Истрага за картел во скијачката индустрија фрла сенка врз брендовите на Зимските олимписки игри

За време на краткиот период на Зимските олимписки игри, водечките брендови забрзано настојуваат да ги убедат рекреативните скијачи дека, исто како и на нивните идоли, им е потребна најсовремена опрема за да успеат на патеките.

На Игрите Милано–Кортина 2026, кои оваа недела започнаа во Италија, група од најголемите производители на опрема ќе ја претстави својата најнова опрема под извесна сенка. Потенцијалните шампиони, меѓу кои Американката Микаела Шифрин и Австриецот Рафаел Хаасер, ќе носат опрема од некои од брендови кои се во центарот на антимонополска истрага.

Регулаторите на Европската унија во октомври спроведоа ненадејни рации, кои опфатија најмалку три гиганти во овој сектор - „Близард“ (Blizzard) од составот на „Текника груп“ (Tecnica Group SpA), „Фипер спортс“ (Fischer Sports GmbH) и „Атомик“ (Atomic), во сопственост на „Амер спортс“ (Amer Sports Oyj) - во потрага по докази дали компаниите евентуално ги прекршиле правилата за картели.

Станува збор за веќе предизвикувачки период за индустријата на скијачка опрема, во кој етаблираните производители се борат со растечките трошоци и последиците од климатските промени, додека новите актери се соочуваат со високи пречки за влез на пазарот.

„Индустријата за скијачка опрема не е голема индустрија и потенцијалната штета за потрошувачите е, во најдобар случај, ограничена“, изјави Кристофер Финерти, партнер во адвокатската канцеларија „Кеј енд ел гектс“ (K&L Gates), специјализирана за право на конкуренција. „Опасноста за сите брендови лежи во тоа дали таа соработка останува исправна и адекватно документирана.

Надзорните тела на Европската унија испитуваат дали незаконска координација - конкретно недозволени практики на фиксирање на цените - им овозможила на скијачките гиганти да ја нарушат пазарната конкуренција, според наводи на лица запознаени со случајот, кои зборувале под услов на анонимност. Истражителите моментално анализираат документи и податоци собрани за време на рациите, барајќи евентуални докази дека тајните договори довеле до зголемување на малопродажните цени на пазарот на ЕУ, наведоа извори.

Истрагата е во рана фаза. Иако формални обвиненија сè уште не се поднесени, компаниите „„Атомик“ и „Близард“ ветија целосна соработка со надлежните органи. Портпаролот на компанијата „Фишер“ не одговори на барањата за коментар, додека Европската комисија одби да го коментира случајот.

Зад брзината, вештината и пост-адреналинскиот луксуз, скијачката индустрија веќе беше под притисок.

Зголемените трошоци за материјали, како јадра од бамбус и јаглеродни влакна, силно ги погодуваат профитните маржи на производителите на опрема. Минатата година францускиот бренд „Росинјол“ (Rossignol) објави дека ја затвора својата историска фабрика во Саланш, по повеќегодишни загуби.

„Во оваа индустрија сум веќе триесет години“, изјави Џејсон Левинтал, скијачки претприемач и основач на компанијата „Џеј скис“ (J Skis). „Тоа може да се опише како ниша во рамките на ниша, но потрошувачите ја доживуваат како голема и гламурозна. Ним им изгледа како да се занимаваат сите со тоа.“

Уште една грижа се пократките сезони предизвикани од климатските промени, кои влијаат на посетеноста на скијалиштата и продажбата на опрема. Така, во 2023 година „Ле Контамин“ (Les Contamines), француско скијалиште со поглед кон прочуениот Мон Блан, беше принудено да ја откаже трката од Светскиот куп поради недостиг на снег. Во Соединетите Американски Држави, скијалиштата во Калифорнија, Јута и Колорадо се соочија со историски ниска снежна покривка.

За Игрите Милано–Кортина беа произведени речиси 1,6 милиони кубни метри таканаречен технички - вештачки-снег. Станува збор за скапа, но неопходна супстанца за речиси сите скијачки натпревари, која придонесува за вкупниот раст на трошоците за потрошувачите.

Во текот на изминатата деценија, цената на ски-пасовите во Европа пораснала за повеќе од една третина, според наводи на медиумите. Во Италија, според извештајот на здружението за заштита на потрошувачите, за сезоната 2025/2026 скокнала и до 40 проценти во споредба со 2021 година.

Вишок резерви

Скијачката индустрија не ја помогна ни погрешната проценка на постпандемиското опкружување.

Поради престојот дома, потрошувачите масовно купуваа опрема, бидејќи скијањето беше една од ретките активности дозволени по олеснувањето на мерките за затворање. Почетното закрепнување на многу скијалишта беше толку силно што производителите побрзаа да го зголемат производството и да ги наполнат складиштата за да одговорат на побарувачката. Тој тренд, сепак, не траеше.

„Дојде до огромен пораст на учеството“, рече Сузан Соколовски, вонредна професорка на програмата за дизајн на спортски производи на Универзитетот во Орегон. „Но, секако, луѓето мораа да се вратат на работа.“

За да се ослободат од вишокот резреви, производителите на опрема почнаа да нудат големи попусти. Тоа делумно беше и реакција на царините што ги воведе американскиот претседател Доналд Трамп, а кои се движеа од 20 до околу 50 проценти на увезени производи како скии, патики за скијање и кациги од главните производствени центри во Кина и Европа.

 

Истрагата е во тек

Истрагата на Европската унија за можни антиконкурентски практики на пазарот на скијачка опрема може да трае со години, но доколку на крај се докаже прекршување на правилата, постои можност за изрекување казни и до 10 проценти од вкупниот годишен приход на компаниите.

Тоа би можело да биде болен удар за компании како „Текника“, која во 2024 година пријави продажба од 517 милиони евра (610 милиони долари). Поголемата компанија „Амер спортс“ истата година оствари околу 5,2 милијарди долари приходи и наведе „ребалансирање“ на продажбата на скијачка опрема во Северна Америка, како и претпазливо однесување на трговците во Европа, Блискиот Исток и Африка.

Истрагите во оваа индустрија не се без преседан. Американската Федерална трговска комисија (FTC) во 2014 година постигна спогодба со компаниите „Маркер Велкл“ (Мarker Völkl) и „Текника“ (Tecnica) поради обвинувања дека производителите се согласиле да не конкурираат едни на други во ангажирањето на скијачи–промотери или вработени.

Дури и ако истрагата на Европската унија резултира со високи парични казни и наредба за запирање на одредени практики, може да помине извесно време пред да се исправат евентуалните пазарни нарушувања, смета Мари Хиндре, партнерка за антимонополско право во адвокатската канцеларија „Адвант Алтана“ (АDVANT Altana).

„Обично се потребни неколку години за ефектите од прекинот на картелските практики да станат видливи на пазарот“, рече таа. „Исходот од истрагата може да биде објавен пред потрошувачите воопшто да ги почувствуваат очекуваните промени во цените.