Зошто електричната енергија во Европа не го следи зголемувањето на цените на гасот

Европскиот пазар на електрична енергија се соочува со првиот сериозен геополитички тест од енергетската криза во 2022 година, но засега функционира без поголеми нарушувања.

Цените во Германија и Франција се покажаа постабилни отколку кај гасот, кој е чувствителен на шокови поврзани со војната на Блискиот Исток. Минатата недела тие дури малку паднаа, иако цената на нафтата значително порасна.

Пред четири години високите енергетски цени предизвикаа силен инфлаторен бран што се чувствуваше уште долго време. Овојпат, постојаните инвестиции во сончеви и ветерни електрани спречуваат поголеми скокови на цените.

Иако поскапувањето на нафтата и гасот сè уште врши притисок врз инфлацијата, ЕУ предупредува дека годинава инфлацијата би можела да ја надмине границата од три проценти доколку конфликтот на Блискиот Исток трае подолго. Сепак, цените на електричната енергија и понатаму се значително пониски отколку пред четири години, што делува како амортизер и ја намалува потребата за дополнително зголемување на каматните стапки.

Bloomberg

На врвот на претходната енергетска криза, нарушувањата во снабдувањето со руски гас достигнаа врв со експлозиите на гасоводот Северен тек во септември 2022 година, а цените на гасот тогаш скокнаа на рекордни нивоа токму во периодот на најголема побарувачка. Денес ситуацијата е поинаква. По зимата, производството од соларните електрани повторно се зголемува, а новите извори на енергија сè побрзо го зајакнуваат нивниот удел во електроенергетската мрежа.

„Сега ја следиме енергетската трансформација во реално време,“ објаснува Хорхе Мартинез од компанијата „Надара“, која произведува обновлива енергија. „Додека геополитичките тензии ги зголемуваат цените на гасот, поголемиот удел на сончевата и другата обновлива енергија го ублажува ударот.“

И ветерните електрани, по подолг период на послабо производство, повторно се зајакнуваат. Покрај тоа, француските нуклеарни електрани, кои се темел на европскиот електроенергетски систем, работат многу постабилно отколку за време на претходната криза и дополнително ја зголемуваат понудата.

Обновливите извори не само што ги намалуваат просечните цени на електричната енергија, туку и ги ублажуваат ненадејните скокови на цените. Без нив и без сезонскиот пад на побарувачката, цените на електричната енергија во Европа би биле веќе за околу една третина повисоки, проценува „Рабобанк“.

Трошоците за енергија остануваат една од главните грижи на носителите на одлуки, бидејќи цените на електричната енергија во Европа сè уште се значително повисоки отколку во САД и Кина.

Уште во јануари долгорочните договори за купување електрична енергија беа поскапи отколку денес, пред сè поради повисоките цени на емисионите купони и студената зима, која ја зголеми потрошувачката. Во меѓувреме, лидерите на ЕУ повторно се состанаа за да ја оценат состојбата на пазарот и да размислат како да ги ублажат високите трошоци за индустријата. Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен најави и конкретни мерки за намалување на цените на електричната енергија.

Меѓу предложените решенија се пониски мрежарини и даноци на енергија, прилагодување на системот за тргување со емисии и дури можност за ограничување на цените на гасот.

Маркус Кребер, директор на компанијата РВЕ (RWE), нагласува дека обновливите извори обезбедуваат стабилност, бидејќи не зависат од увезени фосилни горива. „Ако ги споредиме различните земји, една предност е јасно видлива – обновливите извори остануваат независни од овие осцилации,“ изјави тој по објавата на резултатите на компанијата.

 Bloomberg

Според проценките на „Блумберг НЕФ“, производството на сончева енергија во Германија во април би можело да се зголеми за околу дваесет и пет проценти во споредба со минатата година, додека производството од ветер би можело да порасне и до седумдесет проценти, откако последниве години резултатите од ветерот беа послаби.

Зголемувањето на уделот на обновливите извори доаѓа во време кога побарувачката за греење опаѓа. Во март потрошувачката на електрична енергија треба да биде приближно десет проценти пониска отколку во февруари.

Растечкиот удел на зелената енергија ја менува и динамиката на пазарот. Сончевата енергија сè повеќе влијае врз дневните цени на електричната енергија, што значи дека цените во периоди на силно сончево производство можат нагло да се намалат, понекогаш дури и под нулата.

Од средината на февруари Германија често бележи многу ниски или дури негативни цени во часовите кога сончевото производство е највисоко, што обично се очекува дури во април. Во такви услови гасните електрани работат главно навечер, кога побарувачката останува висока, а сончевите електрани произведуваат помалку.

 

Негативни цени се појавија и во Франција и Шпанија.

Сепак, пазарот не е целосно безбеден. Навечер, кога сончевата енергија опаѓа, цените можат ненадејно да скокнат. Во некои земји достигнуваат и трипати повисока вредност од вообичаената. Во Холандија, на почетокот на месецот тие надминуваа 400 евра за мегават-час, а слични скокови беа забележани и во Германија.

Новата енергетска криза повторно ќе ја отвори расправата за насоката на европската енергетика. Кребер нагласува дека сигналот за инвестиции во електрификација и намалување на зависноста од фосилни горива е сега уште посилен отколку пред почетокот на војната.