ЕУ ги олабави правилата за емисии поради ударот од скапата енергија врз индустријата

Европската унија предложи ограничени измени на својот систем за тргување со емисии за да го ублажи влијанието на трошоците за емисии врз сè поголемите сметки за енергија, а притоа најавува и поголема флексибилност за да не ѝ го отежне дополнително преминот на индустријата кон почисти технологии.

Цените на енергијата се најдоа на врвот на политичките приоритети на Унијата, бидејќи загриженоста за послабата конкурентност во однос на Кина и САД дополнително расте поради напнатоста на Блискиот Исток. Европската комисија сака пофлексибилно да управува со понудата на дозволи во системот ЕУ ЕТС и разгледува олеснувања за енергетски интензивните индустрии преку бесплатни единици за емисии.

Во нацрт-уредбата што ја претстави во средата, Комисијата предлага да престане да поништува дел од дозволите во резервата за стабилност на пазарот - механизам кој ја регулира понудата на пазарот на емисии - додека праговите на количини и стапката на повлекување од системот остануваат непроменети. За предлогот да стапи во сила, мора да го одобрат земјите членки и Европскиот парламент.

Оваа мерка значи дека ЕУ сака да ги ублажи осцилациите на цените на емисиите така што ќе ја зголеми количината на дозволи што може да ги задржи во резерва и по потреба подоцна ќе ги пушти на пазарот. Станува збор за поблага мерка отколку што некои очекуваа по политичките барања за значително слабеење или дури суспензија на системот.

Резервата за стабилност на пазарот стана клучен дел од системот во 2019 година, кога почна да го повлекува вишокот дозволи од пазарот откако количината во оптек ќе го надмине одредениот праг. Според сегашните правила, секоја година на 1 јануари се поништуваат сите дозволи над 400 милиони што се наоѓаат во таа резерва.

Дизајнот на резервата Комисијата повторно ќе го разгледа во рамките на пошироката ревизија на законодавството за трговија со емисии што ја планира во јули. Посложените измени на европските прописи можат да траат и до две години.

За дополнително да одговори на загриженоста на земјите членки поради растот на цените на енергијата и влијанието на трошоците за емисии, Комисијата планира да понуди поголема флексибилност во доделувањето бесплатни дозволи за индустриите што трошат многу енергија. Поголемиот дел од дозволите се продаваат на аукции, но дел од компаниите ги добиваат бесплатно за да се спречи преместување на производството во земји со поблаги климатски правила.

Системот ЕУ ЕТС е воведен во 2005 година и опфаќа повеќе од 10.000 постројки во секторите од челик до цемент и хемиска индустрија, со постепено намалување на дозволените емисии. Трошокот за емисии во просек сочинува околу 11 проценти од сметките за електрична енергија во ЕУ, а индустријата често го истакнува како преголемо оптоварување.

На последниот самит во март, лидерите на државите ја повикаа Комисијата да преземе чекори за намалување на цените на енергијата, кои беа високи и пред војната со Иран што ги наруши испораките на нафта и гас и дополнително ги зголеми цените. Плановите на Европа да ја оживее индустријата и да ја зајакне глобалната конкурентност во голема мера зависат од тоа дали ќе успее да ги намали трошоците за енергија за претпријатијата.

По велигденската пауза што завршува на 6 април, ЕУ ќе ги претстави новите референтни вредности за енергетска ефикасност кои одредуваат колку бесплатни дозволи добива секоја индустрија. Овие вредности ќе го опфатат периодот од 2026 до 2030 година и ќе мора да се заострат за да го одразат технолошкиот напредок и подобрите перформанси.

Индустриите што трошат многу енергија бараат замрзнување на тие критериуми, бидејќи стравуваат дека дополнителното заострување ќе доведе до затворање фабрики. Комисијата го одбива тоа, но разгледува како сепак може да овозможи нешто поиздашна поделба на бесплатни дозволи отколку што претходно беше планирано, а притоа да не го наруши системот.

Извршниот акт најпрво ќе оди на четиринеделна јавна консултација, а потоа следи гласање на претставниците на земјите членки во комитетот за климатски промени, што Комисијата го очекува кон крајот на април или почетокот на мај.