Македонија повторно ќе бара пари на заем на меѓународниот пазар

Владата на една од последните седници одржана на 10 февруари годинава го задолжила Министерството за финансии да отпочне со постапка за разгледување на можностите за потенцијално задолжување на меѓународниот пазар на капитал за навремено обезбедување средства за финансирање на проектираниот буџетски дефицит и отплата на достасани обврски во 2026 година, потврдија од Министерството за „Блумберг Адрија“. Како што веќе објавивме станува збор за износ до 300 милиони евра.

На нашето прашање, за каков вид задолжување станува збор односно дали се бара заем преку кредит или можеби нова обврзница, од Министерството за финансии велат дека при изборот на инструментот ги земаат предвид трошоците, роковите и условите за задолжување, а при тоа го имаат предвид и одржувањето на макрофинансиската и фискалната стабилност. 

„Имено, задолжувањето на меѓународниот пазар е планирано со Буџетот за 2026 година, како и со Ревидираната фискална стратегија 2026-2030 година и Ревидираната стратегија за управување со јавен долг 2026-2028 (со изгледи до 2030)“, наведуваат од Министерството.

Оттаму додаваат дека преземаат проактивни и навремени активности за обезбедување стабилно и ефикасно финансирање на буџетските потреби за 2026 година, а во согласност со заложбите за одржливо управување со јавните финансии, зачувување на макрофискалната стабилност и постепена фискална консолидација.

Јавниот долг прв пат надмина 10 милијарди евра

„Блумберг Адрија“ неодамна објави дека Министерството за финансии успешно ја реализираше аукцијата за издавање на 10-тата еврообврзница, која е издадена во две транши од по 500 милиони евра со рок на достасување  од 4 години и од 8 години. Каматните стапки за двете транши изнесуваат: 3,875 проценти за траншата со рок на достасување од 4 години и 4,750 проценти за траншата со рок на достасување од 8 години.  Со оваа еврообврзница, планирана во Буџетот за 2026 година ќе се изврши исплата на еврообрзницата издадена во 2020 година во износ од 700 милиони евра и се обезбедуваат средства за буџетскиот дефицит.

Инаку, јавниот долг на Македонија на крајот на 2025 година прв пат ја надмина историската граница од 10 милијарди евра и повторно се доближи до границата од 60 проценти од БДП (59,6 проценти). Нашата држава бележи значителен и континуиран раст на јавниот долг. Имено, во 2010 година јавниот долг изнесувал само 1,9 милијарди евра, што значи дека во период од петнаесет години се зголемил за над осум милијарди евра.

За да може да биде ликвидна државната каса односно за редовно да се исплаќаат старите долгови и тековните буџетски трошци денес Владата е принудена да позајмува пари на меѓународниот и на домашниот пазар на капитал. Имено, освен задолжување преку хартии од вредност и кредити од странство Владата редовно секој месец се задолжува и на домашниот пазар преку издавање државни записи и обврзници.

Стари долгови и камати

Македонија годинава треба да врати вкупен долг и камати во износ од 74,8 милијарди денари (околу 1,2 милијарда евра). Од вкупната сума, за враќање на надворешниот долг треба да издвоиме 54,9 милијарди денари (892 милиони евра), а за враќање на домашниот долг 19,9 милијарди денари (323 милиони евра).

Отплатата на главнината по основ на надворешен долг го вклучува редовното сервисирање на обврските кон странските кредитори: еврообврзницата што беше издадена во 2020 година, во износ од 43,1 милијарди денари (700 милиони евра), долг кон ММФ во износ од 3,1 милијарди денари (50 милиони евра), кон ИБРД во износ од 3,3 милијарди денари (53 милиони евра), како и долгови во различни суми кон ЕБРД, ИДА, ЦЕБ, ЕИБ и кон други билатерални кредитори (ИФАД, КфВ, Јапонската агенција за меѓународна соработка и др.).

 

Отплатата на главнината по основ на домашниот долг се однесува на отплати на 2, 3, 5 и 10-годишни државни обврзници, отплата на домашни заеми и отплата на структурни обврзници.

„Предвиденото ниво на домашно задолжување изнесува 35,6 милијарди денари (578 милиони евра), а ќе се обезбеди преку задолжување со државни хартии од вредност или домашен заем. Задолжувањето во странство во вкупен износ од 85 милијарди денари (1,3 милијарди евра) ќе се реализира преку издавање на еврообрзница, како и друго странско задолжување за буџетско финансирање и преку повлекување средства од кредитни линии од странски финансиски институции наменети за финансирање одделни проекти и/или буџетски дефицит“, пишува во буџетот за 2026 година.

Раст на расходите за плати и покрај огромните долгови

Индикативно е што во Македонија има континуирна раст на буџетските расходи за плати за пензии и покрај тоа што од година во година расте јавениот долг. Имено, проектираниот буџетски дефицит за 2026 година е во износ од 39,2 милијарди денари (637 милиони евра) или на ниво од 3,5 проценти од планираниот БДП. Буџетските расходи за 2026 година се предвидува да изнесуваат 414,2 милијарди денари (околу 6,7 милијарди евра), што е зголемување од 2,6 проценти во однос на 2025 година.

Од вкупната сума, најголем дел од 373,9 милијарди денари (околу шест милијарди евра) е наменет за редовна исплата на плати на вработените во јавниот сектор, пензии, социјални права, исплата на субвенции, поддршка на економијата и иновативните активности.

Расходите за исплата на плати се проектирани на ниво од околу 52,6 милијарди денари (855 милиони евра) и, споредено со 2025 година, истите тие се планирани на повисоко ниво за околу три милијарди денари (безмалку 50 милиони евра).

Социјалните трансфери се проектирани во износ од 206,3 милијарди денари (3,3 милијарди евра), а од нив само за исплата на пензии се планирани 116,8 милијарди денари (1,8 милијарда евра), со вклучен ефект од дополнителен пораст на пензијата за 2026 година.