Марбеља сака да стане европска Силициумска долина – дали ќе успее?

Повеќето туристички дестинации имаат патокази што упатуваат кон нивните историски знаменитости. Во Пуерто Банус, во близина на Марбеља на шпанската Коста дел Сол, знаците ги насочуваат посетителите кон „Ботега Венета“ (Bottega Veneta), „Булгари“ (Bvlgari), „Луј Витон“ (Louis Vuitton) и „Ролекс“ (Rolex). Јахти се нижат долж брегот, а по улиците се движат „Ферари“, „Ламборгини“ и „Бентли“.

Со децении шпанска Марбеља привлекува меѓународен капитал. Европејци, особено од Обединетото Кралство и Скандинавија, купуваа втори домови во овој регион или трајно се населуваа таму кон крајот на 20 век. Истото го правеа и меѓународни бегалци од правдата кои бараа безбедно засолниште, поради што областа го доби и прекарот „Коста дел криме“ (Costa del Crime). Во поново време пристигна поширок круг купувачи, а регионот стана впечатливо богат, со сѐ поголем број луксузни резиденции и затворени населби што се шират по околните ридови.

Сега градот сака повторно да се претстави, преку визијата „2.0“, која има цел да ја позиционира Коста дел Сол како европска Силициумска долина, а Марбеља како нејзин Пало Алто. Простори за заедничка работа и деловни канцеларии никнуваат рамо до рамо со апартмани и луксузни ресторани.

Плажата Пуерто Банус се смета за најгламурозна на Коста дел Сол/Depositphotos

„Помагаме да се промени наративот за Марбеља – од туристичка дестинација во сериозен центар за современи професионалци“, изјави Кристијан Расмусен, извршен директор на деловниот центар „Пул“ (The Pool). „Мислам дека иднината на Марбеља ќе изгледа многу поинаку отколку што изгледа денес.“

„Пул“ се наоѓа на крајбрежниот потег познат како Златната милја, дел од патот што го поврзува центарот на Марбеља со Пуерто Банус, покрај кој се наредени палми, ресторани и луксузни туристички комплекси. Кога новинарите на Блумберг Њус го посетија ова место во средината на мај, голема група фински бизнисмени водеше жестока расправа во стаклена сала за состаноци, додека европски и блискоисточни претприемачи работеа на заеднички работни маси во простор украсен со саксиски растенија и апстрактни слики позајмени од колекционери од Мадрид.

Клиентелата ја одразува промената на демографската структура на доселениците во градот. Со пазарот на недвижности порано доминираа европски купувачи од средната возраст кои бараа втор дом, но од пандемијата наваму агентите забележуваат нова генерација помлади купувачи заинтересирани да купат место каде што можат да живеат и да работат во текот на целата година, покажува извештајот „2025 Марбеља“ на „Пјур ливинг пропертис“ (Pure Living Properties).

Плажата Венус во Марбеља/Depositphotos

Иако меѓу меѓународните купувачи и натаму доминираат Британци, Скандинавци, Германци и Холанѓани, забележан е значителен пораст на интересот од САД, Канада, Полска и земјите од Персискиот Залив.

„По пандемијата, во Марбеља дојдоа нов тип луѓе и инвеститори, како и хотели, што го подигна квалитетот на ова место. Некогаш ова беше само убав град. Сега е вистински град“, изјави Артур Логинов, извршен директор на компанијата за недвижности „Друмелија“ (Drumelia). „Во последните четири до пет години се отворија нови фитнес-центри, ресторани, хотели и светски познати брендови со стандарди какви што имаат Њујорк или Монако.“

Инвеститорите се обидуваат да го преобликуваат градот во целогодишна база за глобално поврзани основачи на компании и инвеститори - европско упориште што ги спојува сончевата клима со погодностите и достапниот луксуз карактеристични за Обединетите Арапски Емирати.

Новиот златеб рудник

Една од поновите карактеристики на пазарот на недвижности во Марбеља, слично како во Дубаи и Мајами, е подемот на таканаречените брендирани резиденции, при што инвеститорите ги здружуваат силите со познати спортисти или модни брендови за развој на станбени проекти. Тениската ѕвезда Рафаел Надал се здружи со дизајнерот Џорџо Армани за изградба на 33 ултралуксузни вили. „Долче и Габана“ (Dolce & Gabbana), „Фенди“ (Fendi) и „Карл Лагерфелд“ (Karl Lagerfeld) исто така започнаа станбени проекти. Во меѓувреме почнаа да се појавуваат и резиденции поврзани со хотелски брендови, кои нудат пристап до приватни содржини и услуги по примерот на хотелите.

Резиденциите на „Долче и Габана“ во Марбеља/Dolce & Gabbana Srl

Иако во последно време се отворија неколку луксузни ресторани, во Марбеља има низа ресторани кои чекаат да ги отворат своите објекти, бидејќи денес тешко може да се најде добра локација, вели Мери Дан, основачка и партнерка во агенцијата за недвижности „МП Дан“ (MPDunne Properties). Агенцијата во моментов соработува со синџир ресторани од Дубаи за да пронајде локација во Марбеља, но обезбедувањето соодветен простор оди тешко.

„По големина, ние сме далеку од вистински град, а просторот е ограничен“, велат оттаму.

Како што демографската структура на доселениците се поместува кон помладите генерации, се проширува и инфраструктурата што ги поддржува.

„Пред околу 40 години имаше можеби единаесет меѓународни училишта“, изјави Ричард Сатклиф, директор на Англискиот меѓународен колеџ во Марбеља. „Сега ги има повеќе од 50.“

Меѓу клиентите што ги запишуваат своите деца во меѓународни училишта има и ултрабогати семејства кои можеби не живеат постојано во Марбеља, но се потпираат на дадилки и возачи за да ги организираат секојдневните обврски на своите деца, рече Сатклиф. Тој додаде дека е забележан значителен пораст на семејства кои доаѓаат од САД, Дубаи, Русија и Кина.

„Наместо да привлекува луѓе пред пензионирање, Марбеља привлече таленти“, рече Расмусен од „Пул“. „Не верувам дека има многу места на планетата со вакво ниво на талент. Мислам дека ова е рудник на злато.“

Јахтите на богаташите се нижат долж брегот/Depositphotos

Расмусен вели дека во почетокот очекува голем дел од новодојденците да бидат самостојни претприемачи во технолошкиот сектор кои нема да вработуваат локален кадар, но како што ќе почнат да се собираат во заеднички работни простори, ќе започнат и да соработуваат и да развиваат посериозни проекти што ќе имаат поголемо влијание врз локалната економија. „Ако нешто е создадено во Марбеља или на Коста дел Сол, тогаш влијанието ќе биде тука“, рече тој. „Особено кога ќе се запознаат со локалните претприемачи.“

Боб ван Винден се преселил тука од Даблин по пандемијата. По потекло е од Холандија, а поголемиот дел од кариерата го поминал во Даблин и во заливската област на Сан Франциско, работејќи во компаниите „Гугл“ (Google) и „Страјп“ (Stripe). Во 2024 година се приклучил на стартапот „Бриџ“ (Bridge), кој развива платформи за плаќања базирани на стабилни криптовалути, а компанијата во 2025 година ја презеде „Страјп“.

Кога Ван Винден и неговото семејство размислувале за преселба во Шпанија, изборот го свеле на Мадрид или Марбеља, а на крајот ја избрале Марбеља поради квалитетот на животот, меѓународните училишта и големата заедница на иселеници, рече тој.

Ван Винден смета дека сѐ поголем број претприемачи се населуваат во овој регион и дека капиталот е лесно достапен, додека напредокот во областа на вештачката интелигенција значи дека денес е полесно од кога било да се основа технолошка компанија со само неколку вработени.

„Мислам дека сите тие состојки заедно создаваат навистина добра основа за иновации“, рече тој. „Кога го имате тој важен предуслов, сѐ додека имате добра Вај Фај врска, денес можете да изградите одлична компанија.“

Порта кон Европа за богатите Кинези

Градскиот совет соработуваше со „Пул“ на проекти чија цел е привлекување странски инвестиции. Расмусен неодамна отпатува во Кина заедно со градоначалникот за да ја промовира Марбеља како порта кон Европа.

Локалните власти ја покренаа и иницијативата „Марбелап“ (Marbellup), чија цел е жителите да ги обучи за користење вештачка интелигенција, а во јуни го организираа и настанот за технолошки компании „Стартап Оле“ (Startup Olé).

Многу градови ширум светот се обидоа да се позиционираат како технолошки центри и да привлечат „дигитални номади“ да се доселат и да започнат бизнис. Малкумина успеаја во тоа.

Според Хоземарија Сиота, извршен директор на Центарот за претприемништво и иновации при „ИЕСЕ бизнис школата“ (IESE Business School) во Барселона, местата не стануваат претприемачки центри само затоа што привлекуваат стартапи, туку затоа што создаваат екосистем во кој претприемачите, инвеститорите, универзитетите, корпорациите и јавните институции меѓусебно соработуваат и се зајакнуваат.

Староседелците жалат по ваквите улички и по некогашната атмосфера на градот/Depositphotos

„Клучната карактеристика на успешен екосистем не е само присуството на овие чинители, туку силата на интеракциите меѓу нив“, рече Сиота.

Според него, регионот на Марбеља почнал да „ги составува многу од вистинските состојки“, но сѐ уште не се развил во целосно зрел екосистем.

За многу локални жители, брзото ширење на затворените населби, луксузните проекти и приливот на меѓународен капитал го променија општественото ткиво на градот, оставајќи впечаток дека сѐ повеќе се оддалечува од Марбеља каква што некогаш ја познавале.

Хуан Гереро (70) живее во Марбеља последните 50 години и жали за промените што го зафатија градот, кој некогаш бил мало рибарско место испресечено со зеленчукови градини.

„Но сето тоа сега се промени“, рече тој. „Повеќе нема ниту зеленчукови градини ниту рибари, а градот целосно се промени. Луѓе има насекаде, едвај можете да се движите, цели улици се преземени од ресторани, а локалните продавници ги затворија своите врати и на нивно место дојдоа синџири.“

Гереро живее во стариот дел на Марбеља и вели дека со текот на годините куќите во тој дел сѐ почесто се претворале во ресторани, продавници или мали хотели. Одвреме-навреме добива писмо од агенција за недвижности со понуда од 300.000 евра за неговата куќа. Не е подготвен да ја продаде, рече тој, особено затоа што сѐ потешко може да се најде достапно домување.

Знакот на влезот на Марбеља/Depositphotos