Нов подвиг на Трамп: Потрагата по минерали ќе продолжи длабоко во морињата

Копање длабоко во морињата е следниот чекор на администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп во битката за критичните минерали. Со нова извршна наредба, Вашингтон го забрзува процесот на лиценцирање и издавање дозволи за компаниите што имаат интерес да вршат експлоатација на морското дно. 

Постои уверување дека делови од Пацификот и други региони содржат големи количества камења, познати како полиметални јазли, кои се полни со никел, бакар и кобалт - ретки елементи што се важни во производството на електрични возила и електроника. Со потпишувањето на извршната наредба, Трамп се спротивставува на доминацијата на Кина врз критичните метали.

Потегот на Трамп да го отвори морското дно за комерцијално копање најверојатно ќе доведе до трка, која ќе ја предводат САД, за ресурсите што се наоѓаат длабоко во морињата, и тоа пред да бидат воспоставени глобалните стандарди за овие релативно нови техники во рударството.

Меѓународната управа за морско дно создадена со Конвенцијата на Обединетите нации за правото на море, која САД ја немаат ратификувано, со години разгледува стандарди за рударство во меѓународните води. Но тие сè уште не се формализирани поради разлики околу прифатливите нивоа на прашина, бучава и други фактори од практиката.

Што предвидува уредбата на Трамп?

Иако сѐ уште има отворени прашања околу тоа како ќе се регулира индустријата, наредбата што ја потпиша Трамп ја задолжува администрацијата да го забрза процесот на издавање дозволи предвиден со закон од 1980 година и да овозможи развој на оваа дејност по должината на американскиот брег.

Новите правила што ги објави неговата администрација треба да им олеснат на американските компании да почнат со собирање на минералите. Постапката досега се одвиваше на следниот начин: прво се аплицираше за лиценца за истражување што овозможува да почнат проучувањата на локација, а потоа се поднесуваше барање за дозвола за комерцијално извлекување.

Со новата уредба се аплицира за двете истовремено, што го скратува и процесот на еколошка ревизија, бидејќи консолидираната апликација може да бара само една студија за влијанието врз животната средина.

Со оглед на тоа дека секоја земја може да дозволи рударство во сопствените територијални води - приближно до 200 наутички милји од брегот - компаниите веќе се редат за да копаат во американските води.

Уште минатата година канадската компанија „Металс компани“ го почна процесот за добивање вакви лиценци и дозволи за експлоатација, а целта е да стане првата компанија што ќе добие одобрение за развој на минерали од длабокото море.

„Оваа уредба претставува значајна модернизација на американската регулаторна рамка за собирање на морските јазли и ги признава значителните напредоци што индустријата ги постигна откако американскиот режим првпат беше воспоставен“, соопшти „Металс компани“ во име на извршниот директор Жерард Барон.

Трамп повторно предизвикува негодување

Рударење во длабокото море е процес на извлекување метали и минерали, меѓу кои и никел, кобалт и бакар од самото морско дно. Минералите се наоѓаат на неколку места, вклучувајќи хидротермални отвори на морското дно, како и во различни минерални наслаги како полиметални јазли, кои изгледаат како камења, и феромангански кори што се наоѓаат на морски планини. Откако ќе се извлечат, минералите се обработуваат на копно.

Минералите во морињата се наоѓаат толку длабоко што се надвор од националната јурисдикција на која било земја. Одлуката на Трамп има тенденција да го заобиколи меѓународниот рударски кодекс и тоа е главната причина за ново негодување на глобално ниво.

Научници и екологисти предупредуваат дека нарушувањето на морското дно може да предизвика синџир непредвидени последици, кои на крајот би можеле да ги загрозат крајбрежните заедници низ светот. Тоа беше доволно некои компании да ветат дека нема да користат материјали добиени од длабочините на морињата иако би имале корист од тоа во производството на сѐ побараните батерии за електрични возила, обновлива енергија и разни уреди.

Меѓународните организации ја обвинија администрацијата на Трамп за кршење на меѓународното право. Од Меѓународната управа за морско дно - ИСА (International Seabed Authority - ISA), основана од Конвенцијата на Обединетите нации за правото на море (UNCLOS), велат дека „едностраното искористување ресурси што не ѝ припаѓаат на ниту една држава, туку на целото човештво, е забрането“.

Администрацијата на Трамп во неодамна објавениот документ на 113 страници тврди дека може „да им издава лиценци и дозволи на американски граѓани во области надвор од национална јурисдикција“ според Законот од 1980 година. Документот понатаму тврди дека ИСА го регулира рударството во длабокото море само за земјите што се дел од Конвенцијата за правото на море, а САД не се дел од неа.

Што би предизвикало ископувањето?

Рударството во длабоко море е нова индустрија. Технологијата сè уште е во развој, а комерцијални операции на копање во длабочината на морето никогаш не биле успешно спроведени никаде во светот, иако различни компании имаат изведено пилот-тестирања.

Предложените операции генерално вклучуваат подводен систем за собирање минерали, за ископување и дробење на минералите и одвојување на седиментите, систем за подигање - за транспорт на минералите до површината и површинска платформа за почетна обработка и складирање на рудите.

Операциите би целеле на неколку форми на минерали од длабокото море, а вредно е да се знае дека минералните наслаги во длабокото море се формираат многу бавно, односно во текот на милиони години.

Ископувањето минерали од морското дно би ги здробило организмите што живеат таму, би ги уништило живеалиштата и би го оштетило морското дно. Рударството на кори богати со кобалт, на пример, би барало отстранување огромни површини од морските планини - суштински, тоа е рударство на отворено во океанот. Уништувањето на површинските кори би значело уништување на живеалиштата на заедниците што живеат на и околу морските планини, со можност да предизвика каскадни штети низ целата океанска хранителна мрежа.

Покрај уништувањето области од морското дно, активностите на рударството во длабокото море би создавале седиментни облаци - големи, матни облаци од ситни честички како кал и минерали на морското дно и во водниот столб, каде што седиментот би се испуштал по претходната обработка на рудите. Овие облаци би го задушиле животот на морското дно и би ги попречиле хранењето и дишењето на организмите во водниот столб. Тие можат да содржат токсични метали што би можеле да ја контаминираат понудата на морска храна. Рударството во длабокото море исто така би вовело бучава и светлосно загадување, како и зголемен сообраќај на пловни објекти на површината. Конечно, рударските активности би можеле да го нарушат складирањето јаглерод во длабокото морско дно, кое е еден од најзначајните јаглеродни резервоари на нашата планета.

Месечината е подобро проучена од морското дно

Обидот на ИСА да финализира официјален рударски кодекс што би управувал со комерцијалното рударство во длабокото море е во ќор-сокак. Четириесет земји побараа мораториум или забрана за рударство во длабокото море бидејќи човештвото сè уште не знае доволно за морското дно и за последиците што би можеле да произлезат од негово нарушување.

Речиси 1.000 морски научници и експерти за политики исто така јавно се противат. Според НАСА, дури и површината на Месечината е подобро истражена од дното на океанот. Истражувачите исто така се обидуваат да утврдат дали таа е извор на „темен кислород“ за животот на Земјата.

Поради непознатите влијанија, повеќе од 30 влади побараа мораториум за практиката, велејќи дека нема доволно информации за ризиците.