Нигерија се труе со пестициди што се забранети во Европа

Семејството на Абдулахи Јусуф со генерации одгледува пченка, просо и зеленчук на парче сува земја во прашливите ридови на северозападна Нигерија. Тој го храни своето семејство со производите, а она што ќе остане го продава на локалните пазари, заработувајќи малку над 200 долари месечно. Сепак, во последно време тој се прашува дали тоа било голема грешка. Минатата година неговата 12-годишна ќерка почина од леукемија, за која верува дека е предизвикана од пестицидите и хербицидите што ги користел за контрола на скакулци, жижок и плевел. „Таа јадеше само храна што ја одгледував јас“, вели тивко 45-годишникот, поминувајќи со прстите низ прашливата почва. „Несвесно, ја хранев со отров.“

Како и многу други земјоделци низ Нигерија, Јусуф се потпира на евтини хемикалии, од кои повеќето се увезуваат, за да ги заштити своите посеви од штетници, болести и плевели. Локалните лекари му рекле дека болеста на неговата ќерка веројатно е предизвикана од употреба на пестициди и хербициди, забележувајќи дека слични случаи се случуваат низ рурална Нигерија. Јусуф размислувал да премине на органско земјоделство, но вели дека тоа изгледа премногу скапо и комплицирано за мали земјоделци како него. Сега, како што вели тој, секојпат кога става прскалка, се чувствува како да си става нож на грлото.

Десетици хемикалии што се забранети во Европската Унија (ЕУ) поради сомнеж дека предизвикуваат рак и невролошки заболувања се достапни низ цела Африка и се произведени од европски производители. Регионот увезе 438.000 тони пестициди и хербициди во 2020 година, што е зголемување за две третини од 2018 година. Повеќе од половина од хемикалиите што се користат во Нигерија се сметаат за исклучително опасни, а најмалку 40 проценти од нив се забранети за продажба во Европа, според Алијансата за акција против пестициди во Нигерија (AAPN).

Меѓу овие хемикалии се фунгицид манкозеб, произведен од германската компанија „Баер“ и индиската мултинационална компанија УПЛ (UPL), како и инсектицидот имидаклоприд на „Баер“ и хербицидите атразин и паракват, кои се забранети во ЕУ. Само во Нигерија најмалку 450 смртни случаи од 2008 до 2022 година може да ѝ се припишат на употребата на пестициди и хербициди, наведува ААПН (AAPN). „Постојат силни научни докази што одредени хемикалии што се забранети во ЕУ ги поврзуваат со развојот на болести како што се ракот и невролошките нарушувања“, вели Мухамед Кабир Муса, експерт за јавно здравје на Универзитетот во Мичиген. Од „Баер“ велат дека се придржуваат до регулаторните упатства на пазарите на кои о работат и обезбедуваат обука за милиони земјоделци низ светот за безбедно ракување со хемикалии. УПЛ не одговори на барањето за коментар.

Африканските земјоделци имаат очајна потреба од ѓубрива, пестициди и хербициди, па затоа службениците мора да најдат начини да ги заштитат посевите без да го загрозат јавното здравје, вели Ушакума Анемга, потпретседател на Лекарското здружение на Нигерија. За да се спречат болестите поврзани со пестициди без да се загрози производството на храна, Анемга предлага едукација и обука на земјоделците, дистрибутерите и локалните заедници за тоа како безбедно да користат хемикалии, вклучувајќи практики како што се штедливо користење хемикалии и носење заштитна опрема при прскање. Тој исто така сака владата построго да ги спроведува забраните за одредени хемикалии и да ја засили борбата против фалсификуваните верзии на производите. „Многу луѓе во руралните области претрпеле здравствени проблеми од употребата на пестициди“, вели тој. „Владата мора да ги обучи земјоделците за да ги спасат животите.“

Нигерија не успева да го контролира приливот на опасни пестициди поради слабата владина администрација и застарените закони, велат критичарите. Ситуацијата дополнително се комплицира со ненадејното затворање, наводно од технички причини, на официјалната база на податоци што содржеше информации за употребата на пестициди, обемот на увоз, производителите и друго. Иако властите планираа да го забранат паракватот од 1 јануари 2024 година, а атразинот од почетокот на 2025 година, хемикалиите сè уште се достапни. Активистите се загрижени дека ќе остане така, или поради доцнењето во спроведувањето на забраната или поради лошото спроведување.

„Кроплајф Нигерија“, лоби-група што ги претставува „Баер“, БАСФ, „Сингента“ и други големи производители на пестициди, обезбеди место во предложениот совет за пестициди на владата, кој треба да ја надгледува употребата на пестициди. Тоа отвора простор за странските гиганти да влијаат врз политиката за нивните производи, вели Едем Енијанг, професор по биологија на Универзитетот во Ујо. „Енијанг“ се плаши дека „Кроплајф“ ќе лобира за полесни регулативи и ќе ги минимизира штетите од пестицидите. „Никој не сака навистина да преземе одговорност“, вели Енијанг. „Компаниите што не можат да го продадат својот отров во Европа ги преплавуваат нашите пазари со него“.

„Кроплајф“ истакнува дека прави сè што може за да промовира одговорна употреба на пестициди и нагласува дека ги обучува земјоделците и дистрибутерите да ги користат хемикалиите во согласност со меѓународните стандарди. Групата вели дека работи со властите за да се осигури дека законите за пестициди правилно се спроведуваат и дека се откриваат фалсификувани или нерегистрирани производи.

ААПН, која обединува повеќе од 80 организации на граѓанското општество, се залага за построги регулативи за агрохемикалиите. Но, со затворањето на базата на податоци, Нигерија останува без сеопфатен список на контролирани производи, вели Доналд Икена Офоегбу, координатор на групата. „Достапните владини записи се неповрзани и не даваат увид во производителите, дистрибутерите или обемот на трговијата“, вели тој. „Целта е да се разоткријат и запрат увозот и продажбата на екстремно опасни и забранети пестициди.“

Тој вели дека двете мерки што ги разгледува парламентот, едната за воспоставување совет за пестициди, а другата за давање поголема улога на производителите во регулаторниот процес, само ќе послужат за олабавување на регулативите за пестициди, наместо да ги заострат. ААПН затоа подготвува алтернативен закон што би ги зголемил транспарентноста и одговорноста преку зајакнување на постојните регулаторни агенции и поставување строг распоред за постепено укинување на опасните пестициди. „Нигерија мора да ја врати контролата врз својот прехранбен сектор“, вели тој. „Не станува збор за хранење на луѓето, туку за заработка.“