Колку „боли“ цената на дизелот во Македонија?

Нафтениот шок предизвикан од воените дејствија на Блискиот Исток и затворањето на Ормускиот Теснец продолжува да ја тресе глобалната економија и да ги зголемува стравувањата од забрзување на инфлацијата. Македонија не е исклучок од светските трендови и станува јасно дека се зголемува заканата инфлаторен вител да ја зафати земјава по вчерашната одлука на Регулаторната комисија за енергетика за промена на цените на нафтените деривати со која цената на дизелот беше зголемена на 98 денари за литар, иако претходно Владата интервенираше преку намалување на акцизите и ДДВ-то за нафтените деривати. Причината е едноставна - дизелот доминира како гориво во Македонија.

Над 435.000 возила на дизел

Од вкупно 684.417 регистрирани моторни возила на крајот на 2024 година во Македонија дури 436.120 биле со погон на дизел гориво, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Забележително е дека освен кај патничките автомобили, дизелот доминира и кај  товарните возила, влечните возила, автобусите и таканаречените работни возила.

Треба да се земе предвид дека цената на дизел горивото за помалку од месец и половина порасна од 71 денари на литар на 98 денари, што е значително поскапување коешто ќе го почувствуваат семејствата кои имаат автомобили со дизел мотори, но уште поважно компаниите кои го користат ова горива во производството и дистрибуцијата.  

Дизелот доминира во увозот

Според податоците на Регулаторната комисија за енергетика вкупните увезени количества на нафтени деривати во Македонија во 2024 година изнесувале 1.313.693 тони, од кои дизелот учествувал со 67,66 проценти од вкупниот увоз, потоа следуваат моторните бензини со 13,29 проценти, млазното гориво со 7,58 проценти, мазутот со 5,84 проценти, пропан-бутанот (ТНГ) со 4,07 проценти и екстра лесното гориво (ЕЛ-1) со 1,57 проценбти. Во текот на 2024 година, трговците на големо со сурова нафта, нафтени деривати, биогорива и горива за транспорт, го вршеле увозот на нафтените деривати во Македонија од 11 држави, при што најмногу нафтени деривати биле увезени од Грција (85,98 проценти).

„Блумберг њуз“ неодамна објави дека фјучерсите на дизелот во Европа се искачија на највисоко ниво од 2022 година бидејќи војната во Иран го погоди снабдувањето со гориво што ја напојува глобалната економија. Цените се речиси двојно зголемени од почетокот на војната на Блискиот Исток. Трговците ширум светот се обидуваат да бараат залихи, при што пратките со дизел се пренасочуваат и се испраќаат на епски патувања од над 12.000 милји.

Поскапувања имаше уште пред нафтената криза

„Блумберг Адрија“ веќе пишуваше дека на прстите од една рака можат да се избројат прехранбените производи што поевтиниле во Македонија во февруари споредено со јануари 2026 година. Намалување на просечните цени во овој период имало само кај компирот, слатката зелка, брокулата и бисквитите, а кај речиси сите други се бележи поскапување. Станува збор за поскапувања пред почетокот на војната во Иран (нападот од САД и Израел почна на 28 февруари годинава).

Статистичките податоци откриваат дека македонските граѓани со години не здивнале од континуиран пораст на цените на основните производи. Всушност, стапка на инфлација под два проценти, што се смета за нормален односно посакуван раст на трошоците на животот во Македонија, последен пат имало на почетокот на 2021 година.

Извесно е дека македонските граѓани сега ќе мораат да ги приспособат семејните буџети за нови поскапувања, кои веројатно ќе следуваат по растот на цените на нафтените деривати во земјава. Имено, искуствата покажуваат дека вообичаено производителите и трговците брзаат да ги вметнат повисоките транспортни трошоци во крајните цени на производите односно ги префрлаат на купувачите. А, кога цените еднаш ќе се зголемат, потоа многу тешко се враќаат на пониско ниво.