Какво економско значење имаат наградите од Светското фудбалско првенство?

Проширувањето на Светското првенство на 48 екипи се покажа како интересна спортска и културна можност за малите, егзотични фудбалски нации. Сепак, зад оваа приказна стои и сериозна економска димензија, бидејќи овогодинешното издание на најголемото фудбалско натпреварување донесе рекорден награден фонд од 655 милиони долари, најголем во историјата на натпреварувањето. За мали земји како Курасао и Зелено'ртските Острови, самиот пласман може да биде значајна економска можност за фудбалските асоцијации. Иако е тешко целосно да се прецизира вистинското економско влијание на таквата награда врз самите фудбалски асоцијации, интересно е да се набљудува успехот на националните екипи преку традиционални економски индикатори како што е БДП. Кога ги рангираме националните екипи според односот на наградниот фонд кон БДП, Курасао и Зелено'ртските Острови се на врвот на листата бидејќи нивната домашна база на БДП е толку мала што нивниот пласман на Светското првенство претставува награда што е 0,46 проценти од нивниот вкупен БДП (Зелено'ртски Острови) односно 0,29 проценти (Курасао). Зелено'ртските Острови се пласираа во шеснаестина финалето, што дополнително го зголемува уделот на наградниот фонд кој со испаѓање од групата би изнесувал 0,38 проценти.

Наградaта во однос на пазарната вредност на играчите

Ако ја споредиме вредноста на наградниот фонд во однос на вкупната пазарна вредност на репрезентациите би ги дефинирале Катар (45,2 проценти), Јордан (44,3 проценти) и Ирак (42,5 проценти) како најголеми надмининувачи (overachievere), и покрај фактот дека сите три тима испаднаа од групата. Бидејќи успехот овде се мери според ниската пазарна вредност на играчите, ситуацијата е слична на односот во однос на БДП, каде што квалификувањето за Светското првенство претставува успех поголем од очекуваното.

Сепак, треба да се земе предвид дека овој индикатор ја искривува сликата за Катар и Јордан, бидејќи проширувањето на првенството во голема мера им го олесни патот до турнирот. Катар мораше да помине низ ОАЕ и Оман за да се квалификува, додека Јордан се пласираше во група со Ирак, Оман, Палестина и Кувајт. Ирак имаше потешкотии, победувајќи ја Боливија во решавачкиот натпревар.

Истото важи и за Курасао, кој мораше да ги победи Јамајка, Тринидад и Тобаго и Бермудите на патот до Светското првенство. Сепак, како што веќе споменавме, давањето шанса на „помалите“ земји во однос на фудбалот беше токму целта за проширување на турнирот.

Тука, на пример, Хрватска потфрли. Кога сите 48 репрезентации на ова првенство се рангираат според односот на освоениот награден фонд и пазарната вредност на тимот, Хрватска е само на 37-мо место со 2,8 проценти. Со други зборови, тим составен од играчи со релативно висока пазарна вредност не успеа да ја „оправда“ таа цена, слично на Германија (1,2 проценти), Холандија (1,5 проценти) и Португалија (1,5 проценти).

Кај кои земји најмногу се разидуваат успехот на теренот и економската важност на наградата?

Кога ги спордуваме земјите според разликата помеѓу рангот „Награда/Пазарна вредност“ и рангот „Награда/БДП по глава на жител“, добиваме листа на земји каде што двете мерки раскажуваат сосема различни приказни. Катар, во овој случај екстремот, е прв според односот на наградата и пазарната вредност (overachievere), а последен според економската важност на наградата бидејќи економијата е премногу богата за наградата да значи нешто. Од друга страна, Сенегал е втор според економската важност на наградата, но само 40-ти според односот на наградата и пазарната вредност на играчите. За Сенегал, наградата значи многу економски, иако, како и Хрватска, тимот на теренот не ја „оправда“ својата цена со испаѓање во шеснаестина финалето.

 

Причината за толку големата разлика помеѓу економијата и пазарната вредност на националниот тим лежи во фактот што сенегалските репрезентативци ги градат своите кариери во странство, најчесто во Белгија и Франција, каде што пазарот ги вреднува според европските стандарди, додека катарските играчи остануваат во домашната лига каде што платите се исклучително великодушни. Исто така, вреди да се спомене факторот на „фудбалска култура“, каде што земји како Катар, и покрај високите плати, немаат долга традиција и база на таленти споредлива со Сенегал.

Босна и Херцеговина е практично на исто ниво по двете мерки, додека Холандија е единствената земја што ги совпаѓа обете мерки (послаб резултат во однос на вредноста на тимот и економски неважна награда).

Од друга страна, Хрватска бележи мало отстапување од 8 места. Слично како Холандија, хрватскиот тим оваа година имаше пазарна вредност што не беше пропорционална на неговите достигнувања, но, за разлика од Холандија, овој резултат на Светското првенство во Хрватска не е сосема економски неважен (29-то место по награда/БДП по глава на жител).

Заклучок

Во една од претходните анализи, го споменавме терминот „индустриски кластер“ на таленти односно идејата дека некои мали земји имаат компаративна предност во производството на врвни фудбалски таленти. Сенегал е веројатно најдобриот доказ дека овој кластер е сосема одделен концепт од општата состојба на економијата. Земјата нема ниту стадиони ниту инфраструктура што би ја очекувале од производител на таленти од светска класа, но има фудбалска култура што ги насочува децата кон спортот без оглед на условите.

Сличен заклучок може да се извлече и за Хрватска. Со оглед на тоа што има релативно малку инвестиции во спортот и мал број на жители, не би требало да имаме тим со висока пазарна вредност. Објаснувањето, како и со Сенегал, Брегот на Слоновата Коска и Мароко, е фудбалската култура.