„Фич“: Повисоката цел за дефицитот на Македонија претставува ризик за траекторијата на долгот

Нагорната ревизија на целта за буџетскиот дефицит за 2026 година на Македонија на средина од годината и одложувањето на целите на Органскиот закон за буџет (OBL) истакнуваат слабо фискално сидро и создаваат ризици за стабилизацијата на долгот на среден рок, соопшти „Фич рејтингс“ (Fitch Ratings).

„На 24 јуни, Владата ја објави својата нова цел за дефицит од 4,1 проценти од БДП за 2026 година, што е зголемување од 3,5 проценти („BB“ медијана: 3,5 проценти), наведувајќи дополнителни потреби за тековни и капитални расходи до 1,1 процентен поен од БДП. Извршувањето на буџетот во мај 2026 резултираше со дефицит од 2,6 проценти од проектираниот БДП за 2026 година. Растот на приходите беше 5,7 проценти на годишно ниво, додека расходите се зголемија за 8,5 проценти, при што тековните и капиталните расходи се зголемија за 6 проценти и 44,8 проценти, соодветно“, наведуваат од „Фич“.

Оттаму додаваат дека понискиот економски раст во 2026 година („Фич“ прогнозира 2,9 проценти) за разлика од минатата година (3,5 проценти), првенствено од намалената домашна и надворешна побарувачка поради војната на Блискиот Исток, ќе го намали растот на приходите.

„Реалниот раст на БДП забави на 3,1 проценти на годишно ниво во првиот квартал од 2026 година (четврт квартал од 2025 година: 3,8 проценти). Индустриското производство и преработувачката индустрија се намалија на месечна основа во април и мај, веројатно поради повисоките трошоци за влезни материјали и намалувањето на побарувачката. Подобрената даночна администрација и инфлациските ефекти придонесоа за повисоки приходи од ДДВ во петтото полугодие од 2026 година, иако ова беше повеќе од компензирано со пад од 6,5 проценти на годишно ниво на наплатата на акцизи поради намалените даноци на нафтените горива за да се компензира влијанието на војната“, констатираат од „Фич“.

Од рејтинг агенцијата посочуваат дека забрзаното извршување на водечките автопатски проекти за коридорите 8 и 10д резултираше со целосно исплаќање на годишниот буџетски трошок од 6,3 милијарди денари (0,6 проценти од БДП) во петиот месец од 2026 година.

„Околу 86 проценти од буџетот за општинска инфраструктура од 2,2 милијарди денари (0,2 проценти од БДП) за 2026 година е реализиран, додека инвестициите во рамките на одбранбените обврски на НАТО се забрзаа“, соопшти агенцијата.

Според „Фич“, забрзаното извршување на капиталните трошоци е делумно поради одложувања пред локалните избори во третиот квартал од 2025 година, кога договорите беа ефикасно запрени.

„Ревизијата на целта за дефицит сигнализира дека сидрото на фискалната политика на Македонија останува слабо. Властите постојано го одложуваат спроведувањето на OBL, со последното поместување до 2028 година. Усвоен во 2022 година, OBL наметнува ограничување на дефицитот до 3 проценти од БДП и ограничување на државниот долг од 60 проценти“, наведуваат од „Фич“.

Од агенцијата укажуваат дека постојаното отстапување од буџетот претставува ризик за почитување на OBL дури и во рамките на одложениот временски рок, особено затоа што 2028 година е изборна година.

„Понатаму, дополнителните потреби за задолжување поради ревизијата на целта за дефицитот за 2026 година би можеле да претставуваат ризици за траекторијата на долгот. Долгот на општата влада (ДГД) се зголеми на 52,1 проценти од проектираниот БДП на крајот на првиот квартал од 2026 година од 51,6 проценти на крајот од 2025 година“, велат од „Фич“.

Пред најавената ревизија, „Фич“ предвиде дека долгот умерено ќе се намали на 51,4 проценти до 2028 година (предвидувајќи дефицит од 3,9 проценти од БДП во 2026 година и просечно од 3,8 проценти во периодот 2027-2028 година).

 

„Сепак, властите сега предвидуваат дополнително задолжување оваа година, вклучително и до 0,3 проценти од БДП од домашно финансирање“, посочуваат од „Фич“.

Оттаму констатираат дека „Македонија издаде две еврообврзници од 500 милиони евра (вкупно 5,5 проценти од БДП) во јануари, пред рокот на достасување на еврообврзницата од 700 милиони евра во јуни, и во мај договори синдициран заем од 260 милиони евра (1,4 проценти од БДП) за буџетски и рефинансирачки потреби (во рамките на рамката за управување со среднорочниот долг)“. Исто така, посочуваат дека во мај, Македонија доби 65,7 милиони евра (0,4 проценти од БДП) од средствата на ЕУ за реформи и раст, по исполнувањето на реформските пресвртници.

„Одделно, закон усвоен од парламентот, кој стапува на сила во јуни 2026 година, значи дека финансирањето на коридорите 8 и 10д мора да се обезбеди од сопствените приходи на Јавното претпријатие за државни патишта (ЈПДП). Не е јасно дали Владата ќе гарантира какво било ново задолжување од страна на ЈПДП“, наведуваат од „Фич“.

Од агенцијата нагласуваат дека значително среднорочно зголемување на соодносот меѓу владиниот долг и БДП преку неуспех во спроведувањето на кредибилна стратегија за фискална консолидација е главната негативна чувствителност за суверениот рејтинг на Македонија.

„Повторените одложувања во усвојувањето и почитувањето на сидрото на фискалната политика би можеле да претставуваат ризици за стабилизирање на траекторијата на долгот на среден рок, особено во случај на егзогени шокови“, предупредуваат од „Фич“.