Зошто шумските пожари низ Европа се толку тешки за гаснење

Шумските пожари не се нов феномен во Европа, но тие горат поинтензивно отколку во претходните години. Пожарникарите во Франција и Шпанија поминаа недели борејќи се со пожари што им се закануваа на големите градови.

Повеќе од 430.000 хектари се изгорени во пламен во Европската унија од почетокот на годината – повеќе одошто истиот период во 2025 година, година што постави рекорд за површина изгорена од пожари.

Сушата и топлотните бранови, влошени од климатските промени, ги прават овие пожари почеста појава. Станува сè потешко да се спречат пожарите да избувнат и да се шират.

 

Како пожарникарите се борат со пожарите?

Пожарникарите им даваат приоритет на пожарите што се најголема закана за човечкиот живот и критичната инфраструктура. Ако не можат да го изгаснат пожарот, тие имаат за цел да го локализираат, поставувајќи периметар за да се спречи пламенот да се шири понатаму и да му се дозволи на пожарот сам да изгори.

Ова вклучува навлажнување и расчистување на запалив материјал за да се создаде таканаречен противпожарен бран или копање длабок, долг ров познат како противпожарна линија. Понекогаш и оган се користи за гаснење на пожар. Екипите намерно палат пожар на патот на пожар што се приближува за да го лишат од дополнително гориво.

Авиони и хеликоптери можат да испуштаат вода одозгора. Целта на ова не е да се изгасне пожарот, туку да се намали топлината и интензитетот за да се поддржат напорите на земја. Некои авиони мора да се полнат пред полетување; други имаат можност да собираат вода од езера, реки или море. Средствата за забавување на пожарот, како што е црвено обоениот амониум фосфат, исто така може да се испуштаат од воздух околу пламенот за да се обиде да се прекине или забави ширењето на пожарот.

Фото: Марио Стрмотиќ/Хина

 

 

Зошто пожарите се толку тешки за справување?

Постојат неколку фундаментални предизвици, не само обемот и брзото ширење на пожарите, кои можат да ги преоптоварат напорите на противпожарните екипи. Истовремените пожари можат да ги исцрпат ресурсите. Може да потрае со недели или дури месеци за целосно да се изгасне пожарот и да се осигура дека нема повеќе тлеечки жарчиња што би можеле да запалат друг пожар. Географија:

Многу од најлошите пожари започнуваат на места до кои е тешко да се стигне, што значи дека можат да горат со денови или недели пред противпожарните екипи да стигнат до нив. Само неколку земји, вклучувајќи ги САД, Канада и Русија, имаат високо специјализирани противпожарни екипи познати како „smokejumpers”, кои се способни да скокнат со падобран на предизвикувачки терен за да обезбедат почетен одговор.

Руралниот пејзаж на Европа се промени, намалувајќи го бројот на природни противпожарни зони и поставувајќи ја основата за брзо движечки пожари. Среде генерациската промена на кариерите, односно напуштањето на земјоделството,  полињата кои некогаш беа уредно одржувани преку пасење и одгледување култури станаа обраснати со грмушки. Оваа вегетација оставена без одржување е главно гориво за пожари при топло и суво време.

Повеќе од двојно повеќе урбани области во Европа се изложени на ризик од пожари отколку во Северна Америка и Азија, според Научниот советодавен совет на Европските академии. Бидејќи станбената инфраструктура сè повеќе се протега на природното земјиште, заканата од пожари за луѓето и имотот се зголемува. Зградите обезбедуваат повеќе гориво за пламенот и додаваат уште еден слој на сложеност во борбата против пожарите. Временските прилики:

Времето може да ја отежни борбата против пожарите. Ветровите можат да предизвикаат пламените да се движат непредвидливо и одеднаш да ја променат насоката. Тие исто така можат да носат жарчиња што предизвикуваат нови пожари и да скокаат преку противпожарната зона.

Големите пожари можат да генерираат свои силни ветрови, па дури и да произведат свои грмотевици, познати како пирокумулонимбус (pyrocumulonimbus). Ова се случува бидејќи топлината од пожарот предизвикува брзо кревање на столб од топол воздух и чад. Воздухот се лади додека се крева, а водената пареа се кондензира во капки, формирајќи облак. Облакот може да порасне неколку километри во висина и да се развие во бура со силни ветрови надолу и удари од гром што можат да запалат нови пожари. Додека овие „огнени облаци“ можат да произведат дожд, влагата често испарува откако ќе го погоди топлиот воздух.

Вакви грмотевици се забележани во најекстремните пеколни пожари во Австралија и Северна Америка, но се поретки во Европа. Франција го регистрираше својот прв пирокумулонимбус во јули.

  Климатски промени:

Продолжените периоди на топло, суво време - интензивирани од климатските промени - создаваат услови пожарите брзо да избувнат без контрола. Европа, континентот што најбрзо се затоплува, се соочи со последователни топлотни бранови оваа година и се очекуваат уште повеќе, што значи дека има многу дехидриран материјал што може да гори.

Влажните зими се исто така проблем бидејќи го поттикнуваат брзиот раст на растенијата и дрвјата. Оваа вегетација потоа се суши подоцна поради топлината и недостатокот на врнежи од дожд, обезбедувајќи гориво за пожари во лето. Драматичниот премин од влажно кон суво време се влошува од климатските промени.

Истражувањата сугерираат дека климатските промени го зголемуваат и преклопувањето на сезоните на пожари во различни региони, што би можело да им го отежни на земјите споделувањето на своите ресурси за гаснење пожари.

Bloomberg

 

Какви ресурси има Европа за борба против пожари?

Противпожарните агенции низ цела Европа додадоа нова опрема и ја зајакнаа обуката за да се обидат да се справат со растечката закана од пожари. Грција го зголеми бројот на постојани и сезонски пожарникари и шумски чувари, за кои се очекува вкупно да достигнат повеќе од 18.800 до крајот на октомври. Владата воспостави програма од над 2 милијарди евра (2,3 милијарди долари) во 2024 година за набавка на нова опрема, вклучувајќи амфибиски авиони и беспилотни летала за воздушно набљудување. Земјата моментално има вкупно 85 авиони и хеликоптери за гаснење пожари.

Шпанија има најмалку 56 авиони за борба против пожари и 10 специјализирани противпожарни бригади, додека Франција има повеќе од 20 авиони и околу 40 хеликоптери. Но, владите низ цела Европа се соочија со критики за недоволно инвестирање во ресурси, особено авионите „канадер“ кои можат да собираат вода и да носат повеќе од 6.000 литри за гаснење пожар.

Франција има 12 водени бомбардери „канадер“. Претседателот Емануел Макрон вети дека ќе го зголеми овој број на 16 до 2027 година, вклучително и надградба на постојните авиони на најновиот модел. Вкупно повеќе од 20 нарачки од ЕУ и нејзините земји-членки помогнаа „канадер“ повторно да се произведува откако претходниот производител „Бомбардие“(Bombardier) престана да ги произведува пред повеќе од една деценија. Испораките не се очекуваат пред 2028 година.

ЕУ троши 600 милиони евра за да набави 12 нови авиони „канадер“ кои ќе ги поседува целосно и ќе бидат стационирани низ целиот блок. Нејзината моментална заедничка противпожарна флота од 22 авиони и пет хеликоптери е ангажирана од земјите-членки. Некои од овие авиони беа меѓу оние испратени да им помогнат на Франција и Шпанија да се справат со пожарите оваа година во рамките на Механизмот за цивилна заштита на ЕУ. Оваа програма за итни интервенции им овозможува на секоја нација во светот да побара помош за гаснење пожари од членовите на блокот и 10 соседни земји. Триесет и седумте учеснички можат да ги понудат своите национални ресурси, а оваа помош ја координира ЕУ.

Пристапот на ЕУ се потпира на споделување на ресурсите за време на вонредни состојби - нешто што станува сè потешко кога повеќе земји се борат со шумски пожари во исто време.

-Со помош на Јури Стасјук и Брајан К. Саливен