„Евтин“ почеток, скап пат - колку чинат македонските спортски школи за деца?

Организираниот спорт сè почесто се смета за неопходен дел од детскиот раст и развој, пред сѐ за здравјето, но и за градење дисциплина, работни навики и социјализација. Родителите сè почесто го гледаат спортот како инвестиција во физичката и менталната благосостојба на децата, но зад терените, салите, базените стои и финансиска сметка што за многу семејства станува сè потешка.

Од месечни членарини и задолжителна опрема до трошоци за натпревари, патувања и дополнителни тренинзи, спортските школи и клубови за деца во Македонија го отвораат прашањето колку навистина чини детскиот спорт и дали, со растечките трошоци, тој полека се претвора во привилегија што не може да си ја дозволи секој.

Зимски спортови - скијање

Во моментов вниманието на светската јавност е насочено кон Зимските олимписки игри во Милано–Кортина 2026, каде што Македонија има и свој олимписки претставник – скијачот Виктор Петков, па темата за скијањето повторно станува актуелна и во домашен контекст. Иако станува збор за сезонски спорт, зависен од природните услови, кои во Македонија се сè понепредвидливи, интересот кај децата и родителите не опаѓа.

Токму затоа анализата за тоа колку навистина чини организираниот спорт за деца ја почнуваме со скијањето, еден од најкомплексните и финансиски најоптоварувачки спортови. За условите, обуката и трошоците разговаравме со Гоце Петков, претседател на скијачкиот клуб Сноу спорт од Гостивар и татко на македонскиот олимписки натпреварувач, кој деновиве е дел од македонскиот тим на Зимската олимпијада.

Гоце Петков/Приватна архива

Од аспект на трошоците, скијањето е еден од најскапите спортови, за кој семејствата што можат да си го дозволат издвојуваат голем дел од буџетот, иако, како што посочува Петков, конкретната цена тешко може да се дефинира однапред.

„Неблагодарно е да се зборува за точни суми, бидејќи сè зависи од бројот на деца во групата, од периодот на подготовките и од сместувањето што го обезбедуваме“, вели Петков.

Според него, скијањето не се сведува само на членарина туку вклучува и низа дополнителни трошоци, кои се менуваат во текот на годината.

Тој објаснува дека, покрај обуката со лиценциран инструктор, неопходни се и ски-карти, опрема и нејзино одржување, а кај натпреварувачките категории и редовни подготовки надвор од земјата.

„Што се однесува на подготовки во летниот и зимскиот период, клубот годишно посетува два-три глечери во Австрија (Капрун и Хинтертукс). Клубот е задолжен да го организира превозот, но родителите ги покриваат трошоците за ски-картите, сместувањето и храната“, посочува Петков.

Дополнителен финансиски сегмент се натпреварите. „Котизациите за настап секогаш се обврска на клубот, но трошоците не се исти насекаде“, вели тој, додавајќи дека учеството на домашни натпревари изнесува околу 500 денари по натпреварувач, додека за учество на ФИС-трките минималната котизација е 20 евра.

Според Петков, организаторите најчесто излегуваат во пресрет со повластени услови за натпреварувачите, но и покрај тоа, скијањето останува спорт што бара сериозна финансиска подготвеност од страна на семејствата.

Фудбал

Фудбалот е најмасовниот детски спорт во Македонија и првиот избор за голем број родители. Иако често се смета за најдостапен, реалната сметка покажува дека и кај фудбалот трошоците брзо се собираат, особено кога детето влегува во натпреварувачки ритам.

Во помалите и локални фудбалски школи месечната членарина најчесто се движи околу 1.800 денари, според искуства на родители чии деца тренираат во вакви клубови. Овие школи обично нудат неколку тренинзи неделно, а дополнителни трошоци може да се појават за опрема, патувања и учество на турнири.

На спротивниот крај од спектарот се фудбалските академии што функционираат според лиценцирани меѓународни програми. Таков пример е „Виљареал“ (Villarreal Macedonia Academy), која работи според методологијата на шпанскиот клуб Виљареал (Villarreal CF), и нуди организирана фудбалска школа за момчиња и девојчиња од 5 до 8 години.

Во оваа академија децата тренираат трипати неделно, а секој тренинг трае по еден час. Програмата е насочена кон развој на основните фудбалски вештини, техника, физички развој и тимска игра, со индивидуален пристап и редовни извештаи за техничкиот, физичкиот и психолошкиот напредок на детето.

Месечната членарина изнесува 2.500 денари и се плаќа во текот на целата година. Во цената се вклучени тренинзите во текот на неделата и за време на викендите, како и учеството на домашни и гостински пријателски натпревари во Македонија, настапи во Детската лига на ФФМ и пристап до онлајн платформа за следење на развојот на играчот. За второ дете од исто семејство се одобрува попуст од 50 отсто.

Покрај редовната членарина, постои и еднократен трошок за регистрација, кој изнесува 5.000 денари и вклучува пакет за добредојде и две месечни рати од членарината. Тренинзите се одржуваат во попладневните часови, од 17 до 21 часот, на повеќе локации во Скопје – во општините Центар, Карпош и Аеродром.

И кај фудбалот, како и кај другите спортови, дополнителен трошок претставува спортската опрема – копачки, тренерки, дресови и заштитна опрема – која најчесто не е вклучена во основната членарина и паѓа на товар на родителите.

Примерите покажуваат дека, иако фудбалот останува најдостапниот спорт според почетната цена, разликите меѓу клубовите и академиите се значителни. Од околу 1.800 денари месечно во локални школи до над 2.500 денари плус регистрација во престижни академии, вкупниот годишен трошок за родителите зависи од тоа дали спортот се гледа како рекреација или како сериозна инвестиција во идниот развој на детето.

Кошарка

Кошарката е меѓу попопуларните спортови во Македонија и со години има присуство. Децата и родителите имаат желба за вклучување во организирани кошаркарски школи и клубови уште од најрана возраст.

Но и кај овој на прв поглед подостапен спорт, цените и условите не се исти насекаде. За да се добие појасна слика, ги споредуваме трошоците и условите во еден од најголемите клубови во Скопје, МЗТ Скопје, и во клуб од внатрешноста – КК Ролинг Струмица.

Во КК Ролинг Струмица тренираат меѓу 150 и 200 деца, од најмладите категории до сениорскиот тим, односно од петгодишна возраст

„Цената на месечната членарина е 1.000 денари за сите возрасни групи, без разлика дали станува збор за мини-баскет или за натпреварувачки категории“, вели Атанас Цикарски од клубот. Со таква структура, годишниот трошок за едно дете само за членство изнесува околу 12.000 денари, односно приближно 200 евра.

Сепак, како што истакнува Цикарски, условите за работа се далеку од идеални.

„Клубот плаќа околу 80.000 денари месечно кирија за користење четири сали, а тренинзи нема во зимските месеци бидејќи салите не се греат. Се обидуваме да најдеме заедничко решение со општината и со училиштата што ги издаваат салите, но засега без успех“, посочува Цикарски.

Инаку, тренинзите се организираат неколкупати неделно, во зависност од возраста. Најмладите категории тренираат трипати, додека натпреварувачките селекции имаат и до пет тренинзи неделно, со настапи во лиги под капата на Федерацијата.

Дополнителните трошоци се појавуваат кога започнуваат натпреварите. „Котизациите, организацијата и дел од логистиката ги покриваме ние како клуб, со поддршка и од општината. Сепак, постојат и трошоци што ги преземаат родителите – на пример, спортската опрема. Еден комплет дрес чини околу 1.000 денари“, вели Цикарски.

За превозот за натпревари, моделот е комбиниран. Родителите на најмладите учествуваат во покривањето на трошоците за патување, додека за повозрасните селекции превозот најчесто го обезбедува клубот.

Иако кошарката во Струмица финансиски е подостапна споредено со поголемите центри, примерот на КК Ролинг Струмица покажува дека ниската членарина не значи и ниски трошоци за функционирање. Дел од товарот носат клубовите, дел родителите, а клучен проблем остануваат условите за тренинг – особено инфраструктурата и загревањето на салите во зимскиот период.

Во Скопје кошарката функционира со значително поголем буџет и поширок опфат на трошоци што ги презема самиот клуб. Таков пример е МЗТ Скопје, каде што младинската школа со години има најмалку 200 деца, со минимални осцилации и тенденција на постепен пораст.

Членарината, како што посочуваат од клубот, е меѓу пониските во споредба со другите кошаркарски школи во главниот град и служи исклучиво за покривање дел од трошоците што не се опфатени со годишниот буџет. За најмладите, кои се дел од таканаречената „школа на кошарка“ и се запознаваат со основите на играта, месечната членарина изнесува 1.500 денари. За децата на возраст од 12 до 18 години, кои настапуваат во натпреварувачките селекции, членарината е 2.400 денари месечно. Од клубот нагласуваат дека не сите членови плаќаат членарина, бидејќи некои од децата се целосно ослободени од овој трошок.

Бројот на тренинзи неделно зависи од возраста и статусот на селекцијата. Помладите категории имаат два-три тренинзи неделно, додека натпреварувачките селекции што настапуваат во лигите на КФМ тренираат четири-пет пати неделно и редовно играат натпревари. Траењето на тренинзите е од 60 до 90 минути.

Клучната разлика, споредено со помалите клубови, е што членарината во МЗТ Скопје е единствениот задолжителен финансиски трошок за родителите. Сите други трошоци – користење сала, тренерски кадар, административни давачки, котизации и настапи во лигите ги покрива клубот.

Дополнително, децата што настапуваат во младинските категории добиваат натпреварувачка опрема од клубот без надомест, вклучувајќи дрес, гаќички и шутинг-маица, а некои од генерациите и дополнителна тренинг-опрема. Клубот, како што велат за „Блумберг Адрија“, преку соработка со спонзори, работи и на воведување членска картичка, која ќе овозможи попусти во продавници и други објекти, иако и сега обезбедува поволности при набавка на спортска опрема од партнери.

МЗТ Скоопје

Во периодите без редовни натпреварувања, МЗТ Скопје организира летни и зимски кампови, кои траат по една недела и се одржуваат во туристички центри во земјата и регионот или во салата „Јане Сандански“. Во цената на камповите се вклучени сместување, исхрана, превоз и осигурување, а тренинзите се одвиваат два-три пати дневно, често и со гостински тренери од водечките кошаркарски земји во Европа.

Трошоците за настап во лигите на КФМ целосно ги покрива клубот, а родителите немаат дополнителни финансиски обврски, освен месечната членарина. Учество со личен трошок постои единствено кај пријателски турнири во странство, каде што минималните издатоци за превоз, сместување и исхрана се распределуваат меѓу учесниците.

Од клубот посочуваат и дека најталентираните деца се ослободени од плаќање членарина, како и децата од семејства со пониски примања или од ранливи категории, што дополнително го намалува финансискиот товар за дел од родителите.

Ракомет

Ракометот е уште еден од најпопуларните екипни спортови во Македонија, со долга традиција и континуирано присуство на европски и светски првенства. Токму репрезентативните настапи и успехот на националните селекции со години будат силен интерес кај децата за вклучување во ракометни школи и клубови уште од најрана возраст.

За тоа колку чини организираното тренирање ракомет за деца и со какви трошоци се соочуваат семејствата, разговаравме со Горан Ѓоргоноски, поранешен репрезентативец и координатор на проектот „Ракомет за секое дете“.

Ракометот е еден од најпопуларните екипни спортови во Македонија, со долга традиција и редовни настапи на европски и светски првенства, што со години  буди силен интерес кај децата за вклучување во организирани ракометни школи и клубови.

Проектот „Ракомет за секое дете“ постои пет години и во моментов опфаќа над 300 деца, распоредени во школи во Скопје и Велес. Децата се поделени по возрасни категории – најмладите до девет години тренираат двапати неделно, додека оние над девет години имаат по три тренинзи неделно.

„Цената на членарината не е унифицирана и во најголем дел, дури 70-80 отсто, ја диктира киријата за спортските сали во кои се одржуваат тренинзите“, вели Горан Ѓоргоноски, координатор на проектот и поранешен репрезентативец. Според него, најскапо е во скопската општина Аеродром, додека во Карпош и во Кисела Вода членарините се пониски, поради поевтината кирија за училишните спортски сали.

Во Скопје членарината изнесува од 1.200 до 1.500 денари месечно за деца што тренираат двапати неделно, односно од 1.600 до 1.800 денари за три тренинзи неделно. Во Велес, каде што трошоците за салите се најниски, членството изнесува 1.000 денари месечно.

Проектот нуди и олеснувања за семејствата – доколку ракомет тренираат две деца од исто семејство, се одобрува попуст, а за трето дете не се наплаќа членарина. Некои од децата од ранливи категории се целосно ослободени од плаќање.

Дополнителни трошоци се појавуваат кај учеството на Јуниор-купот, кој не е задолжителен. Станува збор за шест турнири во рамките на Јуниор-купот – пет во Скопје, во салата „Јане Сандански“, и еден во Велес. „Сакаме децата да играат во најголемата и најубавата сала, да се почувствуваат важни и мотивирани“, вели Ѓоргоноски. Вкупниот трошок за учество изнесува 2.300 денари, кои се плаќаат на две рати, при што за дел од децата од посиромашни семејства трошокот целосно го покрива проектот „Ракомет за секое дете“.

Посебен сегмент е и летниот ракометен камп „40x20“ во Охрид, кој има и интернационален карактер. Кампот трае седум дена и на него учествуваат околу 100 деца и 17 тренери, а покрај деца од Македонија, учествуваат и деца од Шведска, Норвешка, Србија, Шпанија и Босна и Херцеговина. Цената изнесува 22.000 денари, а во неа се вклучени превозот, сместувањето, исхраната, медицинските прегледи и комплет од два дреса, додека за дел од децата од социјално ранливи семејства учеството е бесплатно.

Примерот со ракометот покажува дека и кај еден од најмасовните спортови во Македонија, месечниот трошок за семејствата во голема мера зависи од локалните услови и инфраструктурата, но и дека постојат модели што, преку солидарност и поддршка, овозможуваат спортот да остане достапен за што поголем број деца.

Пливање

Пливањето, кое лекарите го вбројуваат меѓу најдобрите спортови за правилен раст и развој на децата, во Македонија се соочува со сериозни инфраструктурни и финансиски ограничувања. Во Скопје, каде што живеат најголемиот број деца, на располагање се само два базена, што директно влијае врз цената на организираните тренинзи и ја прави оваа спортска дисциплина една од најскапите за семејствата.

Според тренери по пливање со кои разговаравме, месечната членарина најчесто се состои од два дела – поголемиот износ оди за користење на базенот, а помалиот за клубот и тренерите. Цената зависи од нивото на детето и од бројот на тренинзи неделно и се движи од околу 3.700 до 6.500 денари месечно. Колку детето тренира почесто, толку трошокот е поголем.

Кај почетниците, тренинзите најчесто започнуваат двапати неделно, но со напредокот и зголемените амбиции бројот на тренинзи расте. Кај најдобрите и кај репрезентативците, тренинзите може да достигнат и до девет пати неделно, што дополнително го зголемува финансискиот товар.

Членарината, како што објаснуваат тренерите, ги покрива исклучиво термините на базен и работата на тренерите. Сите други трошоци – натпревари, патувања, кампови, опрема и лекарски прегледи – се на товар на родителите.

Пливањето бара и значителни почетни вложувања во опрема. За дете почетник, задолжителната опрема – капа за пливање, очила, пешкир, костим за капење и папучи – чини околу 6.200 денари. Кај натпреварувачите, трошоците се многу повисоки: само еден технички натпреварувачки костим може да достигне цена и до 600 долари.

ПВК Орион Скопје

И натпреварите носат дополнителни давачки – стартарини за митинзи, патувања и сместување, кои не се унифицирани и зависат од организаторот. Лекарските прегледи се задолжителни најмалку на секои шест месеци, а нивното плаќање, во најголем дел, повторно паѓа на товар на семејствата.

Според процените на тренерите, вкупниот годишен трошок за дете што е почетник во пливањето изнесува најмалку околу 800 евра, додека кај децата што тренираат на натпреварувачко и репрезентативно ниво, сумата може да достигне и до 5.000 евра годишно, а во одредени случаи и повеќе.

Иако пливањето се смета за еден од најздравите спортови за децата, реалноста покажува дека поради ограничената инфраструктура и високите оперативни трошоци, овој спорт сè почесто станува финансиски недостапен за голем број семејства.

Велосипедизам

Велосипедизмот во последните години добива сè поголема популарност кај децата, особено ако се земе предвид дека Македонија е „сончева земја“, со голем број денови погодни за тренинг на отворено и со разновиден терен – од рамничарски патишта до планински патеки. Иако станува збор за спорт што природно нуди одлични услови, организираното детско вклучување во велосипедизмот има свои специфики, особено кога станува збор за структурата и трошоците.

Според податоци од Велосипедската федерација на Македонија, во земјава не постојат класични велосипедски школи како посебни ентитети, туку работата со деца се одвива во рамките на велосипедските клубови. Околу 15 клуба активно работат со младински категории, поделени според правилата на светската федерација – У13, У15 и кадети, додека јуниорите веќе спаѓаат во повозрасна, натпреварувачка категорија.

Федерацијата од 2014 година спроведува и развојна програма за омасовување на овие категории, а во соработка со Федерацијата на училиштен спорт се организираат и училишни натпревари, со цел велосипедизмот да стане подостапен за децата уште од најрана возраст.

Кога станува збор за членарината, таа не е унифицирана и зависи од интерната одлука на клубовите. Во најголем дел трошоците што ги имаат децата се поврзани со законска регистрација, лиценцирање, осигурување и лекарски прегледи. Само мал дел од клубовите наплатува месечна членарина, која за сите категории се движи од 1.000 до 1.200 денари, без разлика дали станува збор за роуд-друмски (road) или планински велосипедизам.

Уписнина, како посебна ставка, најчесто не се наплатува, но родителите ги покриваат тековните трошоци за издавање лиценца, осигурување и лекарски преглед. Регистрацијата во федерацијата изнесува 500 денари, осигурувањето од 300 до 1.200 денари, додека лекарските прегледи се извршуваат преку здравствениот систем, со редовна партиципација.

Велосипедска федерација на Македонија

Тренинзите најчесто се одвиваат од два до четири пати неделно. За време на викендите тие се организираат групно доколку има доволен број деца во клубот, додека во текот на неделата често се приспособуваат на училишните обврски и може да бидат и индивидуални.

Најголем финансиски товар, сепак, е опремата. Велосипедот, како основно средство, чини од 35.000 до 60.000 денари, во зависност од моделот и квалитетот. Кацигата се движи од 3.000 до 5.000 денари, летната спортска облека околу 10.000 денари, а зимската и до 18.000 денари. За одредени дисциплини, како што е спустот (екстремна дисциплина во планинскиот велосипедизам што се вози по стрмни надолни патеки), потребна е и дополнителна заштитна опрема, чија цена може да достигне и до 30.000 денари. Сите велосипеди што ги користат децата мора да бидат усогласени со стандардите на светската федерација.

Во некои од поквалитетните клубови целокупната опрема и велосипедот ги обезбедува самиот клуб, додека во други случаи родителите самостојно ја набавуваат опремата. Велосипедската федерација, преку развојни програми, обезбедува велосипеди за одредени клубови, со цел да се намали финансиската бариера за влез во спортот.

Децата учествуваат и на меѓународни натпревари – најчесто од три до пет во текот на сезоната. Трошоците за настап зависат од тоа дали станува збор за клупски или репрезентативен настап. Кај клупските натпревари, трошоците ги покрива клубот, додека кај репрезентативните настапи тие се на товар на Федерацијата.

Федерацијата и дел од клубовите имаат програми за поддршка на талентирани деца. Од страна на Федерацијата се доделуваат стипендии, а одредени клубови целосно ги ослободуваат децата од плаќање членарина.

Иако велосипедизмот нуди прекрасни природни и климатски предности во Македонија, според Федерацијата, тој спаѓа меѓу поскапите детски спортови. Причината не е членарината, туку високата цена на опремата, одржувањето на велосипедот, патната и дополнителната исхрана, како и зголемените физички барања на самиот спорт.