САД и Иран повторно се судрија по еден месец, нафтата скокна над 90 долари

САД и Иран повторно разменија воени удари, прекинувајќи го повеќенеделниот период на релативно затишје и отворајќи нова опасност од ескалација на конфликтот на Блискиот Исток. Американските сили извршија напад врз ирански ракетни фрлачи, додека Иран возврати со ракетно-дронски напад врз американски воени бази во Јордан.

Капетанот Тим Хокинс, портпарол на американската Централна команда, изјави дека иранските сили се подготвувале да лансираат ракети со мини во Ормускиот Теснец, стратешкиот поморски коридор преку кој минува значаен дел од светската трговија со енергенти. Тој нагласи дека американските сили внимателно ја следат ситуацијата и дека се подготвени да го заштитат слободниот проток на трговијата низ овој клучен поморски пат.

Иранската Исламска револуционерна гарда, според државната агенција ИРНА, во раните утрински часови извршила напад со ракети и беспилотни летала врз американски бази во Јордан. Нападот бил претставен како одмазда за американскиот воздушен напад врз Иран.

Јорданската армија соопшти дека пресретнала осум ракети откако навлегле во воздушниот простор на земјата. Ракетите биле уништени пред да предизвикаат материјална штета, соопшти јорданската државна новинска агенција.

Новата размена на огнот веднаш се одрази и врз енергетските пазари. Цената на северноморската нафта брент порасна за 2,4 отсто и се искачи над 90 долари за барел, бидејќи инвеститорите стравуваат дека продолжувањето на непријателствата може да го загрози снабдувањето со енергенти.

Американските гласачи сметаат дека војната во Иран не вреди за трудот | Bloomberg

 

Американскиот напад е прва директна воена акција на Вашингтон против Иран од крајот на јули. Во меѓувреме, претседателот Доналд Трамп се насочи кон засилена економска кампања на притисок врз Техеран, со цел да издејствува отстапки од иранските власти. Сепак, досегашните закани со санкции не дадоа значајни резултати, а аналитичарите се воздржани во оцените за ефикасноста на американската стратегија.

Продолжувањето на воените дејства би можело да има сериозни последици врз глобалната економија. Подолготраен конфликт би можел дополнително да ги зголеми цените на енергентите, да поттикне нов инфлаторен притисок и да ја зголеми неизвесноста на финансиските пазари. Тоа би претставувало и политички проблем за администрацијата на Трамп, особено пред ноемвриските избори за Конгресот. Анкетите покажуваат дека незадоволството кај американските гласачи поради војната расте, како и критиките за неспособноста на администрацијата да му стави крај на конфликтот.

Особено чувствително останува прашањето за Ормускиот Теснец. Американската војска минатата недела соопшти дека завршила со отстранувањето мини од пловните рути во теснецот, но американските сојузници во приватни разговори предупредиле дека сè уште постои веројатност делови од поморскиот коридор да бидат минирани.

Значењето на Ормускиот Теснец е огромно за светскиот енергетски систем. Преку него претходно се транспортираше околу една петтина од глобалната трговија со нафта и течен природен гас, што значи дека секое сериозно нарушување на пловидбата би можело да предизвика силен шок на енергетските пазари.

И покрај повторното избувнување на насилството, Иран остава отворена можноста за дипломатско решение. Иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи минатата недела изјави дека Техеран е подготвен да продолжи со дипломатијата со Вашингтон, но го услови тоа со прекин на американската политика на економски и политички притисок.

По разговорите со Катар, кој има улога на посредник во конфликтот, Арагчи оцени дека напредокот зависи од тоа дали Вашингтон ќе ја разбере, како што ја нарече, едноставната реалност дека „притисокот не функционира“.

Од американска страна, сепак, се најавува дополнително засилување на економскиот притисок. Американскиот министер за финансии Скот Бесент најави „економски напад“ врз Иран и неговите трговски партнери. Меѓу нив е и Кина, која купува околу 90 отсто од иранската нафта. Вашингтон планира со сојузниците да разговара за мерки со кои би се ограничило купувањето ирански производи, но досега не е постигнат конкретен договор за такви чекори.

„Ова ќе биде финансиско насилство, ако биде потребно“, порача Бесент, сигнализирајќи дека САД се подготвени дополнително да ја засилат економската изолација на Техеран.

Новата размена на удари така ја враќа можноста за поширока воена ескалација меѓу САД и Иран во центарот на вниманието. Додека Вашингтон го засилува економскиот притисок, а Техеран предупредува дека притисокот нема да донесе резултат, секое ново нарушување на безбедноста во Ормускиот Теснец би можело да има последици далеку надвор од регионот - од цените на нафтата и инфлацијата до стабилноста на глобалните пазари.