Феноменот „сет-џетинг“ - сè повеќе патници планираат одмор поради нивните омилени серии

Британи Викерс тргнала на соло патување од Сент Луис до Салцбург, Австрија, не поради пријатните кафулиња или барокната архитектура, туку за да го посети местото на снимање на еден од нејзините омилени филмови, „Звукот на музиката“.

„Се сеќавам дека го гледав во основно училиште, па можноста да ги остварам моите соништа за фамилијата Фон Трап беше како да се затвори кругот“, вели Викерс. „Дури и кога се приближувам до 40-тата година, сè уште го сакам тој филм.“ Патувањето до австрискиот град беше кратко поклонение во дел од поголема турнеја што вклучуваше и посети на Ирска, Германија и Франција. Сè што беше потребно беше резервација од 60 долари преку „Трип адвајзор“ (TripAdvisor) и шест часа автобуски тури за да ги исполни нејзините фантазии од детството.

Селото Халштат во швајцарските Алпи, за кое се верува дека го инспирирало филмот „Замрзнато кралство“, сè уште е привлечна глетка дури и кога е облачно | Depositphotos

Според прогнозата на „Икспидија груп“ (Expedia Group) за 2026 година, 81 процент од патниците од генерацијата зед (Z) и миленијалците ги планираат своите одмори врз основа на места прикажани во филмови и ТВ-емисии, практика позната како „сет-џетинг“. Само пред три години, „Американ експрес“ (American Express Travel) објави дека 70 проценти од помладите патници ги планираат своите патувања врз основа на она што го гледаат на екранот. Пред пандемијата, само неколку влијателни серии - како „Игра на тронови“ или „Даунтон опатија“ - ја демонстрираа моќта да поттикнат масовно патување. Со оглед на тоа што генерацијата зед и миленијалците го сочинуваат мнозинството патници, „сет-џетинг“ сега е феномен што не може да се игнорира. „Икспедија“ проценува дека само патниците во САД генерираат околу 8 милијарди долари приходи, а еден осигурител проценува дека глобалната вредност на феноменот би можела да достигне 145 милијарди долари до 2035 година. Она што е помалку дискутирано е влијанието врз животната средина и начините на кои „сет-џетинг“ го влошува прекумерниот туризам.

Плажата каде што е снимана серијата „Бел лотос“ во Тајланд | H&M press

На пример, Рим изгледа преплавен со туристи, а историскиот центар стана еден вид Дизниленд. Пред пандемијата, тој беше популарна дестинација за корисниците на луксузната платформа „Литл имперорс“(Little Emperors), вели основачката Ребека Масри. Откако хитот на „Нетфликс“, „Емили во Париз“, кој привлекува помлада публика, го претстави градот во неколку епизоди во декември, пребарувањата за посета на градот на платформата се зголемија за 70 проценти.

Stephanie Gengotti/Bloomberg

Или земете го малото село Изелтвалд во Швајцарија. Откако се појави во популарната корејска драма „Crash Landing on You“, селото стана толку преполно со туристи што честопати го надминаа бројот на локалното население. За луѓето навикнати на живот во мал алпски град, самиот број посетители беше шок.

Уште потешко е да се сфати минималното економско влијание на посетителите кои само фотографираат и си заминуваат, без да преноќат или да одат во ресторани. Халштат во Австрија има слични проблеми со пренатрупаност откако наводно го инспирирал филмот „Замрзнато кралство“. Местото заштитено од УНЕСКО има помалку од 800 жители, но во текот на шпицот на сезоната може да прими повеќе од 10.000 посетители дневно.

Проблемот не е краткотраен. Станот на Кери Бредшо во Њујорк во Вест Вилиџ е сè уште привлечен - 22 години по емитувањето на оригиналниот „Сексот и градот“ - толку многу што сопственикот морал да инсталира порта за да ги спречи фановите да се собираат.

Во својата класична форма, прекумерниот туризам значи дека неколку локации жнеат економски придобивки, додека околните области страдаат од прекумерен пешачки сообраќај и масовна комерцијализација. При „сет-џетинг“, дури и главната атракција може да има минимална финансиска добивка. Ова е случај во Иствуд, каде што недостасува туристичка инфраструктура, и во Вест Вилиџ, каде што атракцијата е всушност станбена адреса. Слично на тоа, и лондонското предградие Ричмонд, кое забележа зголемување на сообраќајот од 160 проценти благодарение на фановите на серијата „Тед Ласо“.

Изелтвалд во Швајцарија. Откако се појави во популарната корејска драма „Crash Landing on You“, селото стана толку преполно со туристи што тие честопати беа побројни од локалното население. | Depositphotos

На Сицилија, каде што беше снимена втората сезона на „Белиот лотос“, минатото лето од еден Ер-би-ен-би прозорец допираше темата на серијата. Пред Бам Бар, кафулето кое се појавуваше во серијата, ред за кафе и гранита се извиваше околу плоштадот, додека Бар Нове, на неколку чекори подолу, ги продаваше истите производи без ред.

Тој фокус предизвика негативни реакции. Во малите шкотски села преплавени со фанови на „Аутлендер“, некои локални жители почнаа да ги предизвикуваат локалните власти да дејствуваат во врска со блокираните патишта, ограничените паркинг места и општата деградација на нивниот град.

Туристичките професионалци обрнуваат внимание на последиците. Тие порано привлекуваа продуценти на серии, но сега се претпазливи. Во Тајланд, каде што беше снимена третата сезона на „Белиот лотос“, и на југот на Франција, сопствениците на луксузни хотели одбија да бидат локацијата за серијата, загрижени дека тоа би можело да го загрози нивниот углед за приватност и дискреција.

„Снимањето на сетови несомнено ја обликуваше побарувачката за современиот туризам, но исто така го зголеми притисокот врз дестинациите кои веќе работат со полн капацитет“, вели Сајмон Линч, глобален директор за производи во компанијата за луксузни патувања Скот Дан. Тој препорачува помалку познати дестинации кои имаат културни и живописни вредности слични на оние прикажани на телевизија: „Помислете на Камбоџа наместо на Тајланд“.

ТВ серијата и филмот „Сексот и градот“ инспирираа посета на станот на Кери Бредшо во Њујорк, како и култни сцени низ целиот свет. На сликата, брачен пар учествува на забава во поддршка на истополовите бракови, организирана од градската влада на Тајпеј и Коалицијата за еднаквост во бракот во Тајван. | Ashley Pon/Bloomberg

Професорот Ксавиер Фонт од Универзитетот во Сари вели дека постојат докажани начини да се спречат деструктивните ефекти од „сет-џетингот“. Лондонските власти биле паметни кога ја реконструирале станицата Кингс Крос за фановите на Хари Потер - тие создале лажна платформа 9 ¾, за да можат туристите да фотографираат без да ги вознемируваат патниците додека ги посетуваат продавниците и рестораните во станицата.

Сепак, некои локали профитираа. Англискиот замок Хајклер, каде што е снимен филмот „Даунтон опатија“, наплаќа влезница, а парите ги користи за поправки и реновирања.

Том Кахалан, коосновач на компанијата за луксузни патувања „Дорсија“, верува дека „балонот од сет-џетингот“ е пред пукање. Туристите повеќе не сакаат само да го посетат хотелот прикажан во серијата, туку ја бараат следната голема атракција пред да стане популарна. Ребека Масри се согласува дека прекумерната експозиција на екранот понекогаш може да ги обесхрабри патниците, особено кога ги зголемува цените, наместо да го подобрува искуството на дестинацијата.

За Британи Викерс, сепак, искуството било магично. Во Салцбург, таа наишла на малку гужви и уживала во возењето со автобус, пеејќи ги своите омилени мелодии со нови пријатели кои ја делеа нејзината страст за 60-годишниот класик.

„Знам дека е малку необично“, вели таа. „Но, посетата на локацијата на еден од моите омилени филмови беше навистина магична“.