Како да се постават здрави граници кога домот станува канцеларија?

Во говор што потсети на раните денови од пандемијата на ковид-19, комесарот на ЕУ за енергетика Дан Јоргенсен на почетокот на месецов ги повика граѓаните да работат оддома. Предупредувајќи дека енергетската криза, како последица на војната во Персискиот Залив, може да потрае, тој изјави дека Европа се соочува со „многу сериозна ситуација“ без јасен крај на повидок и сугерира на оваа мерка како еден од начините за справување со предизвиците.

За економските експерти ваквата стратегија е рационално решение, кое подразбира помалку патување, пониски сметки за гориво и потенцијално поефикасно користење на ресурсите. Психолозите, пак, предупредуваат дека работата оддома не е едноставна транзиција.

Тина Дамеска, психолог, систематска и семејна психотерапевтка, во разговор за „Блумберг Адрија“ истакнува дека меѓу најчестите придобивки од работата оддома се издвојуваат флексибилноста во организирањето на работните обврски и можноста секој да си креира сопствена дневна рутина што најмногу му одговара. Ваквиот пристап, посочува таа, може поволно да се одрази врз продуктивноста, но и да придонесе за поголемо чувство на задоволство, контрола и автономија во секојдневието. Дополнително, како значаен бенефит таа го наведува и избегнувањето на утринскиот стрес од сообраќајниот метеж, што на луѓето им остава повеќе време за себе.

Сепак, и покрај овие придобивки, Дамеска предупредува дека на долг рок оваа „удобност“ има и своја цена. Некои од негативните ефекти се чувствата на изолација и осаменост, кои, според неа, може директно да влијаат на личноста, предизвикувајќи или засилувајќи потиштеност, анксиозност, емоционалната истрошеност и затапеност.

„Едноставно кажано, како да се губат оние јасни граници до каде трае работниот ден и што е личен простор, па со самото тоа се добива чувство како да сме цело време пред компјутер и се нема време за ништо друго освен за работа. Сето ова влијае и на квалитетот на сонот, а со тоа и на зголемување на заморот, исцрпеноста и генералното чувство на задоволство, односно незадоволство“, појаснува таа.

Тина Дамеска: Лична архива

 

На прашањето кои се раните знаци на исцрпеност што луѓето треба да ги препознаат, Дамеска посочува дека тие често се појавуваат постепено и лесно може да се занемарат. Како најчести „симптоми“ таа го издвојува чувството на замор, кое не исчезнува ниту по одмор или сон, како и проблемите со спиењето - тешкотии при заспивање, чести будења или, пак, зголемена потреба од сон. Дополнително, се јавуваат промени во апетитот и расположението, ослабен имунитет проследен со чести настинки, главоболки и зголемена раздразливост, дури и за најмали нешта. Кај многумина се забележуваат и пад на мотивацијата, намалена продуктивност и одложување на работните обврски.

Штедиме пари, но го трошиме здравјето

Кога станува збор за психолошките предизвици, Дамеска објаснува дека работата оддома носи специфични тешкотии на кои често не се обрнува доволно внимание. Таа посочува дека нејасните граници помеѓу работното и приватното време, заедно со социјалната изолација и немањето поддршка и комуникација со колегите, го засилуваат чувството на неповрзаност, односно постои недостиг од чувство на припадност, кое е многу значајно за секој човек.

„Постојат и низа физички предизвици што се појавуваат поради долготрајното седење, кои, пак, резултираат со болки и искривувања на ‘рбетниот столб, со што се намалува целокупниот квалитет на живот“, алармира нашата соговорничка.

Дамеска нагласува дека одредени групи се особено ранливи. Посебен предизвик претставува организацијата на работата оддома кај родителите со мали деца, како и кај лицата што немаат соодветни домашни услови и делат мал простор со повеќе луѓе. Дополнително, оние што живеат сами се соочуваат со зголемено чувство на осаменост поради недостигот од социјална интеракција. Како ранлива категорија таа ги издвојува и младите, кои немаат доволно искуство и можности за развој на меѓучовечки односи и работна култура, што може сериозно да влијае врз нивниот кариерен развој.

Според Дамеска, неопходно е да се воспостават и јасни временски и физички граници, односно да се одреди точна временска рамка кога започнува и завршува работниот ден, како и да се обезбеди посебен простор за работа, без разлика дали станува збор за класично биро или за некакво ќоше во собата. Таа препорачува и воведување дневни ритуали со кои симболично се означува крајот на работниот ден.

„По работата, најдобро би било да се избегнува користење компјутер и таблет или седење на телефон. Корисно би било остатокот од денот да се искористи за дружба со пријателите или семејството. Многу е важно да бидеме поврзани со драгите и блиски луѓе“, вели таа.

Дамеска нагласува дека токму секојдневните навики имаат клучна улога за одржување на менталното здравје. Освен квалитетен одмор и сон, таа препорачува да се прават чести кратки паузи во текот на денот, кои би можеле да се искористат за раздвижување, истегнување, кратка прошетка или какво било спортување.

„Времето поминато во природа и на дневна светлина, внесувањето здрава и свежа храна и добрата хидратација се значајни фактори во одржувањето добро ментално здравје. Добра практика се и кратките моменти посветени на себе преку медитација, молитва, техники на дишење или други методи на опуштање. Исто така, занимавање со одредено хоби, слушање музика или пишување дневник дејствува благотворно“, вели таа.