Како да се спречи дата-центрите да трошат премногу струја?

Брзото ширење на дата-центрите стана еден од најконкретните изрази на револуцијата на вештачката интелигенција. Но, дебатата за нивното влијание врз животната средина, економијата и општеството го загрозува нивниот иден развој. И со право. Иако дигиталната економија често се доживува како нематеријална, секоја услуга во облак и секоја апликација со вештачка интелигенција зависат од огромна физичка инфраструктура која зазема земјиште, троши енергија, користи вода и бара сè поголеми инвестиции.

Меѓународното искуство укажува дека како што индустријата на дата-центрите се проширува, се појавуваат тензии. Во Ирска, центрите за податоци учествувале со 21 отсто во потрошувачката на електрична енергија во земјата во 2023 година и оваа година би можеле да достигнат 32 отсто. Во САД, се очекува нивниот удел во побарувачката да се зголеми тројно, од 4 отсто во 2023 година на проектирани 12 отсто до 2028 година. Затоа не е изненадување што ова е извор на критички политики и јавна загриженост. Анкета на „Галуп“ покажа дека 71 отсто од Американците се против изградба на податочни центри во нивната локална заедница.

Покрај загриженоста за потрошувачката на енергија и вода, доказите сè повеќе укажуваат и на други несакани локални ефекти. Истражувачи од Универзитетот во Кембриџ го идентификувале она што го нарекуваат „ефект на топлински остров на дата-центрите“, при што големите објекти ги зголемат температурите во околната област. А неодамнешна студија на истражувачи од Универзитетот Јејл и Универзитетот во Чикаго утврди дека изградбата на нов податочен центар е поврзана со зголемување на цените на становите во близина.

Со оглед на овие реалности, прашањето не е дали се потребни дата-центри - потребни се - туку како се развиваат. Каков тип центри ни се потребни? И кој ќе го регулира нивното ширење?

Економското искуство нè учи на едноставна лекција: проактивното регулирање е поефикасно од реактивната интервенција. И секако е многу подобро од целосно отсуство на интервенција. Имањето јасни правила од самиот почеток овозможува да се одделат одговорните проекти од неодржливите, приватните потфати да се усогласат со јавниот интерес и да се осигури инвестициите и растот да одат рака под рака со заштитата на критичните ресурси и заедниците.

И меѓународното искуство, повторно, е поучно. Ирска ги заостри своите правила дури откако дата-центрите станаа главен извор на притисок врз електроенергетската мрежа. Во САД, сојузната држава Њујорк усвои привремен мораториум, а сè поголем број проекти се соочија со одложувања или откажување бидејќи локалниот отпор се засили. Лекцијата не може да биде појасна: Неуспехот однапред да се планира и регулира на крајот е поскап и помалку ефикасен.

Шпанија сè уште е далеку од соочување со таков вид притисок. А сепак, нашата здрава економија и капацитетот за обновлива енергија предизвикаа огромен интерес кај инвеститорите за изградба на податочни центри, што значи дека нивните енергетски потреби сигурно ќе ги надминат очекувањата. Тековните проценки за побарувачката на електрична енергија за компјутерска моќност достигнуваат до 4 гигавати до 2030 година, но барањата и издадените дозволи за овој вид објекти ја надминуваат таа цел неколкукратно.

Иако многу од овие проекти веројатно нема да се реализираат, брзиот растечки тренд е очигледен. Се приближуваме до пресвртна точка и мораме да дејствуваме за да останеме чекор пред развојот. Во август, шпанската влада започна јавна консултација за нова регулаторна рамка дизајнирана токму за тоа. Предлогот поаѓа од едноставен принцип: Пристапот до електроенергетската мрежа е ограничен стратешки ресурс и не треба да биде блокиран од проекти на кои им недостига кредибилитет, одржливост или значаен придонес кон економијата и општеството.

Предлогот воведува стандарди за енергетска и водна ефикасност. Дата-центрите ќе мора да објавуваат клучни показатели за успешност, што ќе овозможи да се процени и спореди нивната употреба на ресурси и да се контролира расфрлањето со ресурси.

Секое зголемување на побарувачката на електрична енергија, исто така, мора да биде проследено со дополнителен капацитет од обновливи извори. Рамката вклучува барања за да се осигури значителен дел од потрошувачката на дата-центрите да биде поддржан од новоизградени проекти за чиста енергија. Логиката е економска и еколошка.

Големите нови потрошувачи на електрична енергија не треба да се натпреваруваат со постојната побарувачка или да поттикнуваат поголема зависност од фосилни горива; тие треба да помогнат да се катализираат инвестициите во енергетската транзиција.

Регулативата, исто така, признава дека податочните центри се стратешки ресурс. Во свет во кој Европа сè уште во голема мера се потпира на дигитални капацитети надвор од Европа, рамката комбинира заштитни мерки за тоа како се контролираат податоците - и како се управува со инфраструктурата - со стимулации дизајнирани да го прошират европскиот технолошки сектор и да го зајакнат суверенитетот на континентот.

Целта е да се тргува со бајти, а не со вати. Шпанија сака целосно да ги искористи можностите создадени од дата-центрите и вештачката интелигенција. Сепак, предизвикот е да се осигури инфраструктурата да се проширува во согласност со капацитетот на електроенергетскиот систем, вредните енергетски ресурси да се насочуваат кон корисни проекти и сето ова технолошки да ја направи Европа помалку зависна.

Поентата не е да се забави растот или да се ограничи иновацијата. Сосема спротивно: поентата е да се осигури тие да останат економски одржливи и еколошки и општествено правични. Земјите што го разбираат ова ќе бидат оние што се најдобро позиционирани да ја предводат следната фаза на дигиталната економија.

 

-- Ставовите во оваа колумна објавена од „Блумберг“ се на Педро Санчез, премиерот на Шпанија.