ИТ-аутсорсинг во регионот: Евтината работна сила повеќе не е предност

Минатиот месец „Убисофт“ го затвори своето студио во Белград и им врачи отказ на сите сто вработени што десет години работеа на некои од најголемите светски гејмерски франшизи. Годинава „Зендеск“, „Плејстудиос“ и  „Лотоматика“ ги намалија или целосно ги затворија своите канцеларии во Србија. Овие заминувања покажуваат колку регионалната ИТ-индустрија зависи од одлуките на странските централи и од разликите во цената на трудот. Моделот носеше раст додека локалните инженери беа значително поевтини, но не ги направи незаменливи.

Домашните ИТ-компании со години ја избираа сигурната заработка од продажба на работни часови, додека многу малку размислуваа за вложувања во сопствени производи, продажба и интелектуална сопственост. Токму затоа, во ерата на вештачката интелигенција, овој модел сè повеќе се става под лупа.

Податоците на Народната банка на Србија (НБС) покажуваат дека растот на извозот на ИКТ-услугите, кој во претходните години изнесуваше меѓу 20 и 40 проценти, забавил на околу 10 проценти во 2025 година. Тоа е најјасниот макроекономски сигнал дека моделот заснован на поевтина работна сила го достигнал својот лимит на раст.

Што се менува и зошто го погодува регионот?

Глобалниот пазар на ИТ-услуги расте и достигнува речиси 600 милијарди долари годишно, а дополнително забрзува поради сè пошироката примена на вештачката интелигенција. Во Србија извозот на ИКТ-услуги во 2025 година пораснал само за 10 проценти, во споредба со претходните пет години, кога растот се движел меѓу 20 и 40 проценти. Во исто време, во текот на 2025 и 2026 година се бележи губење на значителен број работни места.

Клиентите на Запад денес не купуваат помалку ИТ-услуги, туку ги купуваат на поинаков начин.

Аутсорсингот во регионот со децении се темелеше на една клучна предност: квалитетни инженери по пониска цена отколку во Германија или во Холандија. Но тој аргумент вештачката интелигенција го менува побрзо отколку што изгледа на прв поглед. ВИ им овозможува на клиентите истиот обем на работа да го завршат со помали тимови. Сепак, технологијата само го забрзува проблемот што постоеше и претходно: многу регионални компании немаат сопствен производ, интелектуална сопственост или доволно длабока индустриска експертиза. Кога продаваат исклучиво капацитет и работни часови, клиентите лесно можат да ги заменат со помал тим, друг доставувач или со интерни ВИ-алатки.

Но една друга промена е уште поважна. Сè повеќе компании бараат партнер што презема цел деловен процес и презема одговорност за конкретен резултат: попрецизна анализа на податоци, побрзо фактурирање или подобра корисничка поддршка. Оној што продава резултат наплатува вредност. Оној што продава работни часови се натпреварува исклучиво со цена, а на тој терен секогаш постои некој поевтин.

„Зендеск“ затворањето на својата канцеларија го образложи со реорганизација и развој на вештачката интелигенција. Таквото објаснување не открива колку работни позиции навистина презела технологијата, но покажува дека белградскиот тим немал доволно стратешка улога за да биде заштитен од кратењата.

Како неофицијален показател за притисокот врз пазарот на трудот, платформата na-klupi.me бележи повеќе од 2.000 пријавени откази во ИТ-секторот во Србија во текот на 2026 година, во повеќе од 90 компании. Сопствениот производ нуди поголема заштита

Статусот на еднорог не е клучен за аргументот. Поважни се производот, интелектуалната сопственост и директниот однос со купувачите што оваа компанија го градела со години.

Србија, Босна и Херцеговина и Северна Македонија имаат исклучителни инженери, но поголемиот дел од индустријата сè уште продава инженерски часови наместо длабока експертиза и сопствен производ. Без тоа, секоја реорганизација во странска централа директно ги погодува локалните тимови, бидејќи нема посебна причина тие да останат.

Иднината е во специјализацијата

Аутсорсингот како модел не исчезнува, туку гравитира кон компании што нудат повеќе од ниска цена. Марко Црњански, главен уредник на „Нетокрација“, оцени за Н1 дека „под најголем притисок ќе се најдат компаниите што работат аутсорсинг, бидејќи вештачката интелигенција директно влијае врз нивниот модел на наплата“, како и дека „пореално сценарио за Србија е постепена консолидација, притисок врз платите и зголемување на барањата за вештини поврзани со вештачката интелигенција. Оние што нема да се приспособат ќе бидат изложени на најголем ризик“.

Компанија специјализирана за конкретна индустрија, на пример автоматизација на финансиски процеси или сајбер-безбедност во здравствениот сектор, денес може да влезе во разговор со клиент што пред пет години би контактирал исклучиво со „Асенчр“ (Accenture) или „Капгемини“ (Capgemini). Специјализацијата и докажаното искуство во една област стануваат аргумент што цената не може да го побие.

За сопственик на ИТ-компанија повеќе не е доволно да го покаже бројот на достапни програмери и пониската цена. Тој мора да докаже каква деловна одговорност презема, која индустрија ја разбира подобро од конкуренцијата и што поседува што клиентот не може лесно да го префрли кај друг доставувач. Заминувањето на „Убисофт“ е предупредување дека компаниите без сопствен производ, специјализација и директна врска со приходите на клиентот први ќе ги почувствуваат следните кратења.