Драматичен пад на извозот на катализатори: Што ја чека македонската автомобилска индустрија?

Првиот кинески индустриски шок почна пред повеќе од две децении. Тогаш беа погодени трудоинтензивните дејности, производството со ниска додадена вредност како текстил, играчки, апарати за домаќинство.

Сега работите се доста поинакви, во средиштето на бурата се наоѓаат напредните индустриски сектори  како што се машинската и автомобилската индустрија. Кинеските компании сè посилно навлегуваат на европскиот пазар, а истовремено кинеските конкуренти ги потиснуваат европските на другите пазари.

„Европските компании губат пазарен удел во однос на кинеските конкуренти на самиот кинески пазар, во Европа, но и во остатокот од светот“, вели економистката на „Блумберг“ Никол Гортон-Каратели.

Сега, кога Европа мери колку болка може да и нанесе Кина, ние анализираме какви се опциите на македонската економија. Засега статистичките податоци покажуваат дека економијата расте, но колку е одржлив тој раст во услови кога Европа, а пред се Германија е најголемиот извозен партнер на Македонија.

Се стопи извозот на катализатори

Статистичките податоци покажуваат дека генерално, извозот од земјава е во плус. За јули, Државниот завод за статистика (ДЗС) објави дека споредено со истиот месец лани извозот пораснал над 11 отсто. Но деталната анализа покажува дека извозот на производот кој со години беше најизвезуван, а тоа се катализаторите кои се користат во автомобилската индустрија, бележи драматичен пад.

Во декември лани вредноста на извозот изнесувала 97,8 милиони евра, до јули годинава се стопила на само 1,6 милиони евра.

Најголем извозник на овој производ од земјава е британската компанија „Џонсон Мети“. До објавувањето на овој текст од компанијата не одговорија на барањето за коментар.

Експертите пак велат дека овој пад е сериозен сигнал за ризиците кои доаѓаат од случувањата во европската автомобилска индустрија.

„Падот на извозот на катализатори од нашата земја како еден од најголемите производители на овој производ во Европа, секако е загрижувачки сигнал за структурен ризик кој се поврзува со една подлабока трансформација која се случува во европската автомобилска индустрија поради електрификацијата, промена на синџирите на снабдување, првенствено во Азија, силната конкуренција која доаѓа од Кина, како и целокупниот притисок врз германските производители кон кои ние како земја сме ориентирани“, објаснува за „Блумберг Адрија“ универзитетскиот професор и претседател на Клубот на извозници при Стопанската комора на Македонија, Дарко Лазаров.

 

 

Извозниот модел на Македонија не остава многу простор за интервенција

Најголем дел од македонскиот извоз и натаму е наменет автомобилската индустрија во Европа, и пред се Германија. Тамошните производители на автомобили со сериозни предизвици, на пример гигантот „Фолксваген“ е во процес на трансформација која подразбира масовни отпуштања и намалување на бројот на модели и производствени капацитети.

Во вакви услови, вели Лазаров, многу малку може да се стори за да се подобри состојбата во македонскиот автомобилски сектор кој вработува околу 30.000 луѓе. Автомобилски делови во земјава произведуваат компании кои имаат странски газди и одлуките за нив се носат во странство. Тоа, според Лазаров, е и слабоста на македонскиот извозен модел кој е концентриран во еден сектор од една земја.

„Какви било стратешки пазарни преориентирања ќе бидат детерминирани од стратешките одлуки на тие компании во странство. Таквата позиција на нашиот извозен модел кој е концентриран во автомобилската индустрија кон Германија носи дополнителни ризици во однос на просторот кој како земја го имаме во делот на било какви брзи преструктурирања како реакција на глобалните пазарни промени“, вели Лазаров.

Конфликтот на Блискиот Исток ги погодува и другите сектори

А кризата во германскиот автомобилски сектор не е единствениот проблем на македонската индустрија. Конфликтот на Блискиот Исток дополнително влијае на цените на енергентите и синџирите на снабдување што погодува многу повеќе сектори.

„Кога зборуваме за ефектите од кризата на Блискиот Исток, треба да знаеме дека истите за нас се повеќе индиректни преку енергијата, транспортот и промените во европските синџири на снабдување. Секако, најизложени се енергетски интензивните индустрии како базната металургија, хемиска индустрија, производство на материјали, но и други индустрии поради нарушените глобални синџири на снабдување, ризикот од повторно забрзување на глобалната инфлација, падот на побарувачката и слично“, вели Лазаров.

Неискористен потенцијал

Сепак, македонскиот извоз има голем неискористен потенацијал, вели нашиот соговорник, како од аспект на производи и сектори, така и од аспект на освојување на нови пазари.

„Падот на извозот на одредени сектори не треба да го гледаме само како проблем и предизвик, туку како можност за промена на нашиот извозен модел кој мора да стане подиверзифициран. Германија ќе остане наш најважен пазар, но треба да ја намалуваме зависноста од автомобилската индустрија кон пошироки европски синџири на вредност, а паралелно да отвораме нови глобални пазари“, вели тој.

Во овој процес, вели лазарот, земјава не треба да бара замена за на германскиот пазар и автомобилската индустрија, туку да се насочи кон извоз на повеќе пазари, на повеќе производи и поголема додадена вредност.

„Тука секако би ги посочил извозните потенцијали на земјоделско-прехранбениот сектор, металопреработувачката, електро и машинската индустрија, но секако и во делот на услужниот сектор“, набројува Лазаров.