ВИ веќе го нарушува пазарот на трудот во технолошкиот сектор во Ирска

Николас Бенет успеваше да биде чекор пред вештачката интелигенција - сè досега.

Речиси три децении преведуваше книги од јапонски и француски на англиски, сè додека технологијата не напредуваше толку што побарувачката за таа работа практично исчезна. Во 2024 година се вработи во тимот за означување податоци во компанијата „Ковален“ (Covalen), која обезбедува услуги на аутсорсинг, каде што вработените модерираат содржини и обучуваат модели на вештачка интелигенција за нејзиниот најголем клиент, компанијата „Мета“ (Meta Platforms). Две години подоцна, повторно остана без работа.

„Ковален“ соопшти дека укинува околу 700 работни места. Меѓу нив е и 61-годишниот Бенет.

Овие отпуштања се совпаѓаат со намалувањето на бројот на вработени во „Мета“, која сè повеќе го насочува своето работење кон вештачката интелигенција. Компанијата укинува околу 20 отсто од работните места во својот ирски разгранок, што е двојно повеќе од планираниот глобален просек. Ако се земат предвид и претходните намалувања, бројот на вработени во канцелариите на сопственикот на Фејсбук и Инстаграм во Даблин е преполовен во однос на состојбата од пред пет години, според локални процени. И „Тикток“ разгледува укинување на околу 300 работни места и реорганизација што, меѓу другото, ќе ги опфати тимот за услуги за обработка на податоци со вештачка интелигенција и оперативните функции.

„Мета“ одби да ја коментира ситуацијата. Портпарол на „Ковален“ изјави дека компанијата спроведува консултации со тимовите погодени од отпуштањата. Од „Тикток“ соопштија дека на некои од вработените чии работни места се загрозени ќе им бидат понудени други позиции и дека реорганизацијата ќе отвори нови работни места.

Николас Бенет/Bloomberg

Овие најави следуваат само неколку месеци откако ирските власти предупредија дека земјата ќе биде меѓу првите што ќе се соочат со широко распространети нарушувања на пазарот на трудот предизвикани од вештачката интелигенција, во време кога вработеноста во високотехнолошкиот сектор опаѓа. Тоа е лоша вест за секоја економија, но особено за Ирска, чиј успех во голема мера се темели на инвестициите на странските компании.

Повеќе од шест отсто од вработените работат во технолошкиот сектор, што е над просекот на Европската Унија, а Ирска во голема мера се потпира на американските мултинационални компании, од кои многу укинуваат работни места додека инвестираат во процеси засновани на вештачка интелигенција.

Ирска е поизложена од другите европски земји - компании како „Гугл“, „Мета“ и „Амазон“ имаат големи деловни операции во земјата/Bloomberg

„Речиси секој ден слушаме за нови отпуштања, кои, изгледа, се последица на вештачката интелигенција“, изјави Бенет. „Најголемиот проблем е што ќе направи општеството со сите тие невработени луѓе. Тоа е огромен предизвик.“

Постојат знаци дека вештачката интелигенција влијае врз вработувањето на луѓето што дури влегуваат на пазарот на трудот. Бројот на вработени во секторот за информациски и комуникациски технологии помлади од 30 години е намален за речиси една третина меѓу 2023 и 2025 година, покажува анализата на ирските власти. Во првиот квартал од 2026 година вкупниот број работни места во тој сектор се намалил за речиси 11 отсто во споредба со истиот период претходната година.

Загриженоста поради влијанието на вештачката интелигенција врз пазарот на трудот расте низ светот, додека во оваа технологија се вложуваат огромни суми пари. Според процените на „Блумберг економикс“ (Bloomberg Economics), вештачката интелигенција значително ќе влијае врз 27 отсто од вработените во развиените економии. За Ирска, тој удел изнесува 30 отсто.

Што велат економистите на „Блумберг“

„Меѓу крајот на 1970-тите и глобалната финансиска криза во 2008 година, уделот на вработените во преработувачката индустрија во САД се намали од повеќе од 20 отсто на 10 отсто. Тоа беше многу болна транзиција во која автоматизацијата одигра значајна улога. Во добра или во лоша смисла, влијанието на вештачката интелигенција би можело да биде уште поголемо.“

- Ана Андраде

Тоа особено ги загрижува студентите, од кои многумина сметаа дека ќе можат да избираат меѓу добро платени работни места. Ирска има најголем удел на дипломирани студенти по природни науки, технологија, инженерство и математика по жител во Европската Унија.

„Стабилноста дефинитивно е помала“, изјави 22-годишниот Американец Алекс Џаџ, студент по компјутерски науки на „Тринити колеџ Даблин“ (Trinity College Dublin). „Но, и понатаму верувам дека ќе бидете вработливи ако вредно работите и постојано се усовршувате.“

Тој планира по дипломирањето да се врати во САД, но вели дека меѓу колегите што бараат работа во Ирска владее „општ впечаток дека ситуацијата е многу лоша“.

Вработеноста на младите во технолошкиот сектор опаѓа – дипломците се особено изложени на нарушувањата на пазарот на трудот предизвикани од вештачката интелигенција/Bloomberg

Зависноста на Ирска од американските компании се градеше со децении, како дел од модел во кој компаниите добиваа пониски даночни стапки и база во Европа на англиското говорно подрачје, додека земјата за возврат добиваше инвестиции и работни места.

Но, на долг рок тие компании би можеле да го намалат своето присуство во земјата, а вештачката интелигенција ги загрозува високо платените и високо оданочените работни места, што би можело да ги ослабне јавните финансии, се наведува во анализата на Ирскиот фискален совет.

Алекс Џаџ/Bloomberg

„Ако приходите од трудот се намалуваат, а приходите од капиталот растат по воведувањето на вештачката интелигенција, вкупната даночна основа на Ирска значително ќе се стесни“, наведуваат истражувачите во труд од април 2026 година, цитиран од Ирскиот фискален совет. Тие додаваат дека земјата би можела да има корист од бумот на вештачката интелигенција доколку им помогне на вработените да стекнат вештини поврзани со оваа технологија.

Гледано во целина, пазарот на трудот и натаму изгледа стабилно. Невработеноста е под просекот на еврозоната, а некои од технолошките компании вработуваат нови кадри. „Антропик“ (Anthropic) и „Опен еј-ај“ (OpenAI) објавија огласи на Линкдин (LinkedIn) за клучни инженерски позиции, откако „Блумберг“ претходно објави дека ги прошируваат своите канцеларии во Даблин.

Компанијата „Клавијо“ (Klaviyo), која развива решенија за вештачка интелигенција во маркетингот, продолжува да расте и бара повеќе од 50.000 квадратни стапки нов канцелариски простор. Ирска станува „сè позначајна“ локација за компанијата, изјави Кармел Галвин, една од извршните директорки задолжени за човечки ресурси.

Извршниот директор на „АИБ груп“ (AIB Group), Колин Хант, очекува нови отпуштања, но смета дека долгогодишната репутација на Ирска како сигурна локација за мултинационални компании нема лесно да биде нарушена.

„Јасно е дека минуваме низ период на слабеење на пазарот на трудот во технолошкиот сектор“, рече тој. „Последиците веќе се чувствуваат. Но дали Ирска ќе остане едно од главните технолошки средишта во Европа? Да.“

Колин Хант/Bloomberg

Во меѓувреме властите се обидуваат да бидат чекор пред можните големи промени. Во октомври организираат самит во рамките на планот Ирска да ја претстават како центар за развој на вештачката интелигенција. Според извори запознаени со плановите, поканета е финансиската директорка на „Опен еј-ај, Сара Фрајар, заедно со уште неколку високи раководители од големи компании.

Мајк Бири, поранешен директор на „Амазон веб сервисис“ (Amazon Web Services) во Ирска, изјави дека земјата главно успешно создавала поквалитетни работни места во технолошкиот сектор, но дека можеби нема да успее да го задржи чекорот со други центри, како што е Велика Британија.

„Прашањето е дали можеме уште еднаш да преминеме кон работни места со поголема додадена вредност и да покажеме дека ги имаме технолошките вештини, флексибилноста и иновативноста за следниот бран на развој. Искрено, во моментов ја губиме трката со Лондон кога станува збор за најзначајните работни места во областа на вештачката интелигенција“, рече тој.

Тоа ги остава луѓето како Бенет изложени на сè поконкурентен пазар на трудот. Засега тој обезбедил неколку месеци хонорарна работа на редактирање книги што претходно ги превела машина. Покрај тоа, се обидува да најде нова позиција што одговара на неговите вештини.

„Иронијата е во тоа“, рече тој, „што користев вештачка интелигенција за да ги ажурирам мојот профил на Линкдин, биографијата и мотивациското писмо, затоа што и регрутерите користат вештачка интелигенција за прегледување на биографиите.“