поставувајте прашања наместо да зборувате, слушајте додека не го разберете туѓиот проблем попрецизно отколку што самиот соговорник го формулира, а потоа понудете решение со јазикот на интересите на другата страна. Научете да се справувате со приговорите смирено и конструктивно.

И најважно - побарајте одлука, без разлика дали станува збор за продажба, унапредување или постигнување согласност. Трејси тврди дека голем број зделки пропаѓаат не поради цената, туку затоа што никој не прашал.

За да доминирате во оваа област, Трејси ја нагласува и важноста на репутацијата, која е единствениот капитал што се гради со децении, а може да се изгуби со еден потег. Тој советува да се дефинира мисија или животно мото: една реченица за тоа кому му служите и како, а потоа секоја одлука да ја мерите според тоа. Парите што доаѓаат од јасна мисија имаат тенденција да останат; оние што доаѓаат од кратенка обично си заминуваат по истиот пат по кој дошле, смета авторот. Ако богатството е мерка за вредноста што сте им ја додале на другите, тогаш довербата е оперативен предуслов.

 

Како да ги користите лостовите? Иако патот кон богатството на сопствен начин е различен за секој поединец, принципите што го водат се универзални, смета Брајан Трејси | Depositphotos

Но никој не успева целосно сам. И токму тоа е добра и лоша вест, во зависност од тоа како ја третираме. Добра, затоа што најголемите резултати настануваат преку соработка, доверба и способност да се поврземе со други луѓе. Лоша, затоа што начинот на кој ги користиме туѓото време, пари, знаење и енергија одредува не само колку брзо ќе напредуваме туку и каква трага ќе оставиме зад себе.

Трејси затоа цело поглавје му посветува на концептот на лост - способноста сопствените резултати да ги зголемиме користејќи ресурси што не се само наши. Тој разликува неколку вида лостови: туѓи пари, туѓо време, туѓи идеи и работа. Според него, успешните луѓе не се обидуваат сè да направат сами, туку градат системи, тимови и партнерства што им овозможуваат да постигнат повеќе отколку што би можеле со индивидуален напор.

Сепак, самиот лост не е ниту добар ниту лош - тоа само го засилува начинот на кој го користиме. Во рацете на некој што гради доверба и создава вредност, тој може да биде алатка за заеднички раст. Во рацете на некој што бара само лична корист, може да стане средство за искористување на другите. Затоа Трејси ја нагласува етичката димензија: делегирањето не значи префрлање товар врз другите, туку ослободување време за секој да го работи она во што е најдобар.

Неговите примери се практични: делегирајте задачи со помала вредност за да се фокусирате на она што носи најголем резултат; градете партнерства со луѓе чии вештини ги дополнуваат вашите; користете технологија за поефикасна работа; барајте начини со помалку ресурси да создадете поголема вредност. Прашањето, значи, не е дали користиме лостови, туку како: дали „растеме“ заедно со луѓето околу нас или само на нивна сметка?

Работете го она што го сакате

Ова секако не е новост, но пристапот на авторот е прецизен и применлив. Целта е да се пронајде точниот пресек меѓу: она во што сте добри, она што сакате да го работите и она за што пазарот е подготвен да плати.

Според Трејси, токму таму се наоѓа патот кон вистинското богатство - кое не подразбира само финансиско изобилство туку и лично задоволство. Еве ги чекорите:

• Направете список на сè што сакате да работите, дури и ако моментално не верувате дека од тоа можете да заработите.
• Препознајте ги вашите уникатни таленти и она што го правите подобро од другите.
• Истражете како вашата страст можете да ја претворите во профитабилен бизнис или кариера.
• Пронајдете начини во вашата сегашна работа да вклучите повеќе од она што го сакате.
• Не плашете се од промена ако таа води кон работа што навистина ве исполнува.

 

Икигаи е јапонски концепт што означува „причина поради која стануваме наутро“ - спој на она што го сакаме, она во што сме добри, она што му е потребно на светот и она за што можеме да бидеме платени. Јапонската психијатарка Миека Камија особено го популаризираше овој традиционален термин во книгата „On the Meaning of Life“ (1966), во која пишува за икигаи како чувство на цел, внатрешна вредност и причина за живот | Depositphotos

Патот до богатството е маратон, а не спринт, а книгата на Трејси нуди своевиден план за тренинг: започнува со начинот на размислување, се гради преку навики, а се забрзува со развивање вештини.

Иако во некои делови може да изгледа како теологија на успехот - систем на верувања и принципи, кој, како и секоја теологија, најдобро функционира за оние што се веќе „внатре во храмот“, односно зградата - ова дело останува корисен потсетник дека постои копче за лифт. Ако веќе сте во зградата, зошто би оделе пеш?