Збогум за најниската цена на тендерите: Квалитетот ќе носи повеќе бодови

Европската унија го надградува планот „купувај европско“. Неодамна Европската комисија (ЕК) ги дефинираше предлозите за сеопфатна реформа на правилата на земјите од Европската Унија за јавни набавки. Со новите правила, јавните институции, посебно од здравството и образованието, ќе бидат охрабрени да купуваат стоки и услуги произведени на европскиот континент.

Во Брисел во моментов постои загриженост дека буџетските корисници, согласно постоечките правила, се обврзани секогаш да ја избираат најевтината понуда кога трошат јавни средства. Ова верување доведува до тоа често пати неевропски компании кои нудат најниски цени да ги добиваат работите. Под неевропски, пак, најчесто се подразбираат кинески фирми па целта на оваа реформа е токму тоа - обид на европските власти да се спротивстават на економската моќ на Кина.

Новите правила ќе им дадат на купувачите од јавниот сектор поголема правна сигурност и јасност во однос на купувањето стоки и услуги произведени во Европа, објасни извршниот потпретседател на ЕК за индустриска политика, Стефан Сежурне.

„Купувачите можат да имаат поповластен пристап кон европските понуди и да ги ограничат или отфрлат понудите од земји кои немаат договор за јавни набавки или кои не ги почитуваат обврзувачките правила за јавни набавки на меѓународно ниво“, рече тој.

Квалитетот ќе носи поголема вредност во тендерите од следната година и во Македонија

Европската реформа ќе ги обврзи јавните купувачи во ЕУ да ставаат поголем акцент на квалитетот и на критериуми како што се еколошката одржливост и локалните синџири на снабдување, наместо да се определуваат за најевтината понуда.

Според предлозите, јавните институции ќе бидат обврзани да му дадат на квалитетот минимална вредност од 30 отсто кога ги утврдуваат условите за доделување договор или да објаснат зошто одлучиле да не го земат предвид овој показател.

Кај договорите што бараат голем ангажман на работна сила, квалитетот ќе има минимална вредност од 50 отсто, така што купувачите при доделувањето на договорот ќе мора да обезбедат пристојни работни места, а не едноставно да ја изберат најниската цена.

Од македонската Влада, на прашањата што ги испрати „Блумберг Адрија“ одговорија дека и во земјава најниската цена со години се користи во најголем број постапки за јавни набавки како критериум за избор на најповолна понуда, иако Законот за јавни набавки овозможува користење на најдобриот однос на цената и квалитетот, со што квалитетот може да се бодува на ист начин како и цената.

„Активно се работи на зголемување на процентот на постапки каде ќе се користи критериумот најдобар однос меѓу цената и квалитетот. Тоа е влезено и како активност во Реформската агенда за 2027 година, при што најмалку 25 отсто од вредноста на јавните набавки да се додели со користење на овој критериум. Предложените измени и дополнувања на Законот за јавни набавки содржат обврска договорните органи да го користат квалитетот како елемент за избор на најповолна понуда во одреден процент на постапките за јавни набавки што ги планираат во тековната година“, велат од Владата.

                    

Повеќе пари за мали набавки, без тендер Друга измена во предложените измени на законот е „дополнителното унапредување на Електронскиот пазар на набавки од мала вредност, со цел зголемување на неговата употреба и поголема конкуренција меѓу економските оператори. Оваа мерка е дел од реформските активности предвидени за 2026 година, стои во образложението на Бирото за јавни набавки. Со неа се предвидува двојно зголемување на средствата за мали набавки, односно за оние набавки за кои не постои обврска за тендер. Институциите наместо до 12.000 евра годишно како досега, сега без тендер ќе можат да реализираат набавки во вредност до 25.000 евра.

  

Македонија се усогласува со новите правила

Во однос на новите правила што ги предвидува ЕУ, земјите кои не се членки на ЕУ, како Македонија, не би требало да се соочат со пречки. А земјава ги следи случувањата околу реформата затоа што ќе треба да се усогласува со нив, велат од Владата за „Блумберг Адрија“.  

„Се очекува до крајот на 2027 година ЕУ да ја усвои новата регулатива за јавни набавки која ќе ги замени постоечките директиви за јавни набавки и јавно приватни партнерства. Имајќи предвид дека Поглавјето 5 за јавни набавки во рамки на процесот на европски интеграции е дел од првиот кластер, прописите за јавни набавки во Република  Македонија ќе се усогласуваат со новата регулатива, штом истата стапи на сила“, ни рекоа од Канцеларијата на портпаролот.

Дискусиите за иницијативата „купувај европско“ траат подолго време, а особено во рамки на Спогодбата за јавни набавки во Светската трговска организација, каде Македонија е рамноправна членка. Оттука, велат од Владата, било која иницијатива за национална преференца, вклучително и оваа за „купувај европско“ мора да биде во согласност со обврските преземени од страна на земјите членки во Спогодбата за јавни набавки.

„Тоа значи дека било која земја членка на Спогодбата не може еднострано да го затвори својот пазар за јавни набавки за понудувачите, стоките и услугите од другите земји членки спротивно на опфатот кој го прифатила при пристапување кон Спогодбата. Ограничувањето на пристапот до пазарот повеќе се однесува на пристапот на понудувачи, стоки и услуги од трети земји кои не се потписнички на Спогодбата, како што е Кина и други земји“, наведуваат од Владата.

                     

Јавните набавки изнесуваат 15 отсто од БДП на ЕУ Според процените на претставниците на ЕУ, јавните набавки изнесуваат 15 отсто од бруто-домашниот производ на блокот, односно околу 2,6 милијарди евра годишно, а во Брисел се сметаат за недоволно искористен инструмент кој Вашингтон и Пекинг веќе го користат за поддршка на своите домашни компании.

  

Кои земји имаат ограничен пристап до македонскиот пазар согласно сегашните правила?

Актуелниот  Закон за јавни набавки веќе содржи одредби кои се во согласност со Директивите и обврските на Република Македонија од Спогодбата за јавни набавки на СТО, а со кои може да се ограничи пристапот на економски оператори од трети земји, согласно со членот 27 од истиот.

Овој член предвидува на кој оператор не смее да му биде ограничен пристапот до пазарот.

„Договорниот орган не смее да ги третира понеповолно од домашните економски оператори оние кои се регистрирани во една од горенаведените земји, а согласно со обврските преземени со меѓународните договори или спогодби. За економските оператори од трети земји што не се опфатени со членот 27 одлучува самиот договорен орган. Доколку одлучи да го ограничи правото на учество, тоа мора да се наведе во тендерската документација како услов во дополнителни информации. Во тој случај, договорниот орган во тендерската документација треба да наведе дека ограничувањето се однесува на учеството како самостоен понудувач, член во група на понудувачи, подизведувач и поддршка на способноста“, образложува Бирото за јавни набавки.

Членот 27 се однесува на земјата на регистрација на економскиот оператор кој сака да учествува во постапката, а не на потеклото на стоките и услугите кои ги нуди.