Акциите од секторот на одбранбената индустрија во последните години беа „жешка“ можност за инвестирање. Војната во Украина го промени начинот на кој Европа размислува за безбедноста, државите започнаа масовна набавка на вооружување, а компании како „БАЕ Системс“ (BAE Systems), „Рајнметал“ (Rheinmetall AG) и „Сааб“ (Saab AB) добија можност да обезбедат побарувачка за долг временски период, што за инвеститорите е најважниот параметар за идниот раст на компаниите.
Затоа денешната слика на прв поглед изгледа целосно нелогично. Војната на Блискиот Исток ескалира, а крајот не е ни на повидок, геополитичката неизвесност е исклучително висока, државите повторно зборуваат за безбедност, а акциите на одбранбените компании паѓаат. Ако светот е поопасен од кога било, зарем не би требало компаниите што продаваат оружје да бидат меѓу најголемите добитници?
Зошто побарувачката не значи автоматска експлозија на приходите
Одбранбената индустрија не функционира како сектор во кој растот на побарувачката веднаш значи раст на приходите. Кога цените на нафтата растат, енергетските компании речиси веднаш ја чувствуваат користа, а кога експлодира побарувачката за чипови, технолошките компании можат да ги зголемат очекувањата. Но кога ќе дојде до многу брз раст на побарувачката за ракети, дронови или системи за противвоздушна одбрана, компаниите не можат прекуноќ да произведат повеќе.
За една ракета се потребни меѓу 18 месеци и три години за од нарачка да стигне до крајниот купувач, што значи дека војната може да го зголеми интересот, но не може веднаш да ги зголеми испораките. Уште поважно, голем дел од приходите во овој сектор однапред е врзан со долгорочни договори, што значи дека цената не може да порасне само затоа што побарувачката во еден момент станала поголема. Токму затоа компаниите растот на цените можат да го наплатат во нови договори, кои ќе се реализираат во наредните години.
Поради тоа, основната логика на понуда и побарувачка тука не функционира како што инвеститорите очекуваат и како што тоа теоретски се претпоставува. Во теорија, кога побарувачката нагло расте, а понудата не може да ја следи, цената автоматски се зголемува, но во одбранбената индустрија, иако понудата навистина не може да ја следи побарувачката, цената во голема мера веќе е заклучена преку договори потпишани пред да започне самиот конфликт. Затоа компаниите имаат полни книги на нарачки, но немаат можност тој раст веднаш да го претворат во изненадување во приходите.
Заостанати нарачки - раст што веќе постои и не може да изненади
Ова најдобро се гледа преку заостанатите нарачки, кои ја покажуваат вредноста на сите порачки што компанијата веќе ги договорила, но сè уште не ги испорачала. Кај трите клучни европски компании просечниот обем на заостанати нарачки изнесува околу 63 милијарди евра, а ако како пример ја земеме компанијата „БАЕ Системс“ и приходот од околу 33 милијарди евра остварен во 2025 година, јасно се гледа што значи тоа: на компанијата, со непроменето темпо на приходи, би ѝ биле потребни речиси две години само за да ги испорача постојните нарачки.
Значи, проблемот не е во тоа што побарувачката не постои, напротив, таа во овој момент е огромна, но веќе е видлива, веќе е договорена и во голема мера веќе е вградена во цената на акциите. Пазарот најмногу ги вреднува идните резултати, односно изненадувањата што компанијата може да ги испорача во однос на очекувањата, а токму нив во овој сектор ги има сè помалку, бидејќи компаниите не можат да испорачуваат со голема брзина.
Капитални трошоци и оперативна ефикасност – вистинската слика за профитот
За да се види појасно какви резултати ќе остварат компаниите во иднина, вниманието треба да се насочи пред сè кон добивката пред камати и даноци и дали има силен тренд на раст, а потоа и кон капиталните трошоци. За да ги забрзаат испораките, компаниите мора да ги прошират производствените капацитети и да отвораат нови постројки, за што се потребни вложувања, како и подобрување на оперативната ефикасност. Проблем што може да се појави и да го загрози работењето при проширување на капацитетите и подобрување на ефикасноста е тоа што капиталните вложувања ќе почнат да растат значително побрзо од приходите. На примерот во „Рајнметал“ се гледа токму тој ризик, каде што приходите од почетокот на годината пораснале за 53 отсто, додека капиталните расходи се зголемиле за околу 160 отсто.
„Рајнметал“ се обложува на сценарио во кое високата побарувачка ќе трае со години, но доколку дојде до нагло смирување на конфликтите и намалување на воените буџети, компанијата може да остане со проширени капацитети, кои нема да имаат соодветна искористеност, туку ќе претставуваат исклучиво трошок.
Со други зборови, раст постои, но не е бесплатен и ако компанијата мора агресивно да вложува само за да го испорача она што веќе го ветила, инвеститорите почнуваат да се прашуваат колкав дел од тој раст навистина ќе заврши во профит, особено ако во еден момент побарувачката ослабне, а компанијата остане со скапи капацитети што повеќе не може доволно да ги користи.
Вреднувања и очекувања – каде настанува проблемот
Затоа падот на акциите се случи токму во овој момент, бидејќи пазарот сфати дека ги преплатил овие компании и повеќе не сака да плаќа технолошко вреднување за индустрија што по својата природа расте побавно, постабилно и попредвидливо.
Одбранбените компании се стабилни, имаат долгорочни договори, висок обем на заостанати нарачки и држави како купувачи, но токму затоа не се сектор што може од квартал во квартал да изненадува како технолошките компании, со оглед на оперативниот аспект на работењето, кој е временски побаран. Затоа треба да се вреднуваат во согласност со она што го нудат, а самата оваа корекција се случи во импресивен момент, што ги исплаши повеќето инвеститори дека секторот е во проблем, додека всушност беше значително преценет и влезе во фаза на корекција, која неминовно мораше да се случи, и со тоа отвора можност за долгорочно позиционирање.
Преценетоста јасно се гледа преку односот цена/добивка, каде што „Рајнметал“ и „Сааб“ се тргуваат над индексот STOXX Europe Targeted Defence, чиј однос цена/добивка е околу 34. „БАЕ Системс“ е нешто пониско вреднуван и затоа забележа најмал пад, а дополнителна причина е и тоа што 50 отсто од приходите ги остварува во САД, но и тој пример покажува дека директната изложеност кон земја што е во конфликт не е доволна ако пазарот веќе вградил добар дел од позитивното сценарио.
Украина наспроти Блискиот Исток и нивната клучна разлика
Војната во Украина беше првиот голем безбедносен шок во Европа по долго време и пазарот ја доживеа како потенцијална долгорочна ескалација што можеше да претставува директен судир меѓу САД и Русија. Токму таа неизвесност ги натера државите масовно да ја зголемат воената потрошувачка, а инвеститорите да го купуваат идниот раст на секторот.
Од друга страна, конфликтот на Блискиот Исток доаѓа како прикриена борба, бидејќи суштинска тема на судирот е нафтата, што пазарот постепено го препознава преку сопствената реакција, нема простор конфликтот да ескалира на глобално ниво. Акциите веќе силно пораснаа, пазарот веќе очекуваше зголемена потрошувачка, а шпекулациите за можен напад на САД врз Иран веќе ги поттикнаа цените кон крајот на декември и во текот на јануари, па она што му преостанува на пазарот сега е да ги реализира тие значителни добивки.
Зошто „Рајнметал“ забележа најголем пад
„Рајнметал“ забележа најголем пад бидејќи пазарот конечно доби потврда за она од кое веќе стравуваше, дека компанијата, и покрај огромната побарувачка и рекордниот обем на заостанати нарачки, не може доволно брзо и ефикасно да го претвори тој раст во профит и готовина.
Иако приходите пораснаа за 28 отсто, а нето-добивката за 10 отсто во 2025 година во однос на претходната година, тоа не беше доволно за да ги исполни високите очекувања на инвеститорите. Уште поголем проблем претставува проекцијата за 2026 година, каде што оперативната маржа и слободниот паричен тек заостануваат зад пазарните очекувања, што јасно укажува дека реализацијата на заостанатите нарачки ќе биде побавна и поскапа отколку што се мислеше.
Токму тој јаз меѓу силната побарувачка и ограничената способност за испорака доведе до тоа „Рајнметал“ да стане најчист пример за компанија кај која очекувањата отидоа пред реалните оперативни можности, што се гледа и преку падот на оперативната маржа од околу 17 отсто во 2024 година на 16,5 отсто во 2025 година, поради што и реакцијата на пазарот беше најнегативна.
Каде се крие можноста
Оваа корекција не ја менува долгорочната слика на секторот, туку отвора простор за позиционирање. Европа ќе продолжи да ги зголемува вложувањата во одбраната, обемот на заостанати нарачки расте од година на година, а клучната разлика ќе ја направат компаниите што ќе бидат најефикасни во нивната реализација, односно оние што ќе успеваат договорената побарувачка да ја претворат во профит со контрола на трошоците.
Во овој момент најважно е да се следат кварталните резултати и очекувањата, бидејќи токму отстапувањата од нив ќе го дефинираат вистинскиот момент за влез, додека самата корекција сè уште не покажува јасни знаци на забавување, но веќе влегуваме во зона во која долгорочните инвеститори почнуваат да бараат можности за позиционирање.
.webp){kind=icon}
