Што е златна виза, каде сè може да се добие и за колку пари?

И додека владите низ светот повторно ја заоструваат политиката кон миграциите, многу од нив истовремено им нудат на странците забрзан престој – по одредена цена.

Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп на 10 декември започна нова визна програма наменета за светската елита – „златната карта на Трамп“ за поединци што ќе платат еден милион долари. Програмата, првпат најавена во февруари 2025, има цел да ги поттикне богатите луѓе од целиот свет да емигрираат во САД, нудејќи им дозволи за престој по висока цена.

Тоа не е единствената ваква програма. Повеќе земји нудат таканаречени златни визи, а некои дури доделуваат и целосно државјанство преку златни пасоши.

Златните визи често ги купуваат државјани на Кина, Русија и земјите од Блискиот Исток што сакаат да живеат во Западна Европа или во Соединетите Американски Држави. Сепак, интересот за овие програми ги надминува националните граници: обновената програма за златни визи на Нов Зеланд го привлече вниманието на богатите луѓе од САД и Европа.

Добивањето златна виза станува сè потешко. Во Европа многу земји постепено ги укинуваат овие програми. Органите за спроведување на законот се загрижени дека тие го олеснуваат криминалот и дека се обременети со корупција. Критичарите тврдат дека ги продлабочуваат нееднаквостите, бидејќи на богатите им нудат можности што на другите им се ускратени, како и дека државјанството и престојот се основни права што не треба да му се продаваат на оној што ќе понуди најмногу.

Дел од атинската населба Кукаки нуди комерцијални и станбени недвижности како основа за развој на дел од градот што претходно бил неразвиен | Јоана Епуре, Bloomberg

Што е златна виза?

Често позната како „престој врз основа на инвестиција“, златната виза им овозможува на поединци да добијат привремен или постојан престој во одредена земја, за да можат таму да живеат и да работат. Инвестициите може да вклучуваат купување недвижност, основање компанија или давање донација.

Во некои случаи носителот дури и не е обврзан постојано да престојува во таа земја, што ги прави овие визи корисен план Б за луѓето што сакаат можност за патување во тие земји, но немаат намера трајно да се преселат.

Што е златен пасош?

Целосното „државјанство врз основа на инвестиција“ е поретко, но придобивките може да бидат поголеми. Купувањето државјанство во земја членка на Европската Унија значи можност за работа, патување и студирање во сите 27 земји членки на блокот.

Златен пасош може да се добие со вложување значителна сума пари во одредена земја или со уплата на средства директно на владата. Некои држави им нудат државјанство на кандидати што веќе неколку години имале златна виза. Во Португалија традиционалниот петгодишен пат до државјанство за носителите на златна виза треба да се продолжи до десет години за граѓаните што не се од ЕУ.

Карипските острови, вклучувајќи ги Антигва и Барбуда, Гренада и Свети Китс и Невис, нудат некои од најконкурентните програми за државјанство врз основа на инвестиција, со опции што започнуваат од нешто повеќе од 200.000 долари. Други земји со слични аранжмани се Египет, Јордан, Црна Гора, Северна Македонија и Австрија, наведува лондонската консултантска куќа „Хенли и партнерс“ (Henley & Partners).

Лондонската консултантска куќа „Хенли и партнерс“ ја наведува Австрија како земја што има една од најконкурентните програми за странски државјани | Depositphotos

Пацифичката островска држава Науру нуди златни пасоши за да помогне во покривање на трошоците за преселување на жителите од ниско поставени домови загрозени од порастот на нивото на морето и поплави.

Што е американската „златна карта“ на Трамп?

Американскиот претседател Доналд Трамп на 19 септември потпиша извршна уредба со која се овозможува забрзано добивање имигрантски визи за странци што донираат еден милион долари како поединци, односно два милиона долари доколку донацијата во нивно име ја уплати компанија. Средствата ги користи американското Министерство за финансии за „промовирање на трговијата и американската индустрија“. Трамп изјави дека неговата администрација почнала да прима пријави од 10 декември.

Администрацијата исто така ја промовираше и „платинестата карта“, која ќе чини пет милиони долари и ќе им овозможи на оние што ќе ја добијат „да престојуваат до 270 дена во Соединетите Американски Држави без обврска за плаќање американски данок на доход остварен надвор од САД“. Платинестата карта на 11 декември беше означена како „наскоро достапна“ на една владина интернет-страница.

Дали златните визи се новина? Зошто владите ги нудат?

Некои од овие програми постојат со децении како начин владите да собираат средства и да поттикнат странски инвестиции. Канада ја започна својата Федерална програма за имигранти-инвеститори уште во 1980-тите години.

Во Европа златните визи станаа популарни за време на должничката криза, кога неколку земји почнаа да продаваат дозволи за престој за да привлечат странски капитал и да ги пополнат буџетските дупки. Меѓу нив беа Португалија, Ирска, Грција и Унгарија, откако добија финансиска помош од Европската Унија и Меѓународниот монетарен фонд.

Будимпешта, Унгарија почна да продава дозволи за престој за да привлече странски капитал и да ги пополни буџетските недостатоци | Акос Стилер | Bloomberg

Денес низ Европа и светот се присутни варијанти на овие програми „плати па влези“. Понекогаш се создава критична маса на гласни противници што заклучуваат дека недостатоците (надуени цени на недвижностите, сопственици што не живеат во тие домови и обвинувања за корупција) ги надминуваат придобивките, по што владите се откажуваат од програмите.

Како функционираат златните визи?

Португалија, на пример, започна да нуди златни визи во 2012 година за државјани надвор од ЕУ што беа подготвени да потрошат најмалку 500.000 евра за недвижност, да вложат во фонд или да основаат компанија и да отворат работни места. Подоцна, минималниот износ за вложување во недвижности беше намален на 350.000 евра.

Во 2013 година Грција, Шпанија и Унгарија ги почнаа своите програми за златни визи, нудејќи дозволи за престој во замена за инвестиции во недвижности.

Овие програми исто така овозможуваа слободно патување низ многу земји на ЕУ, а повеќето им дозволуваа на кандидатите да побараат државјанство на ЕУ во рок од неколку години.

Кој се спротивставува на златните визи и што презема?

Највисокиот суд во Европа претходно ја забрани програмата на Малта што нудеше таканаречен златен пасош, односно државјанство во замена за инвестиција | Bloomberg

Европската комисија, извршното тело на ЕУ, со години предупредува дека програмите за златни визи ја изложуваат Унијата на ризици од перење пари и безбедносни закани. Војната во Украина дополнително ги засили таквите загрижености.

Велика Британија, Ирска, Холандија, Грција и Шпанија ги укинаа или ги заострија правилата поврзани со златните визи или слични политики. Некои од овие чекори беа преземени делумно за справување со станбената криза, иако златните визи сочинуваат само мал дел од трансакциите на пазарот на недвижности во тие земји.

Португалија ја измени својата програма – една од најпопуларните во Европа – така што ги укина инвестициите во недвижности како основа за добивање златна виза. До тој момент околу 90 отсто од средствата собрани преку програмата беа насочени во недвижности. Програмата привлече милијарди евра на пазарот на недвижности и беше толку популарна меѓу кинеските инвеститори што билбордите на аеродромот во Лисабон, кои рекламираа луксузни недвижности, беа испишани на кинески јазик. Во поново време златната виза на Португалија станува сè попопуларна меѓу американските инвеститори.

Надвор од Европа, Австралија во јануари 2024 година ги стопира пријавите за поединци што инвестираат повеќе од пет милиони австралиски долари, како дел од поширока реформа на имиграциската политика насочена кон привлекување поголем број висококвалификувани мигранти.

Колку е тешко денес да се добие златна виза?

Во Португалија и натаму се достапни одредени опции: инвестиција во квалификуван инвестициски фонд во вредност од најмалку 500.000 евра, финансирање научноистражувачки активности или вложување сопственички капитал во компанија што отвора пет нови работни места или задржува десет постојни.

Грција минатата година го зголеми минималниот износ што странските купувачи на недвижности мора да го платат за да добијат златна виза на 400.000 евра, а програмата ја прошири и на инвеститори подготвени да вложат најмалку 250.000 евра во локални стартап-компании.

Трошоците за добивање државјанство врз основа на инвестиција растат и на Карибите, каде што овие програми сочинуваат повеќе од половина од националните приходи на некои мали островски држави.

Португалија е една од земјите во кои и натаму се достапни одредени опции: вложување во квалификуван инвестициски фонд во вредност од најмалку 500.000 евра е една од нив | Bloomberg

Некои карипски пасоши овозможуваат безвизно патување во Велика Британија и во ЕУ врз основа на билатерални договори, а европските регулатори изразија загриженост дека овие програми може да послужат како влезна точка за криминалци. Поради тоа, европските влади извршија притисок врз карипските земји да ги ограничат.

Сите пет карипски држави што нудат златни пасоши – Доминика, Гренада, Свети Китс и Невис, Антигва и Барбуда и Света Луција – во 2024 година се согласија минималниот износ да го зголемат на најмалку 200.000 долари. Тие исто така ја заострија проверката на кандидатите и воведоа построги контроли како одговор на загриженоста на ЕУ и САД.

Спротивно на овој тренд, Нов Зеланд на почетокот на февруари најави олеснување на условите за својата програма за златни визи со цел да привлече богати имигранти и да го поттикне економското закрепнување по острата рецесија во 2024 година. Плановите вклучуваат укинување на тестот за познавање англиски јазик, проширување на спектарот на прифатливи инвестиции и приспособување на должината на престојот на инвеститорите во земјата.

Според министерката за имиграција Ерика Стенфорд, островската држава бележи „жешка“ побарувачка за златни визи од САД и Европа, бидејќи растечките геополитички тензии ги наведуваат богатите поединци да разгледуваат опции во странство.