Македонија станува нов дом за странски работници, кои доаѓаат со цели семејства

Растечкиот недостиг на работна сила, иселувањето и стареењето на населението веќе не се проблем само за Македонија туку за цел Западен Балкан. Светската банка во најновиот економски извештај, објавен на 29 април, предупреди дека регионот влегува во период на забавен економски раст, додека компаниите сè потешко наоѓаат работници. Според проекциите, економскиот раст на шесте земји од Западен Балкан годинава ќе достигне 2,8 отсто, што е за 0,3 процентни поени пониско од претходните прогнози, а умерено закрепнување се очекува во 2027 година, со раст од 3,2 отсто.

Во табелата од извештајот се гледа дека Светската банка ги намалува очекувањата за раст и за Македонија. По растот од 3,5 отсто во 2025 година, за 2026 година се прогнозира раст на БДП од 2,9 отсто, а за 2027 година 3 отсто. Слично забавување има и кај другите економии во регионот, што според Светската банка е резултат на геополитичките тензии, конфликтот на Блискиот Исток, инфлацијата и растечката неизвесност.

„Глобалната неизвесност и геополитичките тензии го попречуваат растот во Западен Балкан, а растечките цени директно ги погодуваат паричниците на луѓето“, вели Шиаочинг Ју, директорка при Светската банка за земјите од Западен Балкан. „Додека носителите на политиките користат краткорочни фискални мерки за да го ублажат влијанието на овие притисоци врз домаќинствата и фирмите, нашиот извештај покажува дека клуч за долгорочен економски напредок се работните места. Регионот на Западен Балкан има голем број неискористен потенцијал - жени, млади луѓе и други што сакаат да работат, но се соочуваат со реални пречки на пазарот на трудот. Нивното вклучување во работната сила е еден од најефикасните чекори што регионот може да ги преземе за да ја зајакне економијата.“

Истовремено, извештајот предупредува дека уште поголем проблем за регионот станува недостигот на работна сила.

„Населението на Западен Балкан старее побрзо од речиси секое друго место во Европа. Во текот на следната деценија најмалку едно од пет лица во регионот се очекува да биде над 65 години. Во меѓувреме луѓето во работоспособна возраст, вклучувајќи дипломирани студенти и физички работници, бараат подобри плати и перспективи во странство. Парадоксот е што недостига работна сила во клучните сектори, дури и кога многу луѓе остануваат без работа или едноставно се откажале од барањето работа“, наведува Светската банка.

Според анализата, доколку стапките на учество на пазарот на трудот во регионот се приближат до оние во Европската Унија, Западен Балкан би добил повеќе од 2,8 милиони дополнителни работници, а само поголемото вклучување на жените на пазарот на трудот би можело да додаде околу 0,35 процентни поени на годишниот економски раст.

Depositphotos

Тоа го потврдува и одлуката на Владата, која годинава одобри квота од 10.000 работни дозволи за странски државјани. Од нив, 9.750 се за редовно вработување, 200 за упатени странци, а 50 за сезонски работници. Во рамките на редовното вработување, 4.500 дозволи се наменети за нови работници, додека 5.250 се за продолжување на веќе издадени дозволи.

Само минатата година Агенцијата за вработување издала 8.509 позитивни мислења за работни дозволи, додека Министерството за внатрешни работи одобрило 6.128 дозволи за привремен престој на странски работници. Тоа е три и пол пати повеќе во споредба со пред пет години, кога дозволи за престој добиле 1.704 лица.

Зголемен интересот за отворање компании во Македонија од страна на странци

По бројките, притисокот најдобро се гледа на терен. Во адвокатските канцеларии што посредуваат за отворање фирми и обезбедување дозволи за престој, странските државјани стануваат дел од работниот ден. Телефонот постојано ѕвони, а интересот не доаѓа само од земјите од кои Македонија увезува работници туку и од Турција, Германија, Италија и Русија, чии државјани бараат отворање фирми, регулирање престој или преселување во земјата.

Адвокатката Персида Отовиќ Стојановска, која посредува во постапки за отворање фирми и добивање дозволи за престој, вели дека во последните неколку години значително е зголемен интересот за отворање компании во Македонија, особено кај турските државјани.

„Особено е евидентен бројот на лица од Република Турција што отвораат фирми во Македонија, и тоа во форма на друштво со ограничена одговорност. По тоа следува обезбедување дозволи за престој по основ на вработување. Сепак, во последниот период интерес за Македонија покажуваат и државјани од европските земји. Ме бараа и Италијанци и Руси и Германци за отворање фирми, како и за дозволи за престој по основ на вработување и по основ на брак“, вели Отовиќ Стојановска.

Но, како што објаснува таа, во многу случаи отворањето фирма е само првиот чекор, по што следува преселување на цели семејства во Македонија.

„Многумина од нив доаѓаат и со цели семејства во Македонија со цел да живеат, работат и учат во Македонија“, додава таа.

Паралелно со странските бизниси и семејства, Македонија сè повеќе увезува и работна сила, особено во секторите во кои компаниите со години се соочуваат со недостиг на кадар.

„Покрај турските државјани, кои се најмногубројни странски државјани што аплицираат за дозволи за престој, во последно време има прилив на странски работници од Непал, Индија и Бангладеш, особено во градежништвото. Поради изградбата на капитални објекти од стратешки интерес, како што е коридорот 8 на пример, а поради недостиг на работна сила, се носат работници од странство. Но, покрај во градежништвото, потребата за странски работници е голема и во угостителството и во туризмот“, додава таа.

Depositphotos

Отворањето фирма е релативно брза постапка, регулирањето на престојот останува значително подолг и покомплексен процес

„Процедурата на отворање фирма е краток процес за разлика од обезбедувањето дозвола за престој, која трае и до 60 дена, а некогаш и повеќе. Во зависност од која земја потекнува странецот зависи и самата процедура за влез во Македонија, како и обезбедувањето дозвола за престој“, објаснува таа.

За дел од државјаните постапките вклучуваат и дополнителни безбедносни проверки.

„За граѓаните од одредени земји како што се Бангладеш, Непал, Индија и Русија се вршат и дополнителни проверки од Агенцијата за национална безбедност“, додава Отовиќ Стојановска.

Трендот јасно се гледа и во податоците на Министерството за внатрешни работи. Од 1 јануари до 19 мај годинава во Македонија биле одобрени или продолжени вкупно 1.882 привремени престои за странски државјани. Во истиот период лани таа бројка изнесувала 977, што значи дека за само една година бројот е речиси двојно зголемен.

Најголем дел од лицата со одобрен престој се државјани на Турција - 775. Следуваат Бангладеш со 314 лица, Непал со 165 и Индија со 98 лица. Од вкупниот број, дури 1.110 престои се одобрени по основ на вработување, што дополнително потврдува дека недостигот на работна сила станува еден од клучните економски проблеми во земјата.

Податоците на МВР покажуваат и колкав административен товар создава зголемениот број барања. Според институцијата, одлучувањето по барање за привремен престој се движи во рамките на законските рокови предвидени во Законот за странци - 30 плус 30 дена кога барањето се поднесува во МВР, односно 60 плус 30 дена кога постапката почнува преку дипломатско-конзуларните претставништва на Македонија во странство.

Во меѓувреме странците што отвораат фирми или доаѓаат да работат во Македонија мора да поминат низ низа административни процедури, такси и проверки. За поднесување барање за привремен престој се плаќа административна такса од 50 денари, 35 евра за решението за престој, 70 евра за виза Д издадена во странство и 4.000 денари за образецот за дозвола за привремен престој.

Од МВР посочуваат дека барањата се одбиваат доколку не се исполнети општите услови предвидени во Законот за странци, како и посебните услови во зависност од основот по кој се бара престој во земјава.

Според Отовиќ Стојановска, растечкиот број странски државјани што отвораат фирми и бараат престој носи економски бенефиции за Македонија, но институциите сè уште тешко го следат зголемениот обем на работа.

„Сметам дека од економски аспект отворањето фирми е значајно за Македонија, но, од друга страна, недостига процесот на дигитализација и подобра организација на работа на институциите поради зголемениот број на работа во овие постапки“, вели Отовиќ Стојановска.

Според неа, многу од процедурите и понатаму се одвиваат бавно, со обемна документација, административни проверки и физичко доставување документи, што дополнително го продолжува процесот за странците што сакаат да отворат фирма или да обезбедат престој во земјата.