Русија користи армија ботови за ширење лажни видеа за изборите во САД

Руските оператори за дезинформации распоредуваат армија ботови за да го зголемат бројот на прегледи на измислени објави за познати личности и кандидати на Демократската партија пред конгресните избори на средината на мандатот во САД.

Видеоклипови создадени со вештачка интелигенција, на кои познати актери и музичари - меѓу кои Роберт де Ниро, Џулија Робертс и Шер -  ги напаѓаат демократите, почнаа да се појавуваат на X на почетокот на септември. Во некои од нив луѓето се повикуваат да се приклучат на кампањата наречена #AllDemocratsAreCriminals („Сите демократи се криминалци“). Во десетици други клипови се изнесуваат лажни обвинувања за корупција и недолично однесување на кандидатите на Демократската партија.

Истражувачите на социјалните мрежи ги поврзаа објавите со операција поддржана од руската држава, позната како „Матрјошка“ (Matryoshka) или ОО (Operation Overload), која ги преплавува социјалните мрежи со клипови што наводно потекнуваат од етаблирани медиумски куќи. „Блумберг њуз“ прегледа 130 видеа и изменети насловни страници на весници насочени кон конгресните избори во САД, објавени од оваа мрежа во периодот од 10 септември до 9 октомври. На повеќето од нив укажала анонимната истражувачка група за дезинформации „Антибот 4 Навални“ (Antibot4Navalny). Американските истражувачки групи „Графика“ (Graphika) и Дтим (dTeam) ги потврдија и ги дополнија наративите.

Во еден клип со логото на „Еј-би-си њуз“ (ABC News) се тврди дека Џејмс Таларико, демократот од Тексас кој се кандидира за Сенатот, им плаќал на модели на „Онлифанс“ (OnlyFans). Во друг клип, со логото на „Си-би-ес њуз“ (CBS News), се тврдеше дека Службата за внатрешни приходи на САД (ИРС/IRS) открила дека демократскиот сенатор од Џорџија, Џон Ософ, поседува осум непријавени недвижности. Портпаролот на Таларико негираше дека кандидатот им плаќал на модели на „Онлифанс“, а нема докази дека ИРС открила какви било непријавени недвижности во сопственост на Ософ.

Лажните видеа создадени со вештачка интелигенција на X, кои се припишуваат на руската кампања „Матрјошка“, содржат лога на вистински медиуми и лажни изјави за политичари и славни личности. Bloomberg

Се чини дека видеата на „Матрјошка“ остваруваат десетици или стотици илјади прегледи на X. Но, истражувачите на „Антибот 4 Навални“ ексклузивно споделија со „Блумберг“ архивирани снимки од објавите, кои покажуваат како бројот на прегледи се манипулира преку мрежа од автоматизирани профили, наречени ботови, за да се создаде привид дека многу од измислените приказни се популарни.

Русија ги користи социјалните мрежи за влијание врз изборите во САД од 2016 година, кога се обиде да ја поткопа довербата во изборниот процес и да ѝ наштети на претседателската кампања на Хилари Клинтон, според процените на американските разузнавачки служби. Но, нејзините тактики се развија во текот на изминатата деценија - од искористување на поделбите низ целиот политички спектар до целосно фокусирање врз напади на демократите, кои покажуваат поголема поддршка за Украина отколку републиканците.

За разлика од претходните избори, кога се фокусираше на претседателските кампањи, Русија сега се обидува да шири лажни приказни за демократите во бројни изборни трки низ целата земја, вклучително и за 29 од вкупно 36 кандидати за гувернери и за 20 од 35 кандидати што се натпреваруваат за Сенатот, според анализата на „Блумберг“.

Канцеларијата на директорот на Националното разузнавање во последните недели споделила извештај со Конгресот, во кој предупредува дека странските противници користат вештачка интелигенција за ширење дезинформации на интернет пред конгресните избори на средината на претседателскиот мандат и дека Русија е најактивна во користењето дигитални алатки за поткопување на довербата во интегритетот на изборите, објави „Вашингтон Пост“.

Вештачката интелигенција го направи креирањето на лажни содржини поевтино и побрзо, овозможувајќи им на кампањи како „Матрјошка“ да се обидат да ги преплават социјалните мрежи и да посеат сомнеж околу тоа во што може да се верува на интернет. Тоа е еквивалент на војување со дезинформации на војувањето со беспилотни летала.

„Антибот 4 Навални“, која ја следи активноста на руските ботови од 2018 година, за првпат ја идентификувала кампањата за влијание откако забележала објави на социјалните мрежи што почнале да се појавуваат во септември 2023 година, со цел да ја поткопаат западната поддршка за Украина и да ги наведат мејнстрим медиумите да ги поткрепат лажните тврдења. Групата ја нарекла „Матрјошка“, според руските кукли што се редат една во друга, бидејќи секој ден профил што се обидел да ја прошири лажната приказна од претходниот ден објавува нова. Истражувачката група, која започнала со следење на дезинформациите за рускиот опозициски лидер Алексеј Навални, кој почина во затвор, не ја открива својата локација ниту идентитетот на своите членови за да не бидат цел на руски оперативци, изјави еден нејзин член во порака.

Според извештај од 2024 година на „Вигинум“ (Viginum), француската владина агенција што следи странско дигитално мешање, а кој се повикува на истражувањето на „Антибот 4 Навални“, дел од измислените содржини првично биле споделени од руски корисници на Телеграм. „Ова се развива заедно со технологијата и како резултат станува пософистицирано“, рече Дарен Линвил, професор на Универзитетот Клемсон во Јужна Каролина и ко-директор на неговиот центар за форензичка анализа на медиумите. „Тие активно се обидуваат да привлечат поголем ангажман.“

Бројот на прегледи на објавите на „Матјошка“ може да скокне и до 200.000 во првиот час, но потоа брзо да стагнира - појава на која укажаа истражувачите на „Антибот 4 Навални“ (Antibot4Navalny). Органскиот број на прегледи обично следи крива на раст, наместо нагло да скокне, а потоа одеднаш целосно да запре. „Блумберг“ откри дека повеќето профили што ги објавувале фабрикуваните видеа имале само неколку следбеници и биле неактивни со години. Споделувањата и допаѓањата сочинувале многу мал дел од вкупниот број прегледи.

Украинскиот претседател Володимир Зеленски на 12 октомври изјави дека украинските одмазднички напади врз руските дата-центри довеле до намалување на активноста на ботовите на социјалните мрежи, што поттикна ширење на таа приказна на интернет. Но, „Графика“ и „Антибот 4 Навални“ велат дека не забележале докази за намалување на активноста на ботовите поврзани со Кремљ на социјалните мрежи откако започнале нападите на 8 октомври. Според нив, намалувањето се однесувало на автоматизираниот сообраќај од веб-роботи за индексирање на пребарувачот Јандекс (Yandex), главниот пребарувач во Русија. Портпаролот на Зеленски не одговори на барањето за коментар.

Руските оператори објавуваат од пет до десет наративи секој работен ден, најчесто меѓу 9 часот наутро и пладне по источноамериканско време, а за време на викендите прават пауза. Во повеќето објави се означуваат профилите на социјалните мрежи на мејнстрим медиумските организации. Оперативците на „Матрјошка“, исто така, ги „бомбардирале“ организациите за проверка на факти со електронски пораки во кои ги повикувале да ги истражат лажните објави, во очигледен обид да предизвикаат медиумско известување.

Објавите на „Матрјошка“ имаат заеднички карактеристики и следат специфичен образец на дистрибуција: лажни видеоизвештаи што имитираат медиумски куќи; профили што биле неактивни долго време, а потоа одеднаш повторно се користат за објавување едно или две видеа; означување и испраќање електронски пораки до медиумски организации; како и повеќе објави во истиот ден посветени на една тема.

Повеќето видеа траат околу една минута и користат клипови и текст за да раскажат едноставни, но неверојатни приказни. Се чини дека секој ден има различна тема. Во некои денови, познати личности ги обвинуваат демократите дека ги наведуваат своите деца да го сменат полот. Други бранови видеа сугерираат дека кандидатите на Демократската партија се вмешани во проневера, злоупотреба на деца или убиство. Понекогаш, тие се надоврзуваат на најновите вести - неодамна, со обвинувања дека демократите стојат зад терористичкиот напад на летот на „Флај Дубаи“ (FlyDubai). Во периодот што го следел „Блумберг“, операцијата го пренасочила фокусот кон Европа во тек на пет дена.

Неколку објави ширеле фабрикувани тврдења за Ософ и Таларико, двајца од најистакнатите демократи во тесна изборни трка. Во еден клип од 11 септември, кој лажно бил претставувен како прилог на „Си-ен-ен“ (CNN), се тврдело дека Ософ повикал на запирање на целата воена помош за Израел и пренасочување на средствата кон Украина. Иако Ософ гласаше за блокирање на одредени продажби на оружје за Израел поради загриженоста за смртта на цивили во Газа, тој ја поддржа продолжената американска воена помош.

Во друго видео се тврдело дека Таларико ќе им ги ускрати социјалните бенефиции на хасидските родители кои не им дозволуваат на своите деца да го сменат полот. Тоа тврдење е лажно. Една објава во која беа прикажани двете видеа имала 35.000 прегледи, според бројачот на X, и покрај тоа што била објавена од профил со само 35 следбеници, кој претходно објавувал содржини исклучиво на јапонски јазик.

Приказните за тоа дека Таларико им плаќал на модели на „Онлифанс“, а Ософ поседувал непријавени недвижности, ги илустрираат вештачките скокови во бројот на прегледи на видеата на „Матрјошка“. Објавата била поставена на 29 септември, заедно со уште еден клип во кој лажно се обвинувал демократскиот кандидат за Сенатот од Алабама, Еверет Вес, за сексуален напад. Според архивираните снимки што „Антибот 4 Навални“ ги сподели со „Блумберг“, објавата добила 50.839 прегледи и само едно повторно споделување во рок од 20 минути од објавувањето. Во следните три часа добила помалку од 700 прегледи.

Невообичаени метрики

 

Објавите за „Матрјошка“ на X можат да добијат десетици илјади прегледи во првиот час, а потоа да паднат, што е знак за активност на ботови. Bloomberg

„Бројот на прегледи обично не паѓа нагло“, рече Линвил.

X, во сопственост на Илон Маск, презеде чекори за сузбивање на она што компанијата го нарекува „координирано неавтентично однесување“. Платформата суспендираше 80 отсто од профилите што „Блумберг“ ги забележал како промотори на содржини на „Матрјошка“ поврзани со конгресните избори. Платформата отстрани уште 10 профили откако „Блумберг“ укажал на нив. Но, дури и кога профилите се суспендираат, на нивно место се појавуваат нови. Иако „Матрјошка“ објавува приказни и на други платформи, како Блускај (BlueSky) и Тикток (TikTok), најчесто објавува на X, според „Антибот 4 Навални“.

„Колку и да ги отстранува X, секогаш гледаме нова група профили“, рече Жан ле Ру, виш истражувач во „Графика“, организација што следи дезинформации поддржани од држави. „X го ограничува ширењето и досегот на овие кампањи, но тие сè уште се присутни.“

X не одговори на прашањата испратени по електронска пошта. Во објава од 14 октомври, платформата соопшти дека суспендирала повеќе од 13.000 профили поврзани со сомнителни странски операции за влијание, поврзани со Иран, Русија и Кина, кои биле насочени кон политичките дискусии во САД.

Иако повеќето објави на „Матрјошка“ не успеале да привлечат значително вистинско внимание, некои сепак успеале да допрат до широка публика. Институтот за стратешки дијалог, истражувачка организација со седиште во Лондон, анализирал 135 содржини на социјалните мрежи објавени меѓу јануари и март 2025 година, кои ѝ ги припишал на „Матрјошка“ . Институтот открил видео што собрало 4 милиони прегледи: клип направен да изгледа како прилог на „Е!“ (E! News), во кој лажно се тврди дека Американската агенција за меѓународен развој им плаќала на познати личности за да патуваат во Украина. Маск и Доналд Трамп Помладиот го споделиле клипот.

Повеќето клипови на „Матрјошка“ насочени кон конгресните избори во САД покажуваат знаци на координирана активност од мрежи на ботови. Во видео од 24. септември, кое сè уште е достапно на X, се тврди дека демократската сенаторка од Минесота, Ејми Клобучар, која се кандидира за гувернерка, добила 72 милиони долари сомнителни донации -  повеќе од петпати од сумата што навистина ја собрала, според податоците од нејзината кампања. Според бројачот на X, видеото имало 155.300 прегледи, две допаѓања и ниту едно повторно споделување - показатели што укажуваат на отсуство на вистинска публика соодветна на прикажаниот број прегледи.

Многу од клиповите на „Матрјошка“ се обидуваат да ги прикажат демократите како екстремни во однос на прашањата за трансродовите лица - тема што се надоврзува на пораките на Републиканската партија во неколку кампањи за конгресните избори. Некои шират лажен наратив дека демократите им плаќаат на познати личности за да ги промовираат правата на трансродовите лица.

Во една објава од 22 септември лажно се тврдело дека „Њујорк Тајмс“ открил оти Тејлор Свифт прифатила 500 милиони долари за да ја поддржи Демократската партија и промената на полот, во замена за серија концерти пред ноемвриските избори. Објавата била поставена заедно со слична, исто така лажна приказна за пејачката Били Ајлиш. Според архивираните снимки на „Антибот 4 Навални“, објавата добила 75.600 прегледи во рок од 30 минути од поставувањето, по што бројот брзо престанал да расте.

„Иако тие всушност немаат влијание врз конгресните избори во САД или врз начинот на кој луѓето гласаат, веројатно и понатаму ќе го користат ова како еден вид мерило за успех во Русија, за да известат колку била ефикасна кампањата“, рече ле Ру од „Графика“. „Тие во голема мера се потпираат на тие вештачки зголемени показатели за да го докажат својот успех.“