Зошто овој Ф.П. Журн од 170.000 долари е часовник на векот

Стојам во салонската просторија на National Arts Club во Њујорк и доживувам речиси религиозно искуство додека го закопчувам прекрасниот F. P. Journe на зглобот. Во едно куќиште, совршено сместени, се наоѓаат два механизмa кои мерат време исклучително прецизно  - со отстапка од само една секунда дневно, но најимпресивното кај нив е тоа што покажуваат целосно исто време. Сите механички часовници грешат во мерењето на времето. Она што го издвојува Chronomètre à Résonance е тоа што неговиот пар стрелки за часови, минути и секунди прават целосно исти грешки. Ако едната оди брзо, и другата оди еднакво брзо, до дел од секунда. Колекционерот, гледајќи како останувам без здив, се насмевнува: „Веќе ја имам видено оваа реакција.“

Предметите кои покажуваат време, често со задивувачка прецизност, се секаде во нашата култура и се достапни практично по секоја цена која можете да ја замислите. Ако ви е недостапен телефонот, Casio од 30 долари ќе ја заврши работата исто така добро. Механичките часовници вредат повеќе благодарение на напорната работа вложена во нивната изработка; за 2.700 долари можете да купите Oris со провиден скелет на бројчаникот кој ви овозможува да го видите механизмот за мерење време на дело. За 470.000 долари можете да поседувате раскош од занатското мајсторство на Girard-Perregaux, дополнет со турбилион (не прашувајте) и коњи во галоп од чисто злато, рачно гравирани.

Тка е и Untitled (Perfect Lovers), култно дело на кубанско-американскиот концептуален уметник Феликс Гонзалес-Торес: два идентични кварцни часовници поставени еден до друг, првично наместени на исто време. Делото, создадено во 1991. година, веднаш по дијагностицирањето на сида кај партнерот на уметникот, е болно убава медитација за љубовта, времето и, на крајот, раздвојувањето. (Дури и кварцните часовници на крај ќе се разидат со времето.) Четири од пет верзии се наоѓаат во музеи. Со оглед на тоа што едно помалку познато дело на Гонзалез-Торес беше продадено за 13,6 милиони долари 2024. година, петтата верзија веројатно ќе чини значително повеќе од десет милиони, под претпоставка дека е воопшто достапна за продажба по било која цена.

Во текот на 20-тиот век, часовничарите во голема мера им ја препуштаа оваа задача на уметниците, создавајќи спој на емоционално, интелектуално и впечатливо едноставно. А тогаш, токму на преминот кон новиот век, Франсоа-Паул Журн го измисли Chronomètre à Résonance. Неговите двојни механизми не само што го катапултираа францускиот часовничар во самиот врв на врвната хорологија, туку на подлабоко ниво, покажаа дека рачниот часовник може да биде концептуално подеднакво фасцинантен како и дело со музејски квалитет. Желбата на колекционерите не изостанува, со цени на секундарниот пазар кои започнуваат од околу 300.000 долари и лесно достигнуваат милиони за ретки или рани верзии. Малопродажната цена, ако добиете посакуван повик за купување, изнесува 170.000 долари плус данок.

Chronomètre à Résonance сигурно не е најуспешниот или најреволуционерен часовник во последните 25 години; таа титула несомнено му припаѓа на Apple Watch. Исто така, не може ни да се натпреварува со Rolex Rainbow Daytona и неговите 36 полихроматски сафири кога станува збор за препознатливост и совршен сјај. Сепак, како што вели Пол Бутрос, шеф на одделот за часовници за Америка во Phillips Auctioneers, Résonance е најважниот модел на рачен часовник во 21-от век. Журн ја претворил алатката за мерење на времето во израз на нешто многу универзално: синхронизацијата.

„Ова е часовник кој можете да го симнете од рака, да му го покажете на некого кој не разбира, или кој воопшто не се грижи за часовници, и сепак да го воодушевите,“ вели Бен Клајмер, основач на сајтот за љубители на часовници Hodinkee, кој го вбројува Résonance меѓу своите топ 12 „Icons of Time“ за изложбата на UBS Group во Њујорк во октомври. Нешто во симетријата и убавината на механизмот, јасно видливо преку сафирното задно стакло на куќиштето, плени речиси секого кој ќе го види во живо.

Résonance, кој Клајмер го обезбедил за изложбата, го позајмил од уметникот Рашид Џонсон, чија ретроспектива во 2025 година во музејот Гугенхајм вклучуваше видео-инсталација во која носи еден од трите примероци кои ги поседува. Џонсон вели дека часовникот има „неверојатна употребна вредност, но истовремено и филозофска, критичка и концептуална вредност“, и со радост го класифицира, сам по себе, како дело на концептуална уметност.

Résonance е исклучително добар во својата основна задача – покажување на времето. Бројчаникот, поделен по срединатс и идентичен од двете страни, е раскошно завршен и многу читлив, со сите шест стрелки (часови, минути и секунди, по два пати) видливи на прв поглед. Секој дел од часовникот може да се подесува посебно, што овозможува следење на две временски зони, како таканаречените GMT часовници, но и по суптилни разлики, како што е подесувањето на времето за градови како Делхи, кои се наоѓаат во фракционни временски зони. Џонсон, на пример, понекогаш подесува еден бројчаник на ломбардиско време, неколку минути напред, за да стигнува секогаш порано на состаноците.

Бидејќи и самиот е концептуален уметник, Џонсон веројатно може да си го дозволи тоа. Но, колекционерите на Journe сакаат да ја раскажуваат приказната за Франсоа-Паул: кога ќе сретнел некого кој носи Résonance со две различни времиња, ќе побарал да го симне часовникот од рака и ќе го подесел така што двете времиња да бидат идентични, па ќе му го врател часовникот на сопственикот, за да ја сочува чистотата на концептот Résonance, во кој двете половини на часовникот меѓусебно се регулираат. На крајот, по помирувањето со фактот дека сопствениците упорно го поставуваат бројчаникот на различни времиња, Журн го редизајнирал часовникот така што двата бројчаника секогаш ќе бидат различни, при што левиот покажува 24-часовен формат.

Пазарот не го следел во тоа. Најскапите Chronomètres à Résonance продадени на аукција, вклучувајќи ги сите седум верзии кои ја преминаа цената од еден милион долари, имаат таканаречени „12/12“ бројчаници, кај кои левиот и десниот часовник се идентични. Највисоката цена изнесува 4,3 милиони долари, платена во 2021. година за првата верзија од платина, од 2000. година. Поновите, помалку симетрични „24/12“ бројчаници најчесто се продаваат за помали износи, а најскапата таква верзија на аукција достигна 445.000 долари во Phillips во 2020. година. И додека другите F. P. Journe часовници постигнуваат екстремни суми меѓу колекционерите (аукцискиот рекорд на брендот изнесува 10,8 милиони долари, поставен во Phillips во декември), оригиналниот Résonance останува, како што вели аукционерот Аурел Бакс, „препознатлива компликација“ на брендот.

Срцето на часовникот и извор на неговата огромна привлечност лежи токму во неговото име: концептот на резонанца, кој Журн го пресликал од главно заборавниот двоен часовник со клатно од 18. век во рачен часовник со пречник од 38 милиметри. Неговата генијалност лежи во дизајнот со два независни балансни запчаника кои, осцилирајќи еден покрај друг и мерејќи време, природно влегуваат во синхронизација. Тоа е физика во својот најубав облик.

Задната страна на часовникот открива симетрични балансни запчаници кои осцилираат во совршен ритам еден со друг Hannah Whitaker/Bloomberg Businessweek

Феноменот на резонанца  - начинот на кој вибрацијата на еден објект може да предизвика вибрација на друг, дури и кога не се допираат  - е познат со векови. Затоа, војниците се учат да не маршираат во ист чекор додека преминуваат мост, за да не ја погодат неговата природна фреквенција и да предизвикаат уривање. Истото така, резонанцата објаснува зошто ситарите имаат жици кои вибрираат и произведуваат звук иако музичарот никогаш не ги допира: тие резонираат со другите жици што се свират, создавајќи хармонии и дополнително богатство на тон.

Вградувањето на резонанца во часовник не е лесна задача, имајќи ја предвид непредвидливоста на движењето на рачниот зглоб, што го отежнува воспоставувањето на стабилен резонантен однос помеѓу двата балансни запчаника кои отчукуваат време. Всушност, според неговите сопствени зборови, на Журн му биле потребни 15 години работа за да создаде таков часовник, при што секоја балансна точка практично ја контролира втората.

Механизмот на Résonance, кој се одразува во две совршено синхронизирани времиња, всушност е приказна за успешна врска. „Кога ќе се придвижите, создавате забрзување“, вели Лорен Журн, брат на Франоса-Паул и менаџер на бутикот во Лос Анџелес. Тоа неизбежно ќе предизвика еден билансен запчаник да забрза или забави, но секој, според принципот на резонанца, е поврзан со својот „партнер“, кој ќе му каже: „Не, врати се кај мене. Пребрз си или пребавен.“

Кога луѓето разговараат или споделуваат искуства, нивните мозоци физички се синхронизираат. „Да се биде на иста бранова должина“ со друга личност е реален феномен, наречен „синхронизација на мозочните бранови меѓу луѓето“, и може да се набљудува со спектроскопија. Сведочењето на резонанцата активира нешто длабоко човечко во нас - причината за која природно ја усогласуваме брзината додека шетаме, или зошто сите во публиката ракоплескаат во ист ритам. За секој кој има близнак, сродна душа или едноставно пулс, има нешто убаво во гледањето на часовник кој се заснова на начин на кој две тела можат предвидливо да влијаат едно на друго, дури и кога никогаш целосно не се допираат.