Трамп вети енергетска доминација на Америка: Дали сè оди според планот?

Соединетите Американски Држави се на добар пат да извлечат повеќе нафта оваа година од која било друга земја во историјата, бидејќи претседателот Доналд Трамп ги користи сите сили на својата федерална администрација за да води политика на силна поддршка за фосилните горива, а истовремено ја повлекува поддршката за енергијата од ветер и сончева енергија.

Во првите 10 месеци од мандатот, Трамп дејствуваше со извонредна брзина: тој повлече низа климатски регулативи, ги запре проектите за чиста енергија, ги обнови долгоочекуваните цевководи, одобри изградба на масивни нови терминали за течен природен гас (LNG) и започна постапка за отворање дополнителни копнени и морски зони за дупчење. Во исто време, тој вети дека ќе ги намали цените на електричната енергија и ќе ги спушти цените на бензинот под 2 долари за галон.

„Сето тоа е дел од целта на претседателот да постигне американска „енергетска доминација“, преку максимизирање на домашното производство и користење на енергијата како геополитичка алатка.

„Решавањето на енергетската криза на Џо Бајден е приоритет за претседателот Трамп уште од првиот ден“, рече Тејлор Роџерс, портпаролка на Белата куќа. „Намалувањето на цените на енергијата за американските семејства и бизниси ќе остане главен фокус на претседателот Трамп во новата година.“

Еве како тоа изгледа во пракса досега.

Производство на енергија

Производството на нафта повторно достигна рекордни нивоа оваа година, надминувајќи 13,8 милиони барели дневно во септември. Овој раст продолжува тренд што започна години пред Трамп да се врати во Белата куќа и продолжува додека производителите пумпаат повеќе од секој нов бунар.

Производството на природен гас, исто така, руши рекорди, достигнувајќи 114 милијарди кубни стапки дневно на 30 ноември, според „Блумберг Њу Енерџи Фајнанс“. Според најновата прогноза од американската Администрација за енергетски информации (EIA), производството оваа година треба да биде за 4,6 проценти поголемо отколку во 2024 година.

Иако овој раст се вклопува со ветувањето на Трамп да ја „ослободи“ американската нафта и гас, аналитичарите истакнуваат дека тоа е првенствено прашање на движења на пазарот и раст на индустриската продуктивност, а не директен резултат на владини интервенции.

Производството на нафта во САД достигна нов рекорд за време на мандатот на Трамп/Bloomberg

„Може да се каже дека стимулативната реторика на администрацијата на Трамп помогна, но поголемиот дел од заслугата за растот на производството на нафта и гас лежи во цените на суровата нафта и способноста на индустријата постојано да ја зголемува ефикасноста“, рече Боб Мекнали, претседател на „Рапидан енерџи груп“ и поранешен советник во администрацијата на Џорџ В. Буш.

Голем дел од растот доаѓа од полињата со шкрилци кои го преобликуваа енергетскиот сектор на САД во текот на изминатите две децении, вклучувајќи го Пермскиот басен во Тексас и Ново Мексико, Бакен во Северна Дакота и Игл Форд во Јужен Тексас.

Во исто време, администрацијата на Трамп предлага да се отворат нови области покрај бреговите на Калифорнија, Флорида и Алјаска за дупчење за нафта и гас, како дел од план што значително би ја проширил продажбата на концесии. Но, останува неизвесно дали ова ќе резултира со вистинско зголемување на производството. Нафтените компании досега покажаа ограничен интерес за истражување надвор од Мексиканскиот Залив, поради неизвесните перспективи и силниот отпор на јавноста. Покрај тоа, растот на производството во полињата со шкрилци се забавува. EIA проценува дека производството на сурова нафта во САД ќе се намали за околу 0,6 проценти следната година, на 13,5 милиони барели дневно.

Бензин

Цените на бензинот сè уште не паднале под 2 долари за галон што ги вети кампањата на Трамп. Сепак, со просечна цена од околу 2,91 долари за галон, Американците денес плаќаат помалку отколку пред една година, а цените на национално ниво се на најниско ниво за четири години.

Иако Белата куќа ја презема заслугата за ова, има малку докази дека Трамп одиграл голема улога. Движењата на глобалните пазари се главниот фактор што ги одредува цените на горивата, а претседателите генерално имаат ограничено влијание.

„Во суштина немаше никакво влијание врз цените на бензинот од политиките на Трамп“, рече Патрик Де Хан, раководител на одделот за анализа на пазарот на нафта во „Гасбади“ (GasBuddy). „Олеснувањето на дупчењето и новите истражувања трае многу подолго отколку што повеќето луѓе очекуваат да има вистинско влијание врз цените.“

Сепак, постојат знаци на индиректен ефект. Најголемиот фактор за цената на бензинот е цената на суровата нафта, која падна за повеќе од 20 проценти оваа година и достигна најниско ниво од 2021 година.

Бензинот поевтини во САД годинава/Bloomberg

Еден од најголемите падови на цените се случи на почетокот на април, кога фјучерс договорите паднаа на четиригодишно ниско ниво откако Трамп објави големи тарифи за таканаречените „Денови на ослободување“. Неколку часа по објавата, Саудиска Арабија побара тројно зголемување на планираното зголемување на производството на нафта во мај, дополнително поттикнувајќи го падот на цените.

Дали времето беше случајно? Официјални лица во Вашингтон и Ријад разговараа во деновите што претходеа на тоа, изјави извор за „Блумберг“ во тоа време.

Природен гас

Трамп го исполни своето предизборно ветување и го укина мораториумот за одобрување на извоз на гас на првиот ден од неговиот мандат. Оттогаш, Министерството за енергетика одобри три големи проекти, меѓу кои и планираниот терминал CP2 за течен природен гас на „Венчур Глобал“ (Venture Global LNG) во Луизијана, кој со полн капацитет би можел да произведе до 28 милиони тони годишно.

Претходната блокада произлезе од противењето на еколошките организации, предводени од активистот Бил МекКибен, кој исто така учествуваше во блокирањето на цевководот „Кистон“ (Keystone XL). Паузата ги принуди компаниите како „Енерџи Трансфер“ (Energy Transfer) и „Комонвелт“ (Commonwealth LNG) да ја забават работата на проекти од повеќе милијарди долари.

Јаглен

Јагленот, кој Трамп не успеа да го оживее за време на својот прв мандат, овој пат има многу добра година. Се очекува потрошувачката во САД да достигне околу 448 милиони тони, околу 37 милиони тони повеќе отколку во 2024 година, според податоците на EIA собрани од „Блумберг“. Сепак, побарувачката е сè уште околу 60 проценти пониска отколку на својот врв во 2007 година.

Јагленот бележи многу добра година/Bloomberg

Повторно, ова е првенствено пазарна ситуација, а не нова ренесанса на јаглен. Побарувачката во 2025 година беше зголемена од невообичаените временски услови на почетокот на годината. Сепак, Трамп може да ја преземе заслугата за трошењето на јагленот во електраната од 1,4 гигавати во Мичиген, која требаше да се затвори кон крајот на мај, но Министерството за енергетика нареди да продолжи.

Трамп, кој го промовираше јагленот како клучен извор на енергија за мрежата и покрај повисоките нивоа на загадување и силната конкуренција од природниот гас и обновливите извори на енергија, веројатно помага горивото да стане подостапно.

Меѓу мерките што ги презеде неговата администрација се ослободување на електраните на јаглен од еколошките прописи, запирање на планираните затворања на постарите електрани и отворање милиони хектари федерално земјиште за закуп на јаглен. Ова веројатно нема да го врати јагленот на неговата поранешна важност, но би можело барем привремено да го запре неговиот долгорочен пад во време кога побарувачката за електрична енергија расте. EIA очекува производството на електрична енергија од јаглен да се зголеми за околу 10,52 проценти оваа година, на 412,6 милиони тони, од минатогодишните 373,3 милиони.

Полека се враќа потрошувачката на јаглен/Bloomberg

Цени на електрична енергија

Трамп вети дека ќе ги преполови цените на електричната енергија во рок од една година од преземањето на функцијата. Наместо тоа, тие се зголемија поради силниот раст на побарувачката. На национално ниво, просечната малопродажна цена на електричната енергија се зголеми за 7,4 проценти во септември, на рекордни 18,07 центи за киловат-час, што е најголемо зголемување од декември 2023 година, според најновите официјални податоци. Цените за домување се зголемија уште повеќе, за 10,5 проценти помеѓу јануари и август 2025 година, едно од најголемите зголемувања за повеќе од една деценија, според Националното здружение на директори на програми за енергетска помош.

Зголемувањето на цените на електричната енергија ќе биде клучно прашање на среднорочните избори следната година. Демократите, кои водеа кампања со ветувања за намалување на сметките за енергија, победија на клучните државни избори во Њу Џерси, Вирџинија и Џорџија.

Цените на струјата продолжија да растат во мандатот на Трамп/Bloomberg

Нафтоводи

Претседателот Трамп постигна победа на североистокот оваа есен, откако Њујорк и Њу Џерси одобрија дозволи во ноември за долго блокираниот проект за нафтоводот „Вилијамс Кос“. Проектот за подобрување на снабдувањето на североистокот, кој би донел повеќе природен гас од Пенсилванија до областа на Њујорк, беше рестартиран минатата пролет откако гувернерката на Њујорк, Кети Хочул, изјави дека нема да го блокира проектот ако тој помине непристрасен преглед и ги исполни сите законски барања. За возврат, Трамп дозволи изградбата на офшор ветерна фарма покрај Лонг Ајленд да продолжи.

Обновливи извори

Трамп долго време го критикува она што го нарекува „нова зелена измама“ и систематски спроведува ветувања за повлекување на политиките насочени кон борба против климатските промени и поттикнување на енергија без гас.

Нападите на администрацијата врз ветерната и сончевата енергија вклучуваат одземање на дозволи за проекти, запирање на работата на ветерни фарми вредни повеќе милијарди долари во федералните води, наметнување стандарди што го прават практично невозможно да се развијат нови обновливи проекти на федерално земјиште и прекинување на милијарди долари грантови за проекти за чиста енергија одобрени од администрацијата на поранешниот претседател Џо Бајден. Покрај тоа, клучниот закон за даноци и буџет на Трамп предвреме ги заврши дарежливите даночни олеснувања за електрични возила и проекти за ветерна и соларна енергија, заедно со други промени во стимулациите што ги прават проектите за чиста енергија помалку профитабилни.

Bloomberg

Дерегулација

Белата куќа презеде чекори за укинување на правилата за енергија и клима од ерата на Бајден, но поголемите промени бараат време. Препишувањето на федералните регулативи вклучува јавни расправи, проценки на животната средина, анализи на трошоците и одобрувања од повеќе агенции.

Трамп веќе укина неколку стандарди за енергетска ефикасност што се однесуваа на фрижидери, бојлери и тушеви. Напорите за укинување на поопфатните регулативи за загадување за електрани и возила, како и за ограничување на способноста на државата да ги регулира климатските влијанија, сè уште се во тек.

„Тие ја расклопуваат таа рамка што е можно побрзо“, рече Мајкл Бургер, извршен директор на Центарот Сабин за право на климатски промени на Правниот факултет на Универзитетот Колумбија. „Оваа администрација се обидува да ги укине правилата од овој обем и важност за пократко време од која било претходна администрација.“