Додека навивачите го гледаат Мундијалот како остварен спортски сон, економистите го набљудуваат како краткорочен потрошувачки импулс и ретка можност за глобална промоција, со јасна граница до каде таквиот успех навистина може да ја промени економијата на една држава. Го разгледуваме случајот на Босна и Херцеговина, која неодамна се пласира на првенството и тоа предизвика вистинска еуфорија во државата.
Додека на теренот се игра за резултат, надвор од него паралелно се одвива многу поширока економска игра. Во неа учествуваат трговци, угостители, огласувачи и институции, сите обидувајќи се да го искористат краткиот прозорец на внимание што го носи најголемиот фудбалски настан во светот.
Економскиот аналитичар Емир Хечимовиќ укажува дека е потребно да се разгледаат неколку важни нијанси кога станува збор за економските ефекти од Мундијалот.
Мундијалот, како што вели тој, пред сè претставува ретка можност за национално брендирање.
За време на турнирот милијарди луѓе доаѓаат во контакт со држави за кои инаку знаат многу малку или ништо, а за земји како БиХ овој вид на внимание има вредност што тешко може да се реплицира преку класични маркетиншки канали.
Примерот на Хрватска по среброто во 2018 година илустрира како спортски успех може да се претвори во конкретен економски ефект. Потпирајќи се на глобалната медиумска експозиција на репрезентацијата, беше поведена кампањата „Хрватска полна со живот“ (Croatia Full of Life), во која токму репрезентативците ги промовираа туристичките дестинации.
„Истражувањата покажуваат дека тоа имало мерлив позитивен ефект врз туризмот, што сугерира дека комбинацијата од добар резултат и стратешки пристап кон промоција може да донесе опипливи ефекти, особено за држава како Босна и Херцеговина, каде што туризмот е еден од најбрзорастечките сектори на економијата“, објаснува Хечимовиќ за „Блумберг Адрија“.
Репрезентацијата на БиХ во фудбал (NS/FS BIH facebook page)
Сепак, ваквите ефекти главно се резервирани за репрезентации што прават пробив на турнирот. Не е исто да се заврши во групна фаза или да се игра финале. Глобалната публика ги наградува победниците и ги препознава репрезентациите што успеваат да изненадат, поради што резултатот директно влијае и на меѓународниот имиџ на државата.
Од друга страна, академските истражувања покажуваат дека макроекономските ефекти се ограничени.
„Според резултатите објавени во Оксфордскиот билтен за економија и статистика, два квартала по освојување на турнирот БДП расте само околу 0,48 проценти во однос на контрафактичко сценарио. Ова скромно поместување најмногу се поврзува со зголемената меѓународна видливост на извозните производи“, наведува тој.
Во тој контекст, самиот пласман на Светското првенство тешко може да генерира значајни макроекономски промени.
Најизразените ефекти се краткорочни и видливи на ниво на секојдневна потрошувачка.
Угостителството и малопродажбата бележат раст, при што искуствата од пазарите како Англија покажуваат зголемување на прометот во угостителството меѓу 10 и 20 проценти. Сепак, важно е да се нагласи дека растот на потрошувачката постои и без учество на домашната репрезентација, бидејќи популарноста на турнирот сама по себе ги зголемува продажбата на телевизори и на навивачки реквизити и посетеноста на локали.
Кога ќе се отстрани овој основен ефект, дополнителниот придонес од пласманот на националниот тим останува релативно скромен.
Репрезентацијата на БиХ
Долгорочно, континуираните спортски успеси може да имаат сигнален ефект. Тие може да укажат на стабилност, работна етика и квалитет на човечки капитал, фактори што влегуваат во инвестициските одлуки. Иако доказите се ограничени, постојат индиции дека спортот може да има благ позитивен ефект врз приливот на странски инвестиции.
„Бихејвиоралната економија додава уште еден слој. Спортскиот успех ги зајакнува идентификацијата на населението со државата и чувството на колективна гордост. Во земји со емиграција, тој фактор не е занемарлив“, наведува тој.
Секако, додава тој, еден пласман на Светското првенство нема да ја запре емиграцијата, исто како што ниту континуираните успеси на Хрватска не го запреа одливот на населението. Сепак, економистите овие појави ги гледаат преку призмата на маргиналните ефекти.
„Прашањето не е дали спортот целосно ги менува трендовите, туку колку ги ублажува во однос на сценарио во кое такви успеси нема. Односно, колкав би бил одливот на населението без овие моменти и колку луѓе би останале токму поради посилното чувство на идентификација со државата“, објаснува Хечимовиќ.
На крајот, интересно е што литературата конзистентно бележи врска меѓу спортските резултати и пазарите на капитал.
„Поразите на националните тимови на Мундијалот во просек се поврзани со пад на пазарните индекси следниот ден од околу -0,4 до -0,5 процентни поени, додека победите немаат симетричен позитивен ефект. Во контекст на Босна и Херцеговина, со оглед на плиткиот и неликвиден пазар на капитал, овој канал веројатно останува повеќе теоретски отколку практичен“, вели тој.
Иако, како што заклучува тој, интересно ќе биде да се следи и тој аспект.
Репрезентацијата на БиХ
Овој пласман за компаниите не е само спортска приказна - во тој краток период публиката повеќе гледа, повеќе коментира и повеќе купува. Бројките јасно го потврдуваат тоа: фудбалот носи околу 41 отсто од сите спортски спонзорства глобално, а дури 67 проценти од навивачите велат дека им се попривлечни брендовите што стојат зад нивните омилени натпреварувања.
За земји како БиХ тој ефект е уште посилен, бидејќи пласманот не се доживува како уште едно натпреварување, туку како национален момент што влегува во секојдневието - од кафулињата и продавниците до социјалните мрежи.
Податоците покажуваат дека дури 93 отсто од навивачите за време на Мундијалот 2026 ќе користат „втор екран“ (second screen), што отвора огромен простор за содржина, креатори и дигитални формати. Кампањи што се потпираат на реални моменти и емоции може да донесат до 2,7 пати поголема наклонетост кон бренд и до три пати поголем интерес за купување, додека инфлуенсерските содржини веќе покажуваат конкретен раст.
Директно влијание врз спортот во БиХ
Така, кога ги гледаме податоците, влогот оди подалеку од теренот. Пласманот би ѝ донел на БиХ најмалку околу 18 милиони конвертабилни марки (КМ) директни приходи од фондот на ФИФА, со дополнителни ефекти врз клубовите, медиумите и рекламирањето. Според моделот на награди потврден во декември 2025, секоја репрезентација добива најмалку 10,5 милиони долари, со дополнителни износи за понатамошен пласман, што значи дека БиХ и со испаѓање во групата би инкасирала околу 17,7 милиони КМ, а повисоките фази носат и над 27 милиони КМ.
Дополнителен канал е Програмата на ФИФА за бенефиции на клубовите, вредна 355 милиони долари, преку која дел од средствата би можел да заврши и кај клубовите од БиХ што ги отстапуваат играчите, иако точната распределба сè уште не е позната.
Според фудбалски експерти, директниот приход од Светското првенство за државата би бил релативно мал, но за фудбалскиот систем значаен. Поточно, износот од 17,7 до 28 милиони КМ претставува значаен извор за Фудбалскиот сојуз на БиХ и може да го промени годишниот инвестициски капацитет, вклучувајќи инфраструктура, младински програми, стручен кадар, како и бонуси за играчи и оперативни трошоци.
Во практика, најголемите ефекти би биле краткорочни и секторски - преку сојузот, клубовите, медиумите, угостителството и малопродажбата - додека макроекономското влијание би останало ограничено.
.webp){kind=icon}
