САД размислуваат за забрана на извозот на дизел. Што би значело тоа за цените во Европа?

Од другата страна на Атлантикот се појавуваат сѐ погласни повици администрацијата на Трамп да го забрани извозот на нафтени деривати, бидејќи цените на бензинот и дизелот во САД уриваат рекорд по рекорд.

Според податоците на Американската агенција за енергетски информации (ЕИА), просечната цена на бензинот во САД изнесува 1,02 евро за литар, додека цената на дизелот достигна 1,49 евро за литар, што претставува највисоко ниво досега.

Поради тоа, врз администрацијата на претседателот Доналд Трамп се врши силен притисок пред клучните ноемвриски избори, на кои американските гласачи ќе одлучуваат за сите 435 места во Претставничкиот дом и за една третина од вкупно 100 места во Сенатот.

Според најновите податоци на агенцијата „Југов“ (YouGov), опозициските демократи имаат предност од 14 процентни поени меѓу веројатните гласачи, а една од најважните теми што ќе влијаат врз нивната одлука се токму нагло зголемените цени на горивата.

Свесни за предизборната атмосфера, повеќе американски законодавци ја повикаа администрацијата на Трамп да воведе ембарго на извозот на дизел од САД. Републиканецот Тим Бурчет дури предложи и закон за забрана на извозот.

Во меѓувреме претседателот Трамп изгледа наклонето кон оваа идеја. Во вторникот тој изјави: „И јас го побарав тоа. Реков: ‘Да не испраќаме дизел’“. Според „Политико“, Белата куќа подготвува план за 90-дневна забрана на извозот на дизел, која Трамп сака да ја спроведе до крајот на неделата.

Иако многу експерти ја исклучуваат можноста за целосна забрана на извозот на нафтени деривати од САД, оваа идеја не е толку неверојатна. Прашањето е што би значело едно американско извозно ембарго за меѓународните цени на нафтата и горивата.

Bing Guan/Bloomberg

 

Производството во САД е под притисок

За поскапувањето на суровата нафта и нафтените деривати придонесува и нерешената американско-иранска војна, која го попречува транспортот на енергенти по клучните снабдувачки маршрути на Блискиот Исток, како и украинските напади врз руските рафинерии.

Поради намалените испораки на енергенти, во светот се зголеми побарувачката за американски горива, особено за дизел. Во август САД извезуваа рекордни 1,6 милион барели дизел дневно, додека во февруари, пред почетокот на војната, извозот изнесуваше околу еден милион барели дневно.

Во САД работат околу 130 рафинерии. Во септември тие преработувале нешто помалку од 18 милиони барели нафта дневно во горива, вклучувајќи бензин, дизел и авионско гориво. Американските резерви се речиси 13 проценти под петгодишниот сезонски просек, иако рафинериите работат со околу 97 проценти од капацитетот, наведува „Ројтерс“.

„Белата куќа има законски механизми за ограничување или дури забрана на извозот на нафтени деривати во случај на криза во домашното снабдување или сериозни ценовни притисоци. Политички е можно, но оперативно и економски исклучително ризично“, оценува енергетскиот аналитичар Тилен Шарлах.

Консултантската компанија РЕГ (Rapidan Energy Group) ја проценува веројатноста за ограничување на извозот на 35 проценти. Иако таа веројатност е релативно мала, секоја можност за воведување контрола на извозот предизвикува загриженост во индустријата, која долго време се спротивставува на таква мерка, пренесува „Блумберг“.

Како би влијаела забраната врз цените?

Некои претставници на администрацијата тврдат дека забраната на извозот на дизел ќе ги намали рекордно високите цени во САД. Сепак, голем број аналитичари предупредуваат дека ефектот би бил краткотраен, а мерката би можела дополнително да го продлабочи светскиот недостиг и да ги зголеми цените на другите горива.

Иако извозните ограничувања се правно изводливи, тие веројатно би имале спротивен ефект, носејќи ограничено олеснување за американските потрошувачи, а истовремено создавајќи економски и геополитички трошоци, заклучува Центарот за глобална енергетска политика при Универзитетот „Колумбија“.

Според аналитичарите, забраната првично би можела да го поевтини дизелот во САД, но на други места во светот значително би ги зголемила цените. Во исто време би ја намалила профитабилноста на американските рафинерии и би ги поттикнала да ја намалат преработката на нафта. Како резултат на тоа, би опаднало и производството на бензин и други деривати, што би можело да доведе до нивно поскапување.

Во анализа на Атлантскиот совет (Atlantic Council) се наведува дека забраната на извозот на дизел веројатно би создала повеќе проблеми отколку што би решила. Речиси сигурно би ги намалила цените за дел од американските потрошувачи на брегот на Мексиканскиот Залив и Средниот Запад, но подоцна би придонела за повисоки цени на храната.

„Ограничувањето на извозот би создало силен ценовен јаз“, објаснува Шарлах. „Цените на горивата и на суровата нафта ВТИ (WTI) во САД краткорочно би паднале поради заробените вишоци резерви, додека на глобалниот пазар недостигот од американски количества би предизвикал сериозен дефицит на деривати.“

 

 

Американските рафинерии, најмногу концентрирани покрај Мексиканскиот Залив, се приспособени и за извозните пазари. Затоа аналитичарите предупредуваат дека вишоците дизел од овие рафинерии не можат едноставно да се пренасочат кон сите американски региони каде што има недостиг.

„Рафинериите на Мексиканскиот Залив, соочени со нерентабилно работење и потенцијални загуби, неизбежно би ја намалиле активноста, би преработувале помалку сурова нафта и би испорачувале помали количества деривати“, се наведува во извештајот на Центарот за стратешки и меѓународни студии. „Тоа би значело помала домашна понуда на бензин отколку што би имало без забраната, делумно или целосно анулирајќи го првичниот раст на резервите.“

Во 2025 година САД извезувале околу 11 милиони барели нафта дневно, вклучувајќи околу четири милиони барели сурова нафта и седум милиони барели рафинирани производи и течни јаглеводороди, како што се пропан и бутан. Поголемиот дел од извозот потекнува од брегот на Мексиканскиот Залив, а Европа е клучен купувач. Истовремено, САД увезуваат околу осум милиони барели нафта дневно.

Забраната на извозот би му наштетила и на угледот на САД како сигурен снабдувач, бидејќи купувачите најверојатно би почнале да бараат алтернативни извори.

Последици за Европа

Мерката особено би ја погодила Европа, која во голема мера зависи од американските испораки на дизел. Оваа година САД станаа главен прекуокеански снабдувач на Европа, при што американскиот извоз на дизел минатиот месец достигна неделен рекорд од речиси два милиона барели дневно.

 

 

Американската забрана на извозот би ги „турнала цените на бензинот и дизелот во Европа кон нови историски рекорди“, истакнува аналитичарот Шарлах.

„Истовремено, значително би ја зголемила побарувачката за неамериканска нафта, што би ја зголемило цената на брентот и би го проширило ценовниот јаз меѓу ВТИ и брентот“, додава тој.

Поради загриженоста за снабдувањето во Европа, во средата премијата на европскиот дизел во однос на суровата нафта брент скокна на повеќе од 95 долари за барел, што е рекорд според податоците на „Блумберг“, кои се водат од 2011 година.

Аналитичарите на „Морган Стенли“ во својата анализа наведуваат дека Европа би била „најизложена“ доколку САД воведат забрана на извозот на дизел. Додека трае дебатата за таквата мерка во САД, пазарот ќе остане подготвен за натамошни ценовни осцилации, додаваат тие.

 

 

Долга традиција на забраните за извоз на нафта

Забраните за извоз на нафта во САД не се новост. Администрацијата на Обама, на пример, во 2015 година ги укина ограничувањата за извоз на сурова нафта стари околу 40 години. Сепак, тие ограничувања не го забрануваа извозот на рафинирани нафтени деривати, како што се бензин, дизел и авионско гориво.

Така, американските компании можеа нафтата произведена во земјата да ја преработуваат во американските рафинерии и потоа горивата да ги продаваат во странство, иако директниот извоз на сурова нафта беше ограничен. Ограничувањата исто така не беа апсолутни, бидејќи постоеја исклучоци, меѓу кои и за одредени испораки во Канада и за дел од нафтата од Алјаска.

Укинувањето на забраната беше поттикнато од експанзијата на производството на нафта од шкрилци со помош на хидраулично фрактирање, односно фракинг. Силниот раст на домашното производство создаде вишоци поради кои ограничувањата од 1970-тите години станаа застарени.

За укинување на забраната лобираа и нафтените компании, бидејќи пристапот до странските пазари им овозможеше повисоки продажни цени и, според нивните тврдења, би го поддржало вработувањето во секторот. Одлуката беше и дел од политички компромис меѓу републиканскиот Конгрес и демократската администрација.

Вреди да се спомене дека и администрацијата на Бајден размислуваше за ограничувања на извозот на нафта, откако руската инвазија врз Украина во 2022 година предизвика пораст на цените на горивата.