„Енвидија“ - од неславни почетоци и фијаско до највешт играч во вештачката интелигенција

„Енвидија“ (Nvidia) денес е синоним за технолошка сила во сферата на графичките процесори (GPU) и вештачката интелигенција (ВИ), но нејзиниот почеток беше турбулентен и релативно скромен. Три инженери ја основаа компанијата во 1993 година во ресторан за брза храна во Калифорнија – Џенсен Хуанг, по потекло од Тајван, кој веќе работел како директор во компанија за производство на чипови, и американските инженери Крис Малачовски и Кертис Прajм. Тие вложиле вкупно 40.000 долари, што денес би изнесувало околу 90.000 долари.

Меѓутоа, на крајот на 1990-тите години компанијата била на работ на пропаст – чипот што го развивала за „Сега“ не ги исполнил очекувањата, а масовните откази и финансиската несигурност го загрозувале нејзиниот опстанок. Во тој момент Хуанг, денешниот извршен директор, донел одлука што ќе ја одреди судбината на првата компанија во светот вредна пет билиони долари.

„Сега спас“ - како еден ризик промени сè

Среде кризата, „Енвидија“ развивала графички процесор за „Сега“, но на половина од проектот, „Мајкрософт“ го лансирал стандардот „дајрект екс“ (DirectX), кој го направил проектот на „Енвидија“ застарен. Хуанг се нашол пред дилема – ако го продолжи проектот, компанијата ќе биде технолошки мртва за две години; ако го прекине, вработените нема да добијат плата.

Во необичен потег за тоа време, Хуанг му предложил на јапонскиот производител на видеоигри да го раскине договорот, но барал целосна исплата од пет милиони долари за веќе завршената работа. „Сега“ ја прифатила понудата, што овозможило „Енвидија“ да преживее и да го продолжи развојот на технологијата. Тоа не било само краткорочно решение, туку и стратешки темел за идниот успех.

„Џи форс 256“ и почетокот на револуцијата на графичките процесори

„Енвидија“ го лансира „џи форс 256“ (GeForce 256) во 1999 година како прв графички процесор што навистина ја претвори графиката во моќен процесор за 3Д-обработка. Конкурентите, како тогаш доминантната компанија „3dfx“, не можеа да го следат тоа темпо и брзо исчезнаа од пазарот.

„Џи форс 256“ не беше само производ туку и симбол на визија и иновација. Со интегриран трансформациски и осветлувачки двигател, дозволуваше сложени графички операции што порано бараа дополнителен хардвер. Ги постави темелите за модерните компјутерски игри, визуелни симулации и графички апликации и отвори врата за идна примена на графичките процесори во научни симулации и вештачка интелигенција.

Bloomberg

КУДА и подготовката за ВИ пред да стане тренд

Уште во 2006 година Хуанг започна со развојот на платформата КУДА (CUDA) – инфраструктура што го претвора графичкиот процесор во алатка за обука на ВИ-модели, не чекајќи „Енвидија“ да му се приклучи на трендот, туку самата да го создаде.

Во тоа време вештачката интелигенција (ВИ) сè уште не беше главна тема, но Хуанг го препознал нејзиниот потенцијал. Кога во 2012 година изби „Алекснет“ (AlexNet), „Енвидија“ веќе имаше инфраструктура за обука на невронски мрежи. Додека конкурентите се обидуваа да најдат решенија, „Енвидија“ веќе беше централна фигура во глобалниот екосистем за ВИ. КУДА ѝ овозможила на компанијата да доминира не само со хардверот туку и со софтверскиот екосистем, правејќи ги чиповите на „Енвидија“ златен стандард за обука на ВИ.

„Енвидија“ меѓу САД и Кина

Во последните години, освен технолошката, се изразува и геополитичката важност на „Енвидија“. Нејзините напредни чипови за ВИ не се само технологија – тие се стратешки инструмент во глобалната игра на моќ. САД ги користат производите на „Енвидија“ како клучна алатка во технолошката доминација, особено во однос на Кина, каде што расте притисокот за контрола на напредни технологии.

 

 

САД бараат посебни лиценци за извоз на најнапредните ВИ-чипови „A100“ и „H100“ во Кина и Русија, додека истовремено се обидуваат да го балансираат комерцијалниот интерес со националната безбедност. „Енвидија“, со својата инфраструктура, мора да работи во овој ограничен простор, оптимизирајќи ги дистрибуцијата и производите така што ќе ги исполни регулаторните барања, а истовремено ќе остане конкурентна.

Наспроти напнатите односи помеѓу Вашингтон и Пекинг и рестрикциите на извозот на клучни технологии, „Енвидија“ минатото лето повторно доби одобрение од САД да ги продава своите чипови „H20“ во Кина. На тој начин компанијата покажа ретка способност да опстане во сфера каде што политиката често му диктира на бизнисот. Администрацијата на Трамп гледа во „Енвидија“ не само моќна технолошка компанија туку и стратешки адут – технолошки шампион што истовремено го зајакнува американскиот технолошки суверенитет и ја ублажува напнатоста преку економска меѓузависност.

Европската Унија исто така поставува контроли за извоз на технологии со „двојна употреба“, вклучувајќи полупроводници и алатки за производство, додека Јапонија и други азиски земји воведуваат рестрикции за напредна опрема и ВИ-хардвер. „Енвидија“ успеала да ги претвори овие пречки во конкурентска предност, користејќи ја регулаторната рамка за да обезбеди одржлив раст и стабилна глобална позиција, додека конкурентите масовно заглавуваат во мрежата на санкции и рестрикции.

 

Бизнис-резултатите зборуваат сами за себе

Во последните неколку квартали, „Енвидија“ е една од најследените компании на светскиот пазар на капитал, а нејзините акции во само три години имаат раст во стотици проценти. Комбинацијата на финансиски и политички фактори, заедно со лидерската улога во светот што се движи кон ВИ, ја донесе „Енвидија“ во завидна позиција – многу инвеститори ги купуваат нејзините акции за време на процутот на ВИ, не прашувајќи се дали вредностите се преценети.

Сето тоа се случува во момент кога светските компании енормно вложуваат во ВИ, намалувајќи ги цените на своите акции поради општиот скептицизам на инвеститорите околу можно пукање на балонот. Сепак, ниту една од „величествените седум“ компании не се откажува од возењето во ВИ-возот, а „Енвидија“ е машинистот што вози толку брзо што речиси и не застанува на непотребни станици.

Аналитичарите на „Блумберг Адрија“ сметаат дека „Енвидија“ не би ја погодил балон како во времето на интернет-компаниите (dot-com), а дека инвеститорите, и покрај високите цени, не ја преценуваат највредната компанија на светот.

Ако ја споредиме „Енвидија“ со „Сиско“ (Cisco), тогашниот херој на „процутот на интернетот“, клучната разлика е растот на приходите. „Сиско“ од 1998 до 2001 година имаше ЦАГР (CAGR) раст на приходите од 25 проценти, додека „Енвидија“ од 2023 година до денес постигнала таков раст на приходите од 57 проценти. „Енвидија“ ја зајакнува својата профитабилност од година на година – со профитна маржа од 49 проценти во фискалната 2023 година на 55 проценти следната година, а планот за 2025 година е да оствари добивка од 110 милијарди долари со маржа од 53 проценти. „Сиско“ своевремено имал маржа од околу 20 проценти, што останало речиси непроменето повеќе од 20 години.

 

 

Сите години на преживување, иновации и стратешка отпорност сега се одразуваат во финансиските показатели. „Енвидија“ има однос цена-заработка од 57, што ги одразува очекувањата на инвеститорите дека компанијата ќе продолжи да расте и да доминира на пазарот на графички процесори и ВИ-инфраструктура.

Високиот однос цена-заработка не е само број - тоа е проекција на иднината. Инвеститорите плаќаат цена сега за очекуваните заработки во наредните години, а силните финансиски темели на компанијата, вклучувајќи ги нето-профитните маржи над 50 проценти и значителната готовинска состојба, го прават овој проект оправдан. Пазарот е подготвен да плати многу за идниот раст – што истовремено е потврда и предупредување. Ако растот забави, дури и со добри резултати, вредноста на акциите може нагло да падне.

Она што најмногу оди во корист на „Енвидија“ е огромната побарувачка за графичките процесори „блеквел“ (Blackwell), која доведе до рекордни шест милиони испораки во последната година. Чиповите „блеквел“, кои се користат во разни индустрии, сега ги уриваат сите рекорди. Во октомври беше објавено дека првите чипови „блеквел“ се произведуваат и во Аризона (претходно исклучиво во Тајван), што дополнително ја зајакнува отпорноста на синџирот на снабдување.

Зошто „Енвидија“ не е само еуфорична приказна

Растот на „Енвидија“ не е само збор на хартија туку е поддржан и со конкретни финансиски резултати. Приходите се зголемиле од околу 16,7 милијарди долари во фискалната 2021 година на повеќе од 60 милијарди долари во фискалната 2025 година – речиси четирикратно.

Нето-добивката се искачи од околу 4,3 милијарди на повеќе од 29 милијарди долари, што претставува раст од над 570 проценти. Бруто-маржата се зголеми од 64 на повеќе од 75 проценти, што е многу високо за индустријата за хардвер. Оперативниот паричен тек расте со исто темпо како и профитот, па компанијата го финансира својот развој со сопствени средства – без задолжување.

 

Со други зборови, растот на „Енвидија“ има силен фундамент – не е „надуен“ исклучиво со пазарни очекувања, како што беше случајот со компаниите од интернет-балонот во почетокот на 2000-тите.

Ако ја погледнеме доминацијата во ВИ-инфраструктурата, „Енвидија“ денес држи околу 80 проценти од пазарот на графички процесори наменети за вештачка интелигенција. Нејзините чипови станаа клучна компонента на секоја ВИ-инфраструктура – од серверите на „Опен еј-ај“ (OpenAI) до сервисите во облак на „Амазон“, „Мајкрософт“ и „Гугл“. Софтверскиот екосистем КУДА стана индустриски стандард: речиси сите ВИ-модели се оптимизирани за работа со нејзините чипови. Тоа значи дека конкурентите (АМД, „Интел“, „Хуавеј“) не треба само да го достигнат хардверското ниво на „Енвидија“ туку и да го разбијат „затворениот екосистем“ што „Енвидија“ го гради речиси две децении.