Продолжена лиценцата на НИС, Србија купи уште малку време

На самиот крај од 2025 година дојде до важно придвижување во енергетската безбедност на Србија по повеќе месеци неизвесност предизвикана од санкциите што ги воведоа Соединетите Американски Држави кон Нафтната индустрија на Србија (НИС) поради мнозинското руско сопствеништво. Американската Канцеларија за контрола на странски средства (OФАК) ја продолжи оперативната лиценца на НИС до 23 јануари оваа година, што ѝ овозможува на компанијата да продолжи со работа и подготовки за обновување на преработката во рафинеријата нафта во Панчево.

Одлуката уследи по интензивни дипломатски разговори меѓу српските власти и американските и регионалните партнери, пренесе РТС.

Паралелно со тоа, хрватскиот Јадрански нафтовод (JAНАФ) соопшти дека во соработка со Владата на Хрватска обезбедил лиценца од OФАК која му овозможува да продолжи со транспортот на сурова нафта за извршување на договорите со НИС до 23 јануари. JAНАФ нагласи дека е „целосно подготвен“ веднаш да обезбеди непречен транспорт и снабдување на рафинеријата во Панчево со сурова нафта, со што се создава услов за стабилизација на снабдувањето додека лиценцата важи.

Во изјавата на JAНАФ исто така се истакнува очекувањето дека наскоро ќе се завршат преговорите за можна купопродажба на рускиот удел во НИС, што би го исполнило еден од клучните услови на американскиот санкциски режим и потенцијално би овозможило долгорочно решение за нормализација на работењето. Се додава дека сите активности се одвиваат во согласност со меѓународните прописи и важечките санкции, со блиска координација со надлежните институции.

Владата на Хрватска исто така извести на мрежата X за добивањето на лиценцата, наведувајќи: „Со тоа ќе се овозможи понатамошно снабдување исклучиво со нафта која не е од руско потекло“.

Прашањето за идното сопствеништво на НИС несомнено останува клучно отворено прашање. Од регионот пристигнуваат сигнали дека разговорите за можна продажба на рускиот удел продолжуваат, а токму таков исход би можел да претставува основа за долгорочно укинување на ограничувањата и нормализација на работењето на компанијата. Продолжувањето на лиценцата засега останува привремена мерка, а не системско решение.

Конкретно за Србија, продолжувањето на дозволата би значело избегнување на моменталниот ризик од прекин на преработката и сериозно нарушување на пазарот на гориво, што би имало директни последици врз цените, инфлацијата и економската активност. Рафинеријата во Панчево останува клучна точка на српската енергетска безбедност, а секој застој во нејзината работа би имал ефект врз целата економија.

Иако актуелната одлука на ОФАК и подготвеноста на ЈАНАФ даваат простор за стабилизација на краток рок, наредните месеци ќе бидат пресудни.