Последната карта на Иран: зошто Хутите засега нема целосно да се вклучат во војната

Јеменската бунтовничка група Хути, шиитска вооружена формација со поддршка и силни врски со Иран, со ракетен напад врз територијата на Израел во саботата наутро се приклучи на војната со Иран што трае веќе еден месец.

Хутите, по либанската милиција Хезболах и ирачките вооружени групи обединети под чадорот ПМФ, се последниот актер на т.н. оска на отпорот — мрежа на ирански недржавни сојузнички групи во регионот — што се вклучи во регионалниот конфликт.

„Нашите операции, со Божја помош, ќе продолжат сѐ додека не престане агресијата врз сите фронтови на отпорот“, напишаа јеменските бунтовници на социјалните мрежи, најавувајќи засилување на нападите доколку не престанат ударите врз нивните сојузници во Либан и Иран. Лидерот на движењето, Абдул Малик ал Хути, пет дена по почетокот на војната со Иран изјави дека се подготвени да интервенираат.

Хутите во саботата соопштија дека ја извеле „првата воена операција“ во поддршката на Иран. Израелската војска, пак, соопшти дека регистрирала лансирање ракета од Јемен. Засега нема информации за штета, а ракетата наводно паднала во јужен Израел.

Јеменските бунтовници уште од почетокот на војната во Газа лансираа ракети кон Израел. Со нападите престанаа откако администрацијата на Трамп во октомври посредуваше за постигнување примирје на палестинската територија.

Заострувањето на конфликтот на Блискиот Исток доаѓа точно еден месец по почетокот на израелско-американските напади врз Иран, што ги наруши енергетските пазари и го зголеми ризикот од стагфлација на глобално ниво.

Целосното вклучување на Хутите би ѝ нанело дополнителен удар на глобалната економија, бидејќи бунтовничката група може да го затвори второто тесно грло во регионот — стратешки важниот морски теснец Баб ел-Мандеб, преку кој бродовите се движат кон Суецкиот канал. Да потсетиме, за време на војната во Газа, Хутите предизвикаа значителни нарушувања во бродскиот сообраќај во Црвеното Море.

Зошто нападот врз Израел засега е исклучок

И покрај вклучувањето на Хутите, аналитичарите засега не очекуваат јеменските бунтовници да почнат да напаѓаат други цели во регионот — особено бродскиот сообраќај, американски цели и заливските држави, кои за време на јеменската граѓанска војна интервенираа против движењето.

„Хутите засега не се обиделе да го затворат Црвеното Море поради ограничени капацитети, но постои и фактот дека Иран има потреба од средство за притисок во случај на влошување на ситуацијата. Вклучувањето на Хутите би значело уште едно ниво на ескалација, што би му овозможило на Техеран да ја одржува заканата“, изјави политикологот Александар Пуртон.

Пуртон додава дека доколку Техеран „ги искористи сите свои опции и не му остане ништо во случај САД да извршат копнена операција на иранска територија, би можел да порача: ‘Вашингтон, не си играјте со нас, во спротивно ќе го затвориме Црвеното Море’“. Клучно е луѓето да веруваат дека таков потег навистина е можен, додава тој.

Според проценките на експертите, доколку Хутите целосно се вклучат во конфликтот, повторно би започнале напади врз контејнерските бродови во Црвеното Море, што дополнително би ја зголемило цената на нафтата и би ги поскапело осигурувањата за товарот. Бродскиот сообраќај низ Црвеното Море продолжува, но е под нивото пред првите напади на движењето во есента 2023 година.

Под закана од ракетите на Хутите се и нафтената инфраструктура и постројките за десалинизација во Саудиска Арабија, која значителен дел од својата сурова нафта, поради ефективната блокада на Ормускиот теснец, го пренасочи преку нафтовод кон Црвеното Море. Ваквите напади, какви што Хутите изведуваа пред седум години, дополнително би ги зголемиле цените на енергенсите.

Доколку Хутите целосно се вклучат во војната, би можеле и дополнително да го одвлечат вниманието на САД и Израел од Иран, бидејќи и двете страни — особено САД, кои и претходно редовно ги напаѓаа целите на Хутите во Јемен — би морале дел од своите воени капацитети да ги пренасочат кон Јемен. Исто така, неизвесно е колку би била ефикасна американската воздушна кампања против движењето, која минатата година не ги донесе посакуваните резултати, по што САД во мај потпишаа прекин на огнот со групата.

„Хутите им испраќаат порака на земјите од Советот за соработка во Заливот - ГЦЦ (GCC) дека и тие ќе станат цел на напади доколку се приклучат на САД во борбата против Иран. Хутите силно сакаат да ги нападнат Обединетите Арапски Емирати и Саудиска Арабија“, изјави Мохамед Абу Бриг, советник за безбедност и ризици.

Да потсетиме, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати минатата недела неофицијално сигнализираа дека размислуваат за приклучување кон војната против Иран, особено ако Техеран продолжи со нападите врз енергетската инфраструктура во Заливот. Весникот „Њујорк Тајмс“ објави дека де факто лидерот на Саудиска Арабија, принцот Мохамед бин Салман, дури го охрабрувал американскиот претседател да ја продолжи војната.

Саудискиот престолонаследник Мохамед бин Салман и американскиот претседател Доналд Трамп/Bloomberg

„Во случај на ескалација — особено при засилен воен притисок врз Иран — постои реална веројатност Техеран да ги поттикне Хутите повторно да се вклучат, што би отворило дополнителни ризици за бродскиот сообраќај во Црвеното Море. Тоа значи дека ризикот не е ограничен само на едно тесно грло“, изјави управителот на средства Рок Брезигар од НЛБ Фондови.

Брезигар додава дека евентуални истовремени нарушувања во Ормускиот теснец и во Црвеното Море би значеле дополнителна фрагментација на глобалните синџири на снабдување, повисоки транспортни трошоци и уште поголем притисок врз цените на енергенсите.

Преговори меѓу Хутите и Саудиска Арабија

Релативната неактивност на Хутите во војната со Иран аналитичарот Лука Невола од организацијата „АЦЛЕД“ (ACLED) ја припишува на „трезна анализа на трошоци и придобивки“. „Она што можат да го загубат е поголемо од она што можат да го добијат“, вели тој.

Важен фактор за нивната воздржаност се и преговорите меѓу Хутите и Саудиска Арабија, кои започнаа во октомври 2025 година во оманската престолнина Маскат. На почетокот беа фокусирани главно на размена на затвореници, но крајната цел е политичко решение за замрзнатиот јеменски граѓански конфликт.

„Волстрит журнал“ неодамна објави дека саудиските власти за време на војната се обидуваат да ги задржат отворени дипломатските канали со Хутите и да спречат групата да се приклучи на конфликтот. Во исто време, и САД и Израел досега се воздржуваат од потези што би можеле да ги поттикнат Хутите да влезат во војната.

 

„Процесот со Саудиска Арабија би бил загрозен со влегување во војната“, изјави за „Дојче Веле“ Невола. Напротив, воздржувањето од ескалација може да изгради доверба и да отвори простор за политички отстапки за Хутите во идниот Јемен.

Какви адути имаат Хутите во рака?

Сѐ уште е прерано да се предвиди какви последици ќе има нападот на Хутите врз Израел, но колку подолго трае војната со Иран и колку повеќе се чувствува загрозен иранскиот режим, толку е поголема веројатноста Хутите целосно да се вклучат во регионалниот конфликт.

„Воздржаноста на Хутите ја одразува стратешката проценка на Иранската револуционерна гарда-ИРГЦ (IRGC). Одлуките за тоа како и кога да се интервенира се носат во заедничка оперативна соба на оска на отпорот, предводена од ИРГЦ“, изјави оваа недела на онлајн брифинг Надва Ал-Давсари од тинк-тенкот „Мидл Ист Институт“ (Middle East Institute).

Ал-Давсари се повикува на извори во Јемен, кои, според неа, не се согласни дали веднаш да се вклучат во конфликтот или групата да почека до подоцнежна, поклучна фаза. Тоа го потврдува и поранешен висок командант на ИРГЦ и пратеник во иранскиот парламент, Исмаил Ковсари, кој изјави дека Хутите ќе имаат „посебна улога“ во војната, но „во вистинскиот момент“.

Ал-Давсари наведува три можни сценарија за вклучување на Хутите: прво, ограничена ескалација, при што би изведувале напади врз бродови поврзани со Израел во Црвеното Море и ракетни и беспилотни напади врз Израел, без да предизвикаат поширок американски одговор; второ, обновување на прекугранични напади врз Саудиска Арабија, со цел зголемување на притисокот во поддршка на Иран и зачувување на кредибилитетот; и трето, најсериозно, целосна ескалација со користење ракети, дронови и поморски средства за нарушување на сообраќајот во Црвеното Море и напади врз регионалните актери, вклучително Израел и енергетската инфраструктура во Заливот.