„Спејс екс“, „Опен-еј-ај“, „Антропик“: Како да инвестирате во најголемиот ИПО бран од дот-ком ерата

Постојат моменти на финансиските пазари кога сè се поклопува во совршено време. Технологија која е доволно созреана за инвеститорите да можат да ја разберат, капитал кој со години го чека вистинскиот излез и пазарно расположение кое бара нова приказна. Токму на таков момент сведочиме денес, наоѓајќи се пред она што би можел да биде најголемиот бран на иницијални јавни понуди од ерата на дот-ком компаниите, кон крајот на деведесеттите години од минатиот век.

„Спејс екс“ излегува на берза со целна вредност од 1,8 билиони долари, „Антропик“ со проценка од 965 милијарди долари, додека „Опен-еј-ај“ цели кон вредност од еден билион долари. Заедно, само овие три ИПO-а можат да внесат повеќе од 200 милијарди долари свеж капитал на пазарите.

 

 

Што ја создава оваа нова прилика? Одговорот лежи во тоа што денес гледаме огромна побарувачка од инвеститорите за вештачка интелигенција. Како што Федералните резерви започнаа постепено да ги намалуваат каматните стапки, а S&P 500 продолжи да бележи нови рекорди, прозорецот за листирање компании се отвори. Инвеститорите во ризичен капитал добија зелено светло за влез во новата дигитална ера, додека компаниите кои со години одбиваа да излезат на берза, бидејќи приватниот капитал не го сметаше тоа за неопходно, одеднаш почнаа да прават редови пред инвестициските банки.

Она што овој бран го прави посебен не е само неговата големина, туку и природата на тие компании. Станува збор за компании кои ја дефинираа или ќе ја дефинираат идната деценија, во области како што се вештачка интелигенција, вселенска инфраструктура и финансиска технологија. За инвеститор од Балканот, од Адрија регионот, ова можеби е една од ретките прилики директно да учествува во компании кои ја создаваат новата слика на светот во кој влегуваме.

Компании што треба да ги знаете

Пред да преминеме на конкретен преглед, важно е да ја раздвоиме проценката на вредноста (валуацијата) од квалитетот на компанијата, бидејќи на пазарот секогаш ќе најдете постоење на преценетост или потценетост на компанија, а не нејзината реална вредност. Може да имате извонреден производ кој го менува светот, но ако за него платите премногу, приносот ќе ве разочара. Токму тука лежи клучната вештина која треба да ја примените при следење на новиот ИПО бран - да процените дали трендот околу ИПО-то ќе ја лансира акцијата и потоа многу брзо ќе ја собори.

„Спејс екс“

„Спејс екс“ е компанија која ја редефинираше вселенската индустрија и се позиционираше како лидер. Но она што треба да го имате предвид е дека компанијата цели кон вредност од 1,8 билиони долари, со приходи од 18,7 милијарди долари во 2025 година, што претставува раст од 33 проценти годишно. Звучи импресивно, меѓутоа, зад тие приходи се крие нето загуба од речиси пет милијарди долари, пред сè поради ВИ сегментот кој троши околу 2,5 милијарди долари квартално, а кој Илон Маск сè почесто го претставува како еден од клучните столбови на идниот развој на „Спејс екс“.

„Старлинк“, нивната сателитска интернет услуга со околу 10,3 милиони претплатници, всушност претставува клучната алка која генерира заработка и таа е главниот адут на компанијата. Проблемот не е производот, проблемот кој се јавува пред самото ИПO е цената. На валуација од 1,8 билиони, плаќате околу 96 пати од годишните приходи. За споредба, „Епл“ се тргува на околу 10 пати од приходите. Тоа директно значи дека постои оптимизам кој ја вклучува идната вредност на активности кои моментално не постојат: колонизација на Марс, орбитални дата центри со проценета вредност на пазарот од 28,5 билиони долари.

“Спејс екс“ е извонредна компанија со фантастични технолошки достигнувања. Но валуацијата е таа која може да доведе до брз пад на акцијата по ИПО-то, кога инвеститорите ќе почнат масовно да ги заклучуваат профитите што ги оствариле при високата побарувачка за акцијата. Тоа би значело дека имаме акција за која мора да имате слепа верба во визијата на Маск или да ја купите при самото ИПО и брзо да реализирате профит.

„Антропик“

„Антропик“ е компанија која дава баланс меѓу квалитетот на бизнисот и разумната валуација. Компанијата на крајот од мај 2026 поднесе доверлива пријава до Комисијата за хартии од врендост во САД за ИПO, веднаш по затворањето на рунда за финансирање од 65 милијарди долари при валуација од 965 милијарди долари.

Она што го привлекува вниманието се бизнис фундаментите. „Антропик“ е компанија која стои зад Клод ВИ (Claude AI) асистентот и тоа е бизнис линија која растеше со неверојатна брзина, каде приходите од девет милијарди долари годишно на крајот од 2025 скокнаа на проценети 47 милијарди долари годишно до мај 2026. Компанијата се подготвува во вториот квартал од 2026 да забележи прва оперативна добивка од околу 559 милиони долари.

Gabby Jones/Bloomberg

 

Компанијата се позиционираше така што дефинираше јасен пат кон профитабилност благодарение на инфраструктура која е диверзифицирана: Клод работи на АВС (AWS), Гугл на ТПУ (TPU) и „Енвидија“ на ГПУ (GPU), што го намалува ризикот од зависност од еден добавувач. Инвеститорите во самиот „Антропик“ вклучуваат „Амазон“, „Гугл“, „Мајксофот“ и „Енвидија“ што зборува дека клучните играчи во технологијата го гледаат „Антропик“ како долгорочен влог, а не како шпекулација.

„Антропик“ излегува на пазарот со подобри бизнис-фундаментални показатели во споредба со „Опен-еј-ај“, растечки приходи и сè појасен пат кон профит. Валуација од речиси билион долари не е евтина, но во споредба со „Спејс екс“  и „Опен-еј-ај“  кои имаат послаби финансиски показатели, „Антропик“ изгледа како најсредената компанија од оваа тројка.

„Опен-еј-ај“

„Опен-еј-ај“ е компанија која ја популаризираше вештачката интелигенција и чиј Чет ГПТ надмина 900 милиони активни корисници неделно.

Приходите растеа импресивно - од две милијарди годишно во 2023 на повеќе од 20 милијарди во 2025. Меѓутоа, зад тој раст се кријат огромни трошоци за развој на моделите и изградба на ВИ инфраструктура. Компанијата за 2026 проектира загуба од околу 14 милијарди долари, додека „Ејч-ес-би-си“ (HSBC) проценува дека до крајот на деценијата би можело да ѝ бидат потребни повеќе од 207 милијарди долари дополнителен капитал. Дополнителен ризик претставува фактот што инвеститорите сè уште се обидуваат да проценат како новата структура на компанијата, по преминот кон моделот на јавна корпорација за општа корист (Public Benefit Corporation), ќе влијае на нејзината долгорочна профитабилност и корпоративно управување.

„Опен-еј-ај“ има силен бренд, корисничка база и огромен пазарен замав. Но конкуренцијата брзо се засилува. Колд, од „Антропик“, сè повеќе добива на популарност меѓу напредните корисници благодарение на поквалитетните и понадежни одговори во одредени категории задачи. Тоа е особено важно бидејќи квалитетот на одговорите претставува клучен фактор кој влијае на задржувањето на корисниците и нивната подготвеност да плаќаат претплата за користење на напредни ВИ модели.

„Револут“

За многу читатели во Адрија регионот, „Револут“ е најприсутното име на оваа листа, бидејќи многумина го користат секојдневно. Британската необанка со 68,3 милиони корисници ширум светот бележи солидни финансиски резултати, со приходи од околу шест милијарди долари во 2025 и профит од 1,7 милијарди долари, како и огромна база на нови корисници кои доаѓаат преку препораки.

Разликата во однос на ВИ компаниите е огромна, бидејќи „Револут“ е во позиција да заработува вистински пари веќе денес. Моделот на приходи е диверзифициран преку надоместоци за картички, претплатнички модели, камати, крипто и управување со имот. Во март 2026 конечно доби целосна банкарска лиценца во Обединетото Кралство, а аплицираше и за лиценца во САД.

Chris Ratcliffe/Bloomberg

 

Проблемот е што извршниот директор Николaj Сторонски јасно кажува дека ИПО-то е уште „две години далеку“, што значи 2028 година во најдобар случај. Вреднување од потенцијални 150 до 200 милијарди долари за ИПO изгледа не премногу амбициозно, доколку продолжи тековниот раст.

„Револут“ е она што би можело да се нарече „најдосадна“ компанија на оваа листа, но тоа воедно е и комплимент. Вистински приходи, вистински профит, јасна стратегија за раст - единствениот проблем е што ќе чекате подолго на ОПО отколку за останатите, но за трпеливите ова е потенцијално најпривлечната долгорочна приказна.

 

„Фигма“ како лекција

„Фигма“ е добар повод за претпазливост, имајќи предвид дека компанијата излезе на берза со огромно медиумско внимание - исто како што денес го гледаме „Спејс екс“, „Опен-еј-ај“ и „Антропик“  - а еуфоријата на инвеститорите доведе до тоа акцијата веднаш по отворањето на тргувањето да се искачи на 85 долари, додека во текот на денот достигна и 124 долари. Инвеститорите беа воодушевени од приказната за компанија која доминира на пазарот на софтвер за дизајн и која стана речиси стандард во својата индустрија. Меѓутоа, по почетната еуфорија следеше отрезнување – а што всушност се случи?

 

Инвеститорите почнаа да го поставуваат едноставното прашање - дали и најдобрата компанија може да ја оправда секоја цена? Како што почетната еуфорија спласна, фокусот од приказната за производот се префрли на она што на крајот е најважно: приходите, профитабилноста и валуацијата. Се покажа дека дури и врвните бизниси можат да донесат лоши приноси доколку се купени по премногу висока цена, а токму тоа често се случува кај најпопуларните ИПО изданија.

„Фигма“ е жив потсетник дека ентузијазмот од првиот ден на тргување не кажува ништо за долгорочната вредност на акцијата. Токму затоа следната секција можеби го содржи најважниот практичен совет за вас - како да се поставите кон претстојните ИПО-а.

Како да инвестирате од регионот Адрија - што значи секундарниот пазар за вас

Директното учество во најбараните американски ИПО изданија за поголемиот дел инвеститори од Адрија регионот е многу тешко. Меѓутоа, институционалните и акредитирани инвеститори можат преку платформи како „Форџ глобал“ (Forge Global), „Еквити зен“ (EquityZen) или „Хив“ (Hiive) да купуваат акции на секундарниот пре- ИПО пазар, каде вработените и раните инвеститори продаваат дел од своите удели пред излегувањето на компанијата на берза. Минималните вложувања обично се движат од неколку десетици илјади долари нагоре, додека повеќето платформи бараат статус на акредитиран инвеститор.

За поголемиот дел од нас, влезот е после ИПО-то, преку стандардни брокери кои нудат пристап до американските пазари. И тука се крие една интересна теза - можеби е подобро да се почека. Причината за тоа е што инвеститорите многу брзо сфаќаат дека купувале компанија која зад себе имала огромна побарувачка поттикната од одредена приказна и дека всушност цената не ја одразува најреалната вредност на она што компанијата го нуди: едни влегуваат бидејќи веруваат дека и покрај високата цена компанијата има простор за раст, додека други само ја користат можноста за брза заработка.

Ова не е случајност, туку последица на структурната динамика на ИПO процесот. На самиот ден на листинг, сите акции носат премија на еуфорија - медиумската покриеност е на максимум, брокерите ја промовираат компанијата, институционалните инвеститори кои учествувале во роуд-шоуто веќе држат акции по пониска цена и само чекаат да ги продадат по истекот на периодот за ограничување на продажбата (lock-up) кој типично трае 180 дена. Токму кога тој период истекува, доаѓа до притисок врз продажбата кој понекогаш ја урива цената и создава реална прилика.

Значи, стратегијата за инвеститор од Адрија регионот треба да биде фокусирана на тоа - да ги следи компаниите кои го интересираат, да ги следи финансиските извештаи кои ќе ги објавуваат како јавни компании во наредните квартали, односно да ги почека првите квартални резултати по листингот и да набљудува како се однесува акцијата кога првиот дневен „хајп“ ќе спласне. Тогаш ја носите одлуката заснована на податоци, а не на наслови.

На крајот - што сѐ ова зборува за моментот во кој се наоѓаме

ИПО бранoт што доаѓа претставува момент кога технологиите кои со години беа во сферата „некогаш во иднина“ ја добиваат својата пазарна цена. Вештачката интелигенција, вселенската инфраструктура и финансиската технологија веќе не изгледаат како апстракција, туку полека започнуваат со листирање на берза.

За дисциплиниран инвеститор, тоа е добра работа. Јавниот пазар бара транспарентност, ревидирани финансиски извештаи и одговорност кон акционерите. Дури тогаш ќе видиме кои од овие компании навистина се она што тврдат дека се, а кои биле убави приказни на приватниот пазар без покритие.

Оние што моментално даваат најјасна слика за рамнотежа меѓу иновација и финансиска дисциплина се „Антропик“ и „Револут“. Едната доаѓа со раст кој може да се измери, пат кон профит кој е видлив и технологија која има вистинска побарувачка. Другата има остварена профитабилност, диверзифицирани приходи и корисничка база од 68 милиони луѓе. „Спејс екс“ и „Опен-еј-ај“ се одлични компании, но имаат валуации кои бараат или огромна верба или многу долго трпение.

Секундарниот пазар останува достапен само за ограничен број инвеститори. За останатите, вреди да се запамети она што од „Фигма“ можеше да научи публиката: највозбудливиот ден на листинг не е секогаш и најисплатливиот ден за купување. Понекогаш е попаметно да се почека да се слегне прашината, па дури потоа да се донесе поразумна одлука.