ВИ сега кодира апликации, подготвува договори и организира маркетинг кампањи. Но парите што се вложуваат во оваа технологија нараснаа до огромна обврска што виси над финансиските пазари, а сè уште не е јасно како сето тоа ќе се исплати.
Три години по почетокот на бумот со ВИ, Волстрит сè уште не може да одлучи дали вештачката интелигенција ќе биде премногу нарушувачка или недоволно нарушувачка.
Технологијата, која некогаш најчесто се поврзуваше со кратки одговори од чат-ботови како Чет ГПТ (ChatGPT), еволуираше и денес се користи за многу повредни задачи: забрзување на онлајн истражувања, креирање презентации, уредување видеа, како и пишување и дебагирање софтверски код. Водечките компании што развиваат ВИ се натпреваруваат да ги прошират своите решенија во нови сектори, вклучително финансиските и правните услуги, со што им се закануваат на традиционалните софтверски компании што ги опслужуваат овие пазари.
Bloomberg
Сепак, иако ВИ се подобрува и сè повеќе се користи од деловните клиенти, денес не е појасно дали финансиските придобивки ќе ги надоместат огромните трошоци што се прават за развој на овие услуги. Големите технолошки компании и некои водечки стартапи во областа на ВИ планираат да потрошат милијарди, ако не и билиони долари за чипови, дата-центри, електрична енергија и кадар за да ги поддржат своите амбиции.
Исходот има значење не само за неколку водечки компании што развиваат ВИ, туку и за сè поголем број големи технолошки фирми, компании што развиваат дата-центри, снабдувачи со енергија и финансиски институции кои вложуваат сè поголеми средства во нивниот успех. Тоа може да го обликува и правецот на американската економија, бидејќи инвестициите во дата-центри, според некои проценки, се значаен двигател на растот.
Тргувањето со ВИ ги остави зад себе големите технолошки компании
Процентуален раст на акциите поврзани со ВИ во однос на „величенствените седум“ и индексот S&P 500
Bloomberg
Кој е новиот бизнис-модел на ВИ?
Многу од водечките компании што развиваат ВИ денес се фокусираат на продажба на месечни претплати, со нивоа на цени што можат да достигнат и стотици долари месечно за најмоќните модели. Некои развивачи, како сопственикот на Чет ГПТ, „Опен еј-ај“ (OpenAI), јавно размислуваат за можноста еден ден да наплатуваат и илјадници долари за најнапредните ВИ системи, но засега тоа не е реализирано.
Компаниите што развиваат ВИ се обидуваат да ги убедат бизнис-лидерите да ја прифатат и да плаќаат за нивната технологија. Првичен успех веќе има со алатки што го поедноставуваат програмирањето, а сега се обидуваат да го направат тоа и во здравството, биомедицинските науки, финасиските услуги и така натаму.
Bloomberg
„Опен еј-ај“ почна да тестира и рекламирање за одредени корисници, преземајќи модел што со години го користат социјалните мрежи за да ги направат своите услуги бесплатни. Овој потег кој претставува пресврт за компанијата, извршниот директор Сем Алтман претходно го опиша рекламирањето како „последна опција“, што укажува на притисокот да се зголемат приходите пред можно излегување на берза.
Конкурентниот стартап „Антропик“ (Anthropic PBC) ја потсмеваше „Опен еј-ај“ поради воведувањето реклами за време на Супербол на 8 февруари. Но има знаци дека и „Антропик“ е под притисок да бара нови извори на приходи што претходно ги избегнувал. Во блог-објава на 24 февруари, компанијата соопшти дека повеќе нема да го одложува развојот на ВИ услуги што можат да бидат ризични, ако тоа ја загрозува нејзината конкурентност.
Дали ВИ веќе носи заработка?
Корисничката база на ВИ расте брзо, бидејќи луѓето сè повеќе ја вклучуваат технологијата во секојдневниот живот. Чет ГПТ на „Опен еј-ај“ соопшти дека има повеќе од 900 милиони неделни корисници до крајот на февруари. Апликацијата „Џемини“ на „Гугл“ (Google) има повеќе од 750 милиони месечни корисници, наспроти 400 милиони во мај 2025 година.
„Опен еј-ај“ и „Антропик“ пријавуваат нагло зголемување на приходите. Годишниот приход на „Опен еј-ај“ во 2025 година надмина 20 билиони долари, во споредба со околу 6 билиони долари една година претходно, вели финансиската директорка Сара Фрајар. „Антропик“ е на пат да достигне речиси 20 билиони долари годишен приход, според проценки базирани на тековните резултати, изјавија за „Блумберг“ извори запознаени со случајот.
Големите технолошки компании трошат огромни средства за ВИ
Годишни капитални инвестиции
Bloomberg
Кога би можело сето тоа да се исплати?
Иако приходите растат, трошоците експлодираат. Работењето на големите јазични модели што ја движат новата генерација ВИ услуги бара стотици илјади најсовремени полупроводници сместени во огромни дата-центри што трошат многу енергија.
Четири од најголемите технолошки компании - „Алфабет“ (Alphabet Inc.), „Мета“ (Meta Platforms Inc.), „Мајкрософт“ (Microsoft Corp.) и „Амазон“ (Amazon.com Inc.) - прогнозираат вкупни капитални инвестиции од околу 650 милијарди долари во 2026 година, додека агресивно инвестираат во ВИ. „Опен еј-ај“ се обврза да потроши повеќе од 1,4 билиони долари во наредните години за инфраструктура, додека „Антропик“ (Anthropic PBC) планира да вложи 50 милијарди долари за изградба на сопствени дата-центри во САД.
Тоа значи дека компаниите имаат голем предизвик пред себе. „Беин“ (Bain & Co.) процени во 2025 година дека индустријата ќе има потреба од околу 2 билиона долари годишен приход до 2030 година за да го финансира потребниот компјутерски капацитет за очекуваната побарувачка за ВИ. Но, според нив, приходите би можеле да бидат помали за околу 800 милијарди долари од тоа ниво.
Долгорочната стратегија на индустријата се темели на развој на понапреден ВИ софтвер, вклучително и таканаречени „агенти“, кои можат да автоматизираат повредни економски задачи и со тоа да ги поттикнат компаниите да издвојуваат поголем дел од буџетите за вакви алатки.
Водечките ВИ компании сè уште работат на тоа да им помогнат на бизнисите подобро да разберат како да ги користат нивните производи. „Опен еј-ај“ предупреди на „јаз во искористеноста“, односно разликата меѓу тоа што ВИ моделите можат да го направат и вредноста што компаниите и поединците навистина ја добиваат од нив. Главниот оперативен директор на компанијата, Бред Лајткеп, во февруари изјави дека светот „сè уште не видел вистинско навлегување на ВИ во деловните процеси“.
Како и за време на дот-ком бумот, постои голема неизвесност околу тоа дали новата технологија навистина ќе го преобликува општеството и кога ќе се случи тоа. Во Силициумската долина често има несогласувања околу тоа дали развивачите на ВИ се на чекор до создавање системи што ќе ги надминат луѓето во повеќето задачи, или се уште далеку од таа точка. Некои пионери во областа веќе работат и на алтернативни пристапи, сметајќи дека се потребни порадикални иновации за да се придвижи технологијата напред.
Што би можело да тргне наопаку во меѓувреме?
Ризиците може да се поделат во две категории. Првата се однесува на обемот на она што се случува: големината на финансиските вложувања, како и физичките и регулаторните ограничувања за толку брзо проширување на капацитетите за обработка на ВИ. Втората се однесува на тоа дали компаниите што развиваат ВИ ќе успеат да ги исполнат високите ветувања за технологијата, и во однос на нејзините можности и во однос на подготвеноста на луѓето долгорочно да плаќаат за неа.
Сè поголем број технолошки компании се потпираат на задолжување за да го финансираат масовното градење инфраструктура што, според нив, е неопходна за подобрување на ВИ и за нејзино пошироко прифаќање. „Морган Стенли“ (Morgan Stanley) очекува задолжувањето на големите компании за клауд услуги, познати како „хиперскејлери“, да достигне 400 милијарди долари оваа година, во споредба со 165 милијарди долари во 2025 година. Тоа е значајна промена за технолошкиот сектор, кој во минатото најчесто ги финансираше инвестициите од сопствени профити.
Во исто време, производителите на чипови и давателите на клауд услуги што ја продаваат пресметувачката моќ потребна за обука и функционирање на ВИ, вклучително „Енвидија“ (Nvidia Corp.), „Мајкрософт“ и „Амазон“, сè повеќе се поврзуваат со компании што развиваат ВИ и сè уште не се профитабилни, како што се „Опен еј-ај“ и „Антропик“, преку низа меѓусебно зависни договори. Овие аранжмани треба да го поттикнат развојот на инфраструктурата што може да ѝ користи на целата индустрија, но постои страв дека може да ги зголемат загубите ако побарувачката не ги исполни очекувањата.
„Енвидија“ е во центарот на меѓусебно поврзаните договори во ВИ индустријата
Bloomberg
Постојат и физички ограничувања за растот на ВИ. Меѓународната агенција за енергија предупреди дека проширувањето на дата-центрите се соочува со ризици поради доцнења при приклучување на електричната мрежа, при што веќе се создаваат долги редици.
Агенцијата посочува дека бавните процедури за одобрување и ограничените залихи на опрема, како големи енергетски трансформатори, можат да го одложат развојот на мрежата потребна за да се задоволи новата побарувачка. Во меѓувреме, дел од американските законодавци почнуваат внимателно да ги разгледуваат дата-центрите поради загриженост за нивното влијание врз цените на струјата и водните ресурси.
Bloomberg
Ризикот е во несовпаѓањето на времето: ВИ чиповите ја губат вредноста со текот на времето, додека надградбите на електричната мрежа можат да траат со години. Ако проектите заглават во редиците за приклучување на струја, операторите може да останат со трошоци за камати и одржување на објекти полни со хардвер што веќе заостанува една генерација, или да бидат принудени да ги заменат чиповите пред тие да се исплатат.
Дури и ако водечките компании што развиваат ВИ успеат да обезбедат доволно пресметувачка моќ за нови и подобри модели, не е сигурно кои или колку од нив ќе извлечат корист. Најголемите компании се во жестока конкуренција, при што рангирањата во индустријата се менуваат речиси на секои неколку недели. Дел од корисниците можеби остануваат верни на една услуга, но други лесно преминуваат кон нов производ што добива популарност. На пример, бран корисници премина од Чет ГПТ на „Клод“ од „Антропик“ за да ја поддржи компанијата во спор со Пентагон околу безбедноста на ВИ. „Антропик“ презеде чекори за да го олесни преминот од еден производ на друг.
Покрај тоа, основната претпоставка на американскиот бизнис-модел за ВИ дека ќе победат оние што најмногу инвестираат во најсовремена технологија се темели на несигурни основи. Американските компании што ги чуваат во тајност внатрешните архитектури на своите затворени ВИ модели се соочуваат со сè поголем број евтини или бесплатни модели, чии параметри се јавно достапни за преземање, анализа и прилагодување. Многу од нив доаѓаат од конкуренти во Кина. Податоците за преземања на платформата „Хагинг Фејс“ (Hugging Face), која често се користи како показател за користење, покажуваат дека кинеските отворени модели достигнале околу 17 отсто од глобалните преземања, надминувајќи ги американските развивачи за првпат, според заедничко истражување на МИТ и „Хагинг Фејс“.
Доколку кинеските модели продолжат да го зголемуваат уделот, тоа може не само да го ограничи досегот на алатките на американските компании, туку и нивната способност да наплатуваат повисоки цени со текот на времето.
Зошто постои толкава неизвесност околу исплатливоста?
Секоја недела носи нови примери за импресивниот потенцијал на ВИ. На пример, „Антропик“ претстави ВИ агент за кој тврди дека може самостојно да програмира 30 часа без прекин, како и модел што е наменет за изработка на детални финансиски анализи за кои на човек би му биле потребни денови. Некои компании, вклучително и финтек фирмата на Џек Дорси, „Блок“ (Block Inc.), го намалија бројот на вработени и велат дека ВИ им овозможува да постигнат повеќе со помалку ресурси.
Bloomberg
Сепак, стравот кај инвеститорите останува ист: дека оваа технологија може да се прошири во секој агол од глобалната економија, а сепак да не создаде доволно профит за да ги оправда огромните вложувања.
Дури и ако водечките компании обезбедат доволно пресметувачка моќ за нови модели, деловната логика и понатаму зависи од тоа компаниите масовно да плаќаат за ВИ. Еден од аргументите е дека фирмите ќе ги финансираат претплатите преку намалување на бројот на вработени, забавување на новите вработувања или префрлање на рутинските задачи на машини, а заштедените средства ќе ги насочат кон ВИ.
Засега, доказите за масовни отпуштања поради ВИ се ограничени. „Јејл буџет“ (Yale Budget Lab) не утврди значајни нарушувања на поширокиот пазар на труд од лансирањето на Чет ГПТ кон крајот на 2022 година, а продуктивноста во САД пораснала само умерено, во рамки на историските движења. Истражување на „Харвард бизнис ривју“ (Harvard Business Review) спроведено меѓу повеќе од 1.000 директори покажа дека многу компании отпуштале вработени во очекување на ефектите од ВИ, но само 2 отсто рекле дека намалиле работни места поради реална примена на ВИ. Финтек компанијата „Кларна“ (Klarna Group Plc) соопшти дека повторно вработила луѓе откако замената на персоналот за корисничка поддршка со ВИ довела до пад на квалитетот.
Побрзите ефекти за компаниите, наместо намалување на трошоците за работна сила, може да бидат во зголемена продуктивност, односно вработените да создаваат повеќе со помош на ВИ, што значи дека придобивките прво ќе се појават во производството или профитните маржи, а не во намалување на бројот на вработени.
Првичните резултати се мешани. Една студија објавена на почетокот на 2025 година, која опфати повеќе од 5.000 агенти за корисничка поддршка во компанија од листата Fortune 500, покажа дека технологијата ја зголемила продуктивноста на вработените во просек за околу 15 отсто. Во исто време, истражување на „Модел евалуејшн“ (Model Evaluation and Threat Research), познато како МЕТР, утврди дека искусните софтверски програмери трошеле 19 отсто повеќе време за завршување на задачите кога користеле ВИ алатки.
Оттогаш, ВИ агентите за програмирање значително напредуваа и почнаа да го менуваат начинот на кој програмерите пишуваат и проверуваат код. „Антропик“ во февруари соопшти дека продуктивноста на нејзините инженери, според една мерка, пораснала за 200 отсто, откако постепено почнале да ја користат алатката „Клод код“ (Claude Code). И „Спотифај“ (Spotify Technology SA) соопшти дека забележал раст на продуктивноста, иако не наведе конкретни бројки.
„Антропик“ и „Опен еј-ај“ (OpenAI) работат на примена на овие напредоци и во други индустрии, со цел да покажат дека ВИ може да поедностави широк спектар работни задачи. Засега, сепак, има ограничени докази дека примената на ВИ доведува до поширок пораст на продуктивноста низ различни индустрии.
.webp){kind=icon}
