Како што велнес-индустријата, вредна 6 билиони долари, се поместува од умот кон телото, терапијата со дишење се појавува како најбрз пат до смиреност и начин да се пронајде јасна слика среде дигиталната врева.
Премисата на часот за терапија со дишење може, на прв поглед, да изгледа малку апсурдно. Дишењето е нешто што знаеме да го правиме од раѓање, се случува потсвесно, дури и додека спиеме. Сепак, часови на кои се учат луѓето како да дишат постојат насекаде – од Бруклин до Бангкок – во средини што варираат од хотели со пет ѕвезди до скромни студија во скриени споредни улици.
Техниките многу се разликуваат. Тука дишењето е наизменично низ ноздрите и другите јогистички пранајама практики што го смируваат нервниот систем, како здивот уџаји, кој го имитира звукот на океански бранови. Други методи, како капалбхати серија брзи, остри издишувања, го вознемируваат и енергизираат телото. Без оглед на пристапот, техниката на дишење (breathwork) има посебна привлечност, особено во денешното фрагментирано дигитално време, каде што толку многу текстура е отстранета од животот. Дури и во споредба со медитацијата заснована на мисли, контролирањето на здивот нуди витално сидро: длабоко од утробата, непобитна вистина на сопствените сензации на внатрешните органи.
Како верен велнес-ентузијаст, го пробав речиси секој метод под сонцето за да го скротам мојот „разузден ум“. Во терапијата со разговор ме советуваа да ги набљудувам моите мисли како облаци што минуваат или да создадам простор меѓу мене и секоја „аверзија“ што ги предизвикува, како да гледам филм. Концептуално имаше смисла, но емоционално не ме помести. „Тогаш филмот е промашување“, негодував, и понатаму полна со напнатост од вратот до рамената.
Пробав афирмации, но најчесто ме правеа да се чувствувам глупаво или, уште полошо, несигурно. Обидите да се смирам со снимки од Лујза Хеј „јас зрачам со самодоверба и храброст“ само ме тераа да се запрашам дали сум делузивна. До моментот кога ќе стигнев до „ги прифаќам и прегрнувам сите делови од себе без осудување“, мојот внатрешен монолог веќе почнуваше целосен бунт.
Пробав и десетдневно тивко закрепнување „вип асана“, кое вклучува повеќе од девет часа дневно седечка медитација. Некои од тие сесии беа „одлучно силно седење“, каде што дури и најмало поместување е забрането – сурово соочување со темната материја на умот. За разлика од други видови медитација што користат визуализација на божества, ликови или идниот себеси, „вип асана“ ја тренира свесноста исклучиво на она што може да се провери во сегашноста: струење на воздухот преку горната усна, чешање меѓу прстите, автомобил што минува надвор. Дејствуваше, на крајот доведе до неверојатно сензациско „телесно освестување“ и чувство дека животот кликна во остра, јасна фокусираност. Но ми требаа девет дена за да почувствувам што било освен здодевност или болка.
Убавината на терапијата со дишење е тоа што со само неколку здива можете да ја измените својата физиолошка состојба. Бавното длабоко дишење од дијафрагмата испраќа сигнал до нервниот систем да се префрли од симпатичкиот режим „бори се или бегај“ во парасимпатички мир, активирајќи го вентралниот вагален систем. Не размислувате само за опуштање; му наредувате на телото да премине во него.
Глобално, велнес-индустријата цвета. Проценета на 6,32 билиони долари во 2023 година – околу 25 проценти повеќе отколку во 2019 година – според „Глобал велнес институт“, таа опфаќа лична нега и убавина, исхрана и губење тежина, физичка активност и медитација и освестување на умот. Проекциите се дека ќе расте за 7,3 проценти годишно, достигнувајќи речиси 9 билиони до 2028 година. Сегментот на медитација и освестување, вклучувајќи трошоци за часови, програмски излети, апликации, книги и видеоматеријали, повеќе од двојно се зголеми од 2019 година, на 6,5 милијарди долари. Почетокот на 2010 година беше пресвртен период во овој простор, обележан со лансирањето на медитативните апликации „Хедспејс“ (Headspace) и „Калм“ (Calm) – еднорози на менталното здравје што беа преземени повеќе од 100 милиони пати.
Иако практиките фокусирани на умот остануваат корисна алатка, денешниот велнес-дух (wellness zeitgeist) му припаѓа на телото. Како што луѓето стануваат пожедни за тактилни сензации, расте интересот за соматски, односно телесно засновани практики, вклучувајќи гонг-бањи, кристални пејачки чинии, телесно скенирање (body scanning) и терапија со дишење.
Терапијата со дишење има корени во древните ведски, таоистички и будистички практики, кои траат илјадници години. Но нејзината популарност во западната култура најмногу беше подигната со бестселерот од 2014 година „Телото ја памети траумата“ („The Body Keeps the Score“), во кој Бесел ван дер Колк тврди дека, бидејќи траумата се задржува во телото, таму мора и да се лекува. Тој го става овој концепт во директна практика. Подолгото потполно дишење ја намалува кортикалната возбуда и ја зголемува алфа и тета-активноста во мозокот. Тоа, за возврат, ја отклучува потсвеста, овозможувајќи потиснати емоции да излезат и да бидат ослободени.
Кој е оптималниот стандарден здив? Џејмс Нестор, автор на книгата „Здив: Новата наука на изгубената уметност“, советува: „Вдишете околу 5,5 секунди, потоа издишете 5,5 секунди. Тоа е 5,5 здива во минута, за вкупно околу 5,5 литри воздух.“
За да ги усовршам моите вештини за дишење, присуствував на час со Маној Дијас, коосновач на студиото за свесност (mindfulness) и апликацијата Опен (Open). Компанијата, која собра 14,5 милиони долари од своето лансирање пред пет години, предава терапија со дишење и движење на телото онлајн и лично во своето студио во Венис бич, Лос Анџелес. Дијас исто така бараше локации во Њујорк и неодамна помина еден месец како резидент во хотелот „Апер хаус“ (Upper House) во Хонгконг, каде што присуствував на час со уште дваесетина луѓе.
Додека лежевме на простирки, како нетрпеливи посетители на шик сеанса покрај камин, Дијас го објасни триделниот ритам на дишење што ќе го усвојуваме наредниот час: две кратки вдишувања, едно долго издишување. Тој предупреди дека грчењето на рацете е вообичаено. „Може да ви се случи да покажете ганг-знаци“, се пошегува, пред да нè покани целосно да се исклучиме. „Не обидувајте се да разберете“, рече тој. „Не обидувајте се да анализирате.“
Кога се сретнав со Дијас непосредно пред часот за да разговараме за механиката, тој ја спореди терапијата со дишење со медитацијата. „Медитацијата често нема директна повратна информација. Тешко е да знаете дали дејствува“, вели тој, „додека терапијата со дишење, пак, обезбедува многу директна и моментална промена на состојбата. По само една сесија можете да почувствувате опиплива промена во телото.“
Дијас дел од растот на интересот го припишува на нашето технолошко време и растот на ВИ. „Луѓето се насочуваат кон тоа многу брзо и силно и ја губиме нашата соматска интелигенција“, вели тој. „Сето тоа беше точно и пред ВИ, но сега само ќе расте.“
Неговата поента ме погоди. Во последно време е тешко да се каже каде завршува реалното, а каде започнува вештачкото. На телефонот гледам воодушевувачки снимки од кит што скока покрај брод (вистинско), потоа налетувам на безначајна локва што проголтува тротинет и неговиот возач (ВИ-измислица). Алгоритамот ми сервира лица што лебдат во „долината на чудното“, со искривени раце и кожа премногу восочна за да биде жива. Тоа ме тера да се сомневам не само во она што е на екранот туку и во она што е реално за мене. Терапијата со дишење станува контрапункт, верификација во стилот: „Ве молиме потврдете дека сте човечко суштество.“
„Терапијата со дишење ви обезбедува многу директна и моментална промена на состојбата. По само една сесија можете да почувствувате опиплива промена во телото.“
Неколку недели претходно бев во студиото „Самади“ во Гринпоинт, Бруклин, Њујорк, „дизајнирано за длабоко соматско истражување“. Отворено во април, неговата програма вклучува терапија со дишење, но и звук, медитација и часови по танц.
Влегов зад дебелата завеса на влезот во студиото и околу неговите закривени ѕидови, каде што училницата беше облеана со розов сјај. Дишењето е една од ретките алатки што луѓето ги поседуваат, а која може да служи како портал од свесното кон потсвеста, започна учителката. Меѓу круговите јога-пози, „куче што гледа надолу“ ме поттикнуваше да се тркалам по простирката, да замавнувам со екстремитетите во секој правец и да се тријам од ѕидот. Сесијата заврши со неколку бавни броења на вдишувања и издишувања. Деведесетте ментални „табови“ што мојот мозок постојано ги префрлува не исчезнаа, но за неколку моменти беа минимизирани во далечни мали икони.
„Умот е многу лукав, нели?“, вели сопственичката на студиото „Самади“, Кристин Блекбурн. „Луѓето се чувствуваат многу одвоено од сопствената интуиција и тоа создава голем внатрешен хаос. Со терапија преку разговор имате чувство дека во еден момент само зборувате во круг. Можете да се убедите во што било. Можете да убедите друга личност, можете да го убедите својот терапевт.“
Блекбурн вели дека нагодувањето на сигналите на телото може да биде животна трансформација. „Кога тоа ќе го почувствувате преку ваква соматска работа, навистина ве поврзува со интуицијата и мислам дека ви помага да се движите низ светот“, вели таа. „Тоа е она што го сакаат луѓето.“
Некои видови терапија со дишење, сепак, не се за мене. Хипервентилацијата во холотропското дишење може наводно да предизвика состојби слични на психоделици, но мене повеќекратните обиди ми оставаа вртоглавица и главоболка, враќајќи непријатни спомени на детските напади од плачење.
Непалско-тибетскиот будистички монах Јонгеј Мингјур Ринпоче ги уверува заинтересираните дека не е потребна никаква посебна техника за да се почувствува корист од терапијата со дишење. Во септември овој познат учител по медитација се качи на бината на „Драгонфлај самит“ во Бангкок, на велнес-конференција за време на викенд со 3.000 учесници, за да покаже колку едноставна и непретенциозна може да биде една сесија на терапија со дишење. „Кога го набљудувате своето дишење, ви доаѓаат мисли за нарачана пица“, рече тој. „Издишување, пица. Вдишување, доаѓа нова. Издишување, што да правам по овие два дена? Вдишување, што ќе има за ручек?“
Публиката се кикоти. „Ослободете се од своите предрасуди“, рече тој, „и природата на работата и животот станува јасна“.
Терапијата со дишење станува дел од мојот одговор на навигацијата низ дезориентирачкиот свет. Имам пријатели што својата медитација ја наоѓаат во танц или сурфање, но тие стратегии не помагаат многу за време на непријатна средба со странец во метро. Силата на терапијата со дишење е во нејзината преносливост. Каде и да сте, секогаш можете да го продолжите издишувањето. Не бара верување ниту интелектуална согласност, туку нуди само едноставна проверлива вистина: Вие сте тука и дишете. Во пејзажот на бесконечна, забрзувачка апстракција, ова е една фактичка точка до која секогаш можам да пристапам.
.webp){kind=icon}
