Фед ќе ги задржи каматите додека војната со Иран ја зголемува економската неизвесност

Претставниците на Федералните резерви се очекува да ги задржат каматните стапки непроменети на состанокот оваа недела, додека вниманието се пренасочува кон тоа како би можеле да реагираат доколку последиците од војната на Блискиот Исток ги повлечат нивните цели на политика во спротивни насоки.

Американско-израелскиот напад врз Иран внесе значителна неизвесност во економските изгледи, при што наглиот раст на цените на нафтата се заканува да изврши притисок врз инфлацијата и да го забави економскиот раст. Во исто време, слабите податоци за вработеноста ги принудуваат креаторите на политиките повторно да ја преиспитаат својата процена за стабилноста на пазарот на трудот.

Оваа комбинација значи дека претседателот Џером Пауел и неговите колеги во Федералниот комитет за операции на отворениот пазар би можеле наскоро да се соочат со цели што бараат различни политички одговори, односно пониски каматни стапки за поддршка на пазарот на трудот или задржување повисоки стапки за да се задржи инфлацијата под контрола.

Засега, претставниците најверојатно ќе сигнализираат дека остануваат во режим на „чекај и види“, додека го земаат предвид брзоразвивачкиот конфликт на Блискиот Исток, изјави Адитија Баве, висок економист за САД во „Бофа секјуритис“ (BofA Securities).

„Тие не сакаат да носат избрзани заклучоци. Ова е шок на понудата“, рече Баве за растот на цените на нафтата. „Шоковите на понудата го зголемуваат ризикот за двете страни од нивниот мандат.“

Покрај економската комплексност, над овонеделниот состанок на Федералните резерви се надвиснува и напната политичка драма со сериозни последици.

Одлуката на федерален судија минатата недела да ги поништи судските налози на Министерството за правда насочени кон Пауел претставуваше победа за централната банка. Но американската обвинителка Жанин Пиро вети дека ќе продолжи со напорите за истрага против Фед и неговиот претседател. Тоа би можело да ја наруши транзицијата во раководството на централната банка што се очекува во мај.

Војна и нафта

Откако трипати ги намалија каматните стапки кон крајот на 2025 година, претставниците на Федералните резерви во јануари ја оставија референтната стапка непроменета во распон од 3,5 до 3,75 отсто. Со оглед на тоа што пазарот на трудот во тој момент покажуваше знаци на стабилизирање, креаторите на политиките главно сигнализираа дека се подготвени да ги задржат стапките непроменети, можеби и подолг период, за да се задржи притисокот врз инфлацијата, која веќе пет години е над нивната цел.

Но сето тоа беше пред војната. Откако започнаа нападите врз Иран, брентот нагло порасна и ја надмина границата од 100 долари за барел. Неколку креатори на политиките во првите денови од конфликтот потсетија на т.н. „учебнички“ пристап, според кој ценовниот шок кај енергијата има привремено влијание врз инфлацијата и не бара промена на монетарната политика.

Војната во Иран ги вознемирува нафтените пазари

Фјучерсите на брентот ја надминаа границата од 100 долари

Bloomberg

Но можноста да се примени таа стратегија зависи од повеќе фактори, меѓу кои и колку долго ќе трае конфликтот, дали очекувањата на јавноста за инфлацијата ќе останат стабилни и дали растот на цените на енергијата ќе се прелее и во другите делови на економијата.

Дополнително, инфлацијата не е единствената можна последица. Доколку цените на нафтата останат високи, потрошувачката, економскиот раст и вработеноста би можеле да претрпат удар, комбинација што би барала пониски, а не повисоки каматни стапки.

Најновите податоци, објавени во петокот, покажаа дека потрошувачката на домаќинствата едвај пораснала во јануари, што укажува дека економијата губела динамика уште пред почетокот на војната.

Дополнително, претставниците на Фед не беа целосно усогласени околу изгледите за инфлацијата уште пред конфликтот. Некои, како гувернерот на Фед, Кристофер Волер, тврдат дека инфлацијата, ако се исклучат привремените ефекти од тарифите, се движи кон целта на централната банка. Други, пак, сметаат дека инфлацијата предолго останува превисока, што го поткопува кредибилитетот на централната банка.

Тие различни ставови би можеле да влијаат врз тоа колкава толеранција ќе имаат поединечни креатори на политиките кон новите инфлаторни притисоци, изјави Лора Роснер-Варбертон, висока економистка во „Макрополиси перпективс“ (MacroPolicy Perspectives).

„Ако мислевте дека имате поголем проблем уште пред да се случи шокот, кој бара подолго задржување на благо рестриктивна политика, тогаш нов шок може да значи уште поголем ризик“, рече таа. „Во тој случај може да бидете помалку подготвени да реагирате на евентуалните негативни последици врз растот или пазарот на трудот, поради постојаниот ризик од инфлацијата.“

„Да не се направи штета“

Креаторите на политиките ќе треба да се справат со сите овие фактори при подготовката на соопштението по состанокот, кое треба да биде објавено в среда во 14 часот во Вашингтон, како и претседателот Џером Пауел на прес-конференцијата во 14:30 часот. Претставниците ќе објават и нов сет економски прогнози и проекции за каматните стапки.

Соопштението, како и изјавите на Пауел, најверојатно ќе укаже на зголемена неизвесност, но и ќе ја нагласи потребата од флексибилност при реагирањето на нестабилните политички и економски услови, изјави Мајкл Пулизе, висок економист во „Велс Фарго“ (Wells Fargo & Co.).

„Она што пазарите го сакаат е поголема сигурност околу геополитичките изгледи“, рече тој. Федералните резерви најверојатно ќе применат пристап „прво, не прави штета“, додаде тој. „Не сакате да реагирате импулсивно во која било насока, а потоа подоцна да се покаже дека тоа било лоша одлука.“

Пауел веројатно ќе се соочи и со прашања за состојбата на пазарот на трудот по изненадувачки слабите податоци за вработеноста во февруари. Тие податоци би можеле да ги поттикнат него и другите креатори на политиките да го ублажат ставот дека пазарот на трудот се стабилизира.

Други претставници, како гувернерот Кристофер Волер, потпретседателката за надзор Мишел Боуман и гувернерот Стивен Миран, продолжуваат да сигнализираат отвореност за намалување на каматните стапки, посочувајќи на знаци на кревкост на пазарот на трудот. На секој од последните пет состаноци на Федералните резерви имаше барем едно несогласување при гласањето, а се очекува тоа да продолжи и понатаму.

„Постојат фактори што претставуваат ризик во опаѓање што се однесува за делот од мандатот поврзан со вработеноста, а истовремено постои ризик во пораст за инфлацијата“, рече Лорета Местер, поранешна претседателка на Федералните резерви во Кливленд. „Различни луѓе во тој комитет ќе имаат различни ставови и не мислам дека е очигледно кој е правилниот.“

Истрага на Министерството за правда

Владината истрага против Федералните резерви и Џером Пауел би можела да биде тема и на неговата прес-конференција. Во мислење објавено во петокот, главниот судија на Окружниот суд на САД, Џејмс Боасберг, ги блокираше судските налози што Министерството за правда ѝ ги испрати на централната банка во јануари, поврзани со реновирањето на седиштето на Федералните резерви.

Боасберг наведе дека владата не изнела никакви докази што би ги оправдале тие налози и дека достапните информации укажуваат дека Министерството за правда ги издало со цел да изврши притисок врз Пауел да гласа за пониски каматни стапки или да поднесе оставка.

Пиро најави дека ќе поднесе жалба, потег што би можел да го наруши очекуваното примопредавање на раководството на Фед на Кевин Ворш, изборот на претседателот Доналд Трамп за наследник на Пауел кога неговиот мандат како претседател ќе заврши во мај.

Како прво, жалбата би можела да го одложи потврдувањето на Ворш во Сенатот, каде што процесот е блокиран од републиканецот Том Тилис од Северна Каролина. Тилис е член на банкарскиот комитет што ги разгледува номинациите за Фед и вети дека нема да гласа за напредување на номинацијата на Ворш додека истрагата на Министерството за правда не биде целосно завршена.

Таквото одложување би можело и да го продолжи влијанието на Пауел врз монетарната политика. Иако неговото раководење со Одборот на гувернери истекува во мај, неговиот посебен мандат како гувернер трае до 2028 година. Во таа улога тој може да продолжи да го предводи Федералниот комитет за операции на отворениот пазар, телото на централната банка што одлучува за каматните стапки.

Пауел јавно не изјавил дали ќе остане на функцијата. Но во документи објавени по одлуката на Боасберг, адвокатите на Федералните резерви наведоа дека Пауел јасно ставил до знаење дека, за да ја брани независноста на централната банка, „не може да поднесе оставка додека трае кривичната истрага“.