ЕЦБ ризикува да ја повтори грешката од 2011 со зголемување на каматните стапки, предупредуваат економисти

Европската централна банка ризикува да направи голема штета доколку на состанокот оваа недела одлучи да ја брани својата репутација на институција која бескомпромисно се бори против инфлацијата, предупредуваат економисти.

Откако се воздржуваше од реакција по избувнувањето на војната со Иран, сега претставниците на банката изгледа се убедени дека е потребно зголемување на каматните стапки за да се спречи наглиот раст на цените на енергијата кое ќе предизвика поширок инфлаторен бран. Сепак, аргументите за претпазливост остануваат силни, бидејќи економијата на еврозоната покажува знаци на слабеење, а инвеститорите би можеле секое зголемување да го протолкуваат како прво во серијата потези.

Токму таа дилема ги наведува дел од аналитичарите да сметаат дека ЕЦБ може да си дозволи уште малку време за да процени колку долготраен ќе биде шокот, особено додека САД и Иран работат на мировен договор. Тие предупредуваат дека прераното дејствување би можело да потсети на широко критикуваните зголемувања на каматните стапки пред 15 години, кои подоцна беа повлечени кога европската должничка криза дополнително се продлабочи.

„ЕЦБ изгледа решена по секоја цена да ја докаже својата кредибилност“, изјави Давиде Онелија од „ТС Ломбард“ (TS Lombard). „Зголемувањата на стапките во 2011 година беа јасна грешка во монетарната политика и повторувањето на такво сценарио е еден од најголемите ризици со кои се соочуваме, особено поради фокусот на ЕЦБ врз инфлаторните очекувања и лузните што останаа од искуството во 2022 година.“

Креаторите на политиките, од членката на Извршниот одбор со поостар став Изабел Шнабел до гувернерот на грчката централна банка Јанис Стурнарас, кој важи за попомирлив, укажуваат дека повеќе не можат да го игнорираат енергетскиот шок и дека мора да ја зачуваат довербата во посветеноста на ЕЦБ да ја одржи инфлацијата на 2 отсто.

Последното мерење на инфлацијата во блокот од 21 земја веќе достигна 3,2 отсто, а веројатно ќе има и дополнително забрзување. Дури и ако се исклучат трошоците за енергија и храна, основните инфлаторни притисоци значително се засилија. Во меѓувреме, плановите на компаниите за зголемување на цените остануваат на високо ниво, како и очекувањата на домаќинствата за идниот раст на инфлацијата.

„Ризикот од одврзување на инфлаторните очекувања расте“, предупреди Шнабел минатата недела.

Не се сите толку загрижени. Дел од аналитичарите сметаат дека побрзиот раст на базичната инфлација можеби е резултат на фактори што не се поврзани со прелевањето на повисоките енергетски трошоци. Други, пак, засега не гледаат сериозни знаци на прекумерни нагорни притисоци врз платите.

„Доколку ЕЦБ ги зголеми каматните стапки пред да има цврсти докази за секундарни ефекти, ризикува неоправдано заострување на политиката“, изјави Микала Маркусен, главен економист на „Сосиете женерал“ (Societe Generale).

Таквите сценарија потсетуваат на 2008 година, кога ЕЦБ беше принудена на нагол пресврт и го поништи јулското зголемување на каматните стапки само неколку месеци подоцна по колапсот на „Леман брадерс“ (Lehman Brothers). Но, економистите прават споредба со 2011 година, кога ЕЦБ под водство на Жан-Клод Трише двапати ги зголеми трошоците за задолжување, за Марио Драги подоцна да ги намали кон крајот на годината по преземањето на функцијата.

Во тој период носителите на политиките исто така беа загрижени поради скокот на цените на суровините и енергијата. Но тие ја потценија кревката состојба на финансискиот систем во регионот, по што еврозоната влезе во двојна рецесија.

Дополнителна тежина на дебатата ѝ дава фактот што ЕЦБ се позиционира како најагресивен борец против инфлацијата меѓу централните банки на земјите од Групата седум, додека инсттитуции како Фед применуваат пристап на чекање за да ги проценат последиците од конфликтот со Иран.

Сепак, најновото искуство од 2021 и 2022 година покажа колку може да биде ризично предолго да се чека. Руската инвазија врз Украина ги потресе енергетските пазари и ја искачи инфлацијата на рекордни 10,6 отсто. И покрај невидената кампања на монетарно заострување, многумина сметаа дека ЕЦБ реагирала предоцна.

Според поранешниот главен економист на ЕЦБ, Петер Прат, „во одреден момент мора да се покаже дека сте подготвени да дејствувате“.

Додека финскиот гувернер Оли Рен можната одлука оваа недела ја опиша како „осигурително зголемување“, Прат смета дека станува збор повеќе за „предупредувачки истрел со кој се покажува сериозност. Сепак, тој ја нагласи важноста да не се испрати сигнал дека ова е прв потег во подолга серија зголемувања.

Еврозонскиот ПМИ на најниско ниво од 2024 година

Bloomberg

Има и такви што сметаат дека зголемувањето на каматните стапки е оправдано, дури и ако подоцнежните податоци наложат промена на курсот. Економскиот раст слабее, особено во Франција. Деловната активност се намалува со најбрзо темпо од 2024 година.

Економијата на еврозоната се намали на почетокот на годината откако невиден пад во Ирска предизвика ревизија на податоците, кои првично покажуваа слаб раст. Ако се исклучат ирските бројки, економијата пораснала меѓу 0,2 и 0,3 отсто, според пресметките на „Бантлеон“ (Bantleon).

Креаторите на политиките ќе си остават простор да кажат дека, доколку состојбата значително се промени и економијата навистина почне да се влошува како што покажуваат дел од анкетите, ќе ги намалат каматните стапки, изјави за „Блумберг ТВ“ (Bloomberg TV) Кетрин Најс, главен економист за Европа во „ПГИМ“ (PGIM).

„Тоа ќе го направат на начин што ќе им овозможи простор за таков потег без пресвртот да ја наруши нивната кредибилност“, рече таа.

Како и инвеститорите, економистите очекуваат две зголемувања на каматните стапки за по четвртина процентен поен годинава, што можеби е она на што претседателката Кристин Лагард го мислеше кога зборуваше за „одмерено приспособување“ на инфлаторното надминување на целта, кое е големо, но би требало да биде привремено. Сепак, тие очекуваат најмалку едно намалување на стапките во средината на 2027 година.

Јенс Ајзеншмит, главен економист за Европа во „Морган Стенли“ (Morgan Stanley), кој претходно работел во ЕЦБ, предвидува две зголемувања во наредните месеци, кои целосно ќе бидат поништени следната година. Според него, тоа не треба да се смета за грешка во политиката.

Зголемувањето во јуни како одговор на инфлацијата што е над целта и на растечките инфлаторни очекувања „веројатно би било внимателно одмерена одлука во услови на неизвесност“, рече Ајзеншмит. „Исто така, евентуалната одлука за намалување на стапките една година подоцна најверојатно би произлегла од оценката дека осигурувањето обезбедено преку построга монетарна политика повеќе не е потребно.“

Таквите аргументи не ги убедуваат сите. Холгер Шмидинг, главен економист на „Беренберг“ (Berenberg), смета дека заострувањето на политиката на ЕЦБ непотребно ќе ги оптовари домаќинствата и компаниите, бидејќи инфлаторните притисоци веројатно ќе ослабат и без тоа.

„Нема потреба од зголемување на каматните стапки од страна на ЕЦБ во време кога потрошувачите веќе се соочуваат со тешкотии“, рече тој. Со оглед на притисоците врз побарувачката, „неизбежниот привремен раст на цените тешко дека ќе се претвори во долготраен инфлаторен проблем што би барал повисоки каматни стапки“.