Погледнете околу себе: меури има насекаде!

Два месеца пред Црниот вторник, берзанскиот крах што доведе до големата депресија, економистот од Масачусетс Роџер Бабсон, загрижен поради бранoт мали инвеститори аматери што се задолжувале за да купуваат акции, во едно обраќање изјавил дека „порано или подоцна ќе дојде до крах, кој може да биде ужасен“.

По ова, берзанските индекси паднале за три отсто, што во тоа време било познато како Бабсонов крах (Babson Break).

Меѓутоа, во неделите што следувале, пазарот ги игнорирал мрачните предупредувања на Бабсон, делумно поради оптимизмот во врска со новите производи за широка потрошувачка, како радиото и автомобилите, пишува Ендрју Рос Соркин во своето впечатливо, неодамна објавено историско дело „1929: Поглед однатре на најголемиот крах во историјата на Волстрит – и како разори една нација“ (1929: Inside the Greatest Crash in Wall Street History - and How It Shattered a Nation, заб. прев.). „Премногу оптимистичните инвеститори повторно победуваа.“

Денес постојат многу пророци како Бабсон, кои предупредуваат на случувањата околу вештачката интелигенција (ВИ), особено на проценетата вредност на јавните и приватните технолошки компании и нивната безглава трка кон тешко достижната цел - вештачката општа интелигенција (АГИ - ВИ што може да разбира, учи и решава задачи како човек и подобро, заб. прев.).

Според податоците на аналитичката и истражувачка компанија „Омдија“ (Omdia), технолошките компании се на пат до 2030 година годишно да трошат нешто помалку од 1,6 билион долари на центри за податоци.

Размерите на ентузијазмот околу ВИ, која како генератор на профит засега постои само во теорија, ги збунија многу разумните инвеститори. Сепак, и сега, како и пред еден век, стравот дека ќе ја пропуштат следната голема можност наведе многу компании да ги занемарат ваквите мрачни пророштва.

„Сите тие, на некој начин, играат некаква игра на погодување, убедени дека овие нереално амбициозни технологии ќе го решат секој проблем што постои“, вели Адвајт Арун, аналитичар за климатско финансирање и енергетска инфраструктура во американскиот истражувачки Центар за јавно претприемаштво, чиј неодамнешен извештај, во стилот на Бабсон, „Меур или ништо“ (Bubble or Nothing, заб. прев.), ги доведе во прашање шемите за финансирање на проектите за центри за податоци.

„Дефинитивно уште сме во фазата на неоснована еуфорија.“

Силен подем на технологијата

Сооднос меѓу цената и заработката
 

Bloomberg

На новинарите обично би им било мудро да се воздржат од расправа дали некој ресурс или технологија е преценет. Немам цврст став дали сме во меур на ВИ, но се прашувам дали тоа прашање не е поставено премногу тесно. Ако шпекулативниот меур го дефинирате како секој феномен во кој вредноста на одредена имотна класа неодржливо расте над измерливата основна вредност, тогаш практично насекаде околу нас има меури. Освен тоа, се чини дека тие синхронизирано растат и спласнуваат.

Може да постои меур околу златото, чија цена порасна за речиси 64 отсто во последната година заклучно со 12 декември, како и меур кај државните обврзници, вели Борге Бренде, извршен директор на Светскиот економски форум, кој неодамна забележа дека државите во целина не работеле со толку длабок минус уште од Втората светска војна.

Многу финансиски професионалци веруваат дека постои меур во приватното кредитирање - пазар на заеми вреден три билиони долари, кој го финансираат големи инвестициски куќи (од кои многу се наменети за изградба на центри за податоци за ВИ) и кој функционира надвор од строго регулираниот систем на комерцијалното банкарство. Џефри Гандлах, основач и извршен директор на компанијата за управување со капитал „Дабл лајн“ (DoubleLine Capital), неодамна во поткастот „Од лотс“ (Odd Lots) на „Блумберг“ овој нетранспарентен, нерегулиран и хаотичен пазар го нарече „кредитно ѓубре“. Џејми Дајмон, извршен директор на американската банка „ЏП Морган“ (JPMorgan Chase & Co), го нарече „рецепт за финансиска криза“.

Најочигледните апсурди излегоа на виделина таму каде што не може лесно да се процени вистинската вредност на некоја имотна класа. Вкупната пазарна вредност на биткоинот, на пример, порасна за 636 милијарди долари од почетокот на годината до 6 октомври, за потоа, заклучно со 12 декември, да го изгуби целиот тој износ и уште повеќе.

Обемот на тргување со мимкоини, тие виртуелни творби што служат како спомен на онлајн трендови (memecoins - вид криптовалута инспирирана од интернет-мимови, односно вирални духовити содржини или трендови; обично немаат реална вредност, туку нивната цена се темели на популарноста на социјалните мрежи, силата на заедницата што ги поддржува и шпекулациите, заб. прев.), достигна највисоко ниво од 170 милијарди долари во јануари, покажуваат податоците на медиумската платформа специјализирана за криптовалути „Блокворкс“ (Blockworks).

Меѓутоа, до септември оваа вредност падна на 19 милијарди долари. Падот го предводеа мимкоините $TRUMP и $MELANIA, кои ги лансираа претседателот и првата дама на САД два дена пред денот на инаугурацијата, а кои од 19 јануари изгубија 88 отсто односно 99 отсто од својата вредност.

Многу инвеститори ги вреднуваа овие криптовалути не поради нивниот потенцијал да создадат вистинска вредност за акционерите и светот - на начин на кој, на пример, би ги вреднувале акциите на обична компанија што поднесува извештаи за заработката - туку исклучиво преку шансата брзо да заработат многу пари. Кон тоа пристапуваа слично како кога се приоѓа на маса за коцкање во Лас Вегас.

Можеби постојат демографски причини поради кои инвеститорите, особено оние привлечени од криптовалутите, спортското обложување и онлајн пазарите каде што луѓето се обложуваат на различни идни исходи, се обидуваат да играат на финансиските пазари како тие да се казина.

Според неодамнешна анкета на агенцијата „Харис“ (Harris), шест од десет Американци сега тежнеат кон стекнување екстремно богатство. Седумдесет проценти од испитаниците од генерацијата зед (Z) и милениумците велат дека сакаат да станат милијардери, во споредба со 51 отсто од припадниците на генерацијата икс (X) и бебибумерите.

Студија на компанијата за управување со финансии „Емпауер“ (Empower) од 2024 година сугерира дека припадниците на генерацијата зед веруваат оти финансискиот успех подразбира плата од речиси 600.000 долари (во САД тоа се однесува на бруто-износ на годишно ниво, заб. прев.) и нето-имот од 10 милиони долари.

Благодарение на видеосодржините на Тикток, групните четови, форумите на Редит и секаде присутниот интернет со брз проток на информации, сите во светот сега можат во ист момент да дознаат каде има можност за заработка.

Тоа во начело звучи добро, но доведе до манија на имитирање, масовна конкуренција и однесување слично на колективен ум, поради што новата серија на „Епл ТВ“ (Apple TV), „Плурибус“ (Pluribus), изгледа исклучително актуелно („Плурибус“ е американска научнофантастична серија за свет во кој речиси сите луѓе станале дел од колективен ум под влијание на вонземско дејствување, заб. прев.).

Традиционалната економија, со нејзините сложени и бескрајно разновидни димензии, ја потисна економијата на вниманието - она со што сите ние, насекаде, во одреден момент сме опседнати.

Во деловниот свет, тој единствен фокус е насочен кон вештачката интелигенција. Во популарната култура постоеше меур околу актерката Сидни Свини, кој следуваше по меурот околу актерот Педро Паскал и меурот „6–7“. (Ако немате тинејџери, доволно е да пребарате на Гугл.)

Во текот на изминатата година, благодарение на славни личности како Лиза од кејпоп-групата „Блекпинк“ (Blackpink), се појави и светска манија за симпатични, но безвредни зооморфни кадифени играчки што ги продава кинескиот производител „Поп Март“ (Pop Mart International Group). Да го наречеме тоа „лабабл“ (игра на зборови на англиски - спој од името Labubu, брендот на кадифените кукли што станаа глобален феномен, и англискиот збор bubble, меур; заб. прев.).

Во светот на храната секако постои протеински меур: сите, од производителите на пуканки до оние на житарки за појадок, ја истакнуваат содржината на протеини за да ги привлечат потрошувачите што се грижат за здравјето и корисниците на терапии со ГЛП-1 (пептид сличен на глукагон 1, природен хормон што има важна улога во регулирањето на апетитот и шеќерот во крвта, заб. прев.).

Во медиумите, би можело да се каже дека постои меур на дигитални билтени од „Сабстек“ (Substack, онлајн платформа што им овозможува на авторите да испраќаат билтени со свои текстови директно до читателите, заб. прев.), поткасти што ги водат славни личности („Гуд Ханг“ (Good Hang) со американската актерка и комичарка Ејми Пулер и „Исповеди на една жена основач“ (Confessions of a Female Founder) со Меган Маркл), како и документарни биографии на славни личности што тие самите ги одобриле, а кои на стриминг-платформите се појавуваат речиси секоја недела (најновиот на „Нетфликс“: „Да се биде Еди“ (Being Eddie) за Еди Марфи и документарецот за Викторија Бекам со наслов „Викторија Бекам“).

„Сечија референтна група  сега е глобална и далеку го надминува непосредното опкружување, како и класната припадност или општествениот статус“, вели В. Дејвид Маркс, автор на книгата „Празен простор: Културна историја на 21 век“ (Blank Space: A Cultural History of the Twenty-First Century, заб. прев.). „Во рамките на овие пазари денес можат да постојат глобално усогласени движења што во минатото би биле невозможни.“

Влоговите кај вештачката интелигенција, секако, се многу поголеми отколку во случајот со играчките Лабубу. Ниедна компанија не сака да заостане, па секој голем играч неуморно гради компјутерска инфраструктура користејќи сложени финансиски аранжмани.

Во некои случаи тоа подразбира формирање посебни фирми со специјална намена (сетете се на оние од финансиската криза во 2008 година), кои прекумерно се задолжуваат за да купат графички процесори од „Енвидија“, ВИ-чипови за кои некои набљудувачи велат дека би можеле да ја изгубат вредноста побрзо отколку што се очекува.

(Пред кризата во 2008 година, банките основаа издвоени фирми со специјална намена за да префрлаат на нив ризични хипотеки и сложени финансиски инструменти засновани на тие хипотеки, со цел да создадат привид на здрави финансиски извештаи, заб. прев.)

Технолошките гиганти можат да ги издржат последиците од овa стампедо предизвикано од ФОМО (акроним што означува страв од пропуштање шанса, заб. прев.). Своите центри за податоци главно ги финансираат со сопствени средства и можат да ги амортизираат ударите дури и ако сите административни работници одлучат дека, на пример, сегашната верзија на ЧетГПТ (ChatGPT) е сосема доволна за пишување на нивните годишни самооцени.

Меѓутоа, други компании се впуштаат во поризични потези. Корпорацијата „Оракл“ (Oracle), традиционално ориентиран провајдер на бази на податоци и неочекуван ривал во „ВИ-треската“, се задолжува со 38 милијарди долари за да изгради центри за податоци во Тексас и во Висконсин.

Другите таканаречени неооблаци, релативно млади компании како „Корвив“ (CoreWeave Inc.) и „Флуидстек“ (Fluidstack Ltd), кои градат специјализирани центри за податоци за ВИ, копање биткоин и други намени, исто така многу се задолжуваат. Одеднаш, кумулативниот ефект на меурот на ВИ почнува да изгледа посериозно.

„Кога имаме компании што со позајмени пари градат центри за податоци вредни десетици милијарди долари, без вистински клиенти, тогаш почнувам да се грижам“, вели Гил Лурија, директор во инвестициската фирма „Д.А. Дејвидсон“ (D.A. Davidson & Co), со што потсетува на зборовите на Роџер Бабсон од пред еден век. „Позајмување пари за шпекулативни инвестиции никогаш не е добра идеја.“

Карлота Перез, британско-венецуелска истражувачка што со децении пишува за циклусите на економски подеми и падови, исто така е загрижена. Таа вели дека иновациите во технологијата се претвораат во шпекулации со високи влогови во „казино-економија“, која е премногу задолжена, кревка и склона кон меури што се подготвени да пукнат штом ќе почне да се шири недоверба.

„Ако ВИ и криптопазарот доживеат крах, веројатно би можеле да предизвикаат глобален колапс од незамисливи размери“, пишува таа. „Историски гледано, вистински продуктивната златна доба доаѓа дури кога финансискиот сектор, наместо постојано да биде спасуван, ќе почне да ги презема последиците од сопственото однесување и кога општеството ќе го стави под контрола со соодветна регулација.“

Дотогаш, држете се цврсто за вашите лабубуа.