Шакира ја разниша шпанската даночна управа, бонусите на инспекторите под лупа

Шакира мислеше дека победила. Откако судија во април ги поништи даночните побарувања во износ од 55 милиони евра (63 милиони долари), пејачката ја посвети победата на „обичните граѓани што системот секојдневно ги малтретира и ги гази, тргнувајќи од претпоставката дека се виновни“.

Сепак, шпанската даночна управа тогаш побара од Врховниот суд да ја преиспита пресудата, со што спорот што колумбиската пејачка се обиде да го претвори во јавно обвинение против методите на даночните инспектори повторно се најде во центарот на вниманието.

Нејзиниот потег се случи во време кога даночните прашања во Шпанија беа под засилена лупа на јавноста. Расправите што некогаш главно се водеа меѓу даночните инспектори и специјализираните адвокати излегоа во јавноста, привлекувајќи активисти, синдикати, политичари, па дури и самите службеници задолжени за спроведување на даночните закони.

Меѓу најгласните критичари е Роберт Амстердам, американски адвокат познат по тоа што правната одбрана на своите клиенти ја придружува со јавни кампањи насочени кон обликување на јавното мислење. Преку новински огласи, документарни филмови, посебна интернет-страница и постојано присуство на социјалните мрежи, тој се обиде расправата за оданочувањето на странците да ја претвори во поширока критика на работата на шпанската даночна управа.

„Нашата цел е многу едноставна“, изјави тој за Блумберг њуз. „Сакаме даноците да станат политичко прашање.“ Тој одби да открие кој ја финансира неговата кампања, како и колку клиенти во моментов застапува во Шпанија.

Амстердам првично се фокусираше на посебниот даночен режим воведен во 2005 година за привлекување странски експерти, познат како „Бекамов закон“, именуван по еден од неговите најпознати корисници, фудбалерот Дејвид Бекам. Тој го опишува тој режим како „замка“ создадена за да привлече странци, а потоа да ги изложи на детални истраги и долготрајни судски спорови, поради кои оспорувањето на одлуките на даночната управа станува исклучително скапо.

фудбалерот Дејвид Beckham/Bloomberg

„Кампања за оцрнување“

Со текот на времето, кампањата на Амстердам се прошири во поширока критика на даночната управа, иако многу од забелешките што ги промовира постојат многу подолго од неговиот ангажман.

Владата тие критики ги опиша како „кампања за оцрнување“. Говорејќи неодамна во Мадрид, министерот за финансии Аркади Еспања предупреди на обидите оданочувањето да се претстави како нешто погрешно.

„Како плаќањето каков било данок да е кражба“, рече тој. „Луѓето што се селат во други земји само за да плаќаат помалку данок не можат да се сметаат за херои.“

На обвинувањата за „интрузивни истраги“ (истраги кои прекумерно навлегуваат во приватноста), даночната управа одговори дека сите контроли подлежат на повеќекратен надзор за да бидат пропорционални и доследни. Ниту еден случај, велат оттаму, не го затвора еден службеник, туку истрагите ги спроведуваат тимови, чии наоди потоа ги проверуваат технички експерти и повисоки раководители во согласност со насоките на министерството. Управата ги отфрли и тврдењата дека им дава предност на предметите во кои долгот полесно може да се пресмета или дека владата влијае врз нејзината работа.

Сепак, довербата во даночната управа стана политичко прашање.

Неодамнешното заминување на генералната директорка Соледад Фернандес Доктор поттикна шпекулации дека е поврзано со преговорите на владата за нов модел на финансирање на Каталонија или со истрагите против поранешниот премиер, што и таа и владата го демантираа. Откако на почетокот на овој месец беше именуван нејзиниот наследник, здружението на даночни инспектори го повика да го заштити интегритетот на управата и да ја одбрани од „надворешно мешање“.

Дополнителен проблем за владата е и тоа што дел од најострите критики доаѓаат токму од даночните инспектори. Нивното здружение повеќепати побара промена на приоритетите во работата за да можат повеќе време да посветат на сложени случаи на даночна измама, за кои тврдат дека се занемаруваат во корист на полесно воочливи прекршоци.

Проблемот дополнително го влошува бранот пензионирања. Се очекува до 2032 година половина од околу 26.000 вработени во даночната управа да заминат во пензија, додека вработувањето нови работници не го следи тоа темпо, вели Хосе Марија Пелаес, поранешен претседател на здружението на даночни инспектори.

Бонуси

Здружението на даночни советници АЕДАФ (AEDAF), исто така, ја доведе во прашање нетранспарентноста на системот за наградување на вработените во даночната управа, наведувајќи дека даночните обврзници имаат право да знаат дали дел од варијабилниот дел од платата на инспекторите зависи од висината на наплатените даноци.

Здружението со години водеше судски постапки за да дојде до тие податоци и на крајот доби пресуди со кои администрацијата беше обврзана да ја објави формулата за пресметка на бонусите. Иако не постои директна врска меѓу износот на наплатениот даночен долг и бонусот на поединечен инспектор, вкупните приходи од наплатата влијаат врз додатоците на вработените, кои сочинуваат околу 20 отсто од нивната вкупна плата.

„Тоа не е едноставен систем“, рече претседателот на здружението Бернардо Банте. „Бонусите се определуваат врз основа на голем број фактори на ниво на поединец, тим, регион и држава.“

Според него, проблемот е во тоа што воопшто постои каков било поттик поврзан со висината на даночната обврска.

„Ниту едно евро од стимулативниот дел на платата не би смеело да биде поврзано со износот на даночната проценка“, рече тој.

И самите вработени во даночната управа се жалат дека системот за наградување не е доволно транспарентен. До воведувањето на правилата за заштита на податоците во 2019 година, вработените можеле да видат колкава плата прима секој нивен колега, вели Хосе Марија Молињедо од синдикатот „Гестха“ (Gestha), кој ги обединува даночните техничари, рангирани под инспекторите. Синдикатот настојува повторно да овозможи пристап до тие податоци за вработените полесно да можат да ги споредуваат платите во рамките на истите категории.

Даночната управа ги отфрли тврдењата за нетранспарентност на системот и упати на јавно достапните годишни правила со кои се уредуваат бонусите засновани врз продуктивноста.

Здружението на даночни инспектори истакнува и дека делот од бонусите поврзан со наплатата на даночниот долг е многу мал, како и дека тој показател се пресметува на ниво на групи, што значи дека ниту еден поединец не добива процент од долгот што лично го наплатил. Пелаес додава дека многу вработени кои го добиваат тој дел од бонусот воопшто не работат на наплата на долгови. Исто така, според податоците на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), мнозинството даночни администрации имаат некаков облик на наградување засновано врз учинокот.

Потреба за повисоки приходи

Зголеменото внимание насочено кон работата на даночната управа доаѓа во момент кога јавните финансии на Шпанија се соочуваат со сè поголем притисок, бидејќи се очекува идните трошоци за пензии и за стареењето на населението да растат побрзо од бројот на вработени кои го полнат буџетот.

Приходите од даноци на национално ниво помогнаа тој јаз да се ублажи, зголемувајќи се за повеќе од 46 отсто од 2021 година, при што секоја од последните четири години донесе нов историски рекорд.

И покрај пониската инфлација, даночните приходи минатата година пораснаа за 10,4 отсто, благодарение на растот на платите и пензиите, добивката на компаниите и потрошувачката.

Сепак, иако Шпанија е под притисок да прибере повеќе приходи, таа не е единствената меѓу европските земји како Франција, Италија и Германија, кои имаат уште повисоко ниво на оданочување.

Во својот даночен спор, Шакира призна шест точки од обвинението за даночна измама што се однесуваат на 2012, 2013 и 2014 година, без да ги оспорува на судењето, но продолжи да го води спорот во врска со даночната обврска за 2011 година.

Судијата утврди дека дури и пресметките на даночните власти покажувале дека пејачката во текот на 2011 година престојувала во Шпанија само 163 дена, помалку од законскиот праг од 183 дена потребен за стекнување статус на даночен резидент. Исто така, заклучи дека властите не можеле времето што го поминала во странство да го третираат како „повремени отсуства“, бидејќи претходно не докажале дека Шпанија била нејзино вообичаено место на живеење.

Во интервју од 2024 година, таа рече дека спорот го решила за да ги заштити своите деца, „а не затоа што била виновна“, тврдејќи дека државата се обидела јавно да ја дискредитира и криминализира наместо непристрасно да ги утврди фактите.

Во соопштението по најновата пресуда наведе дека преживеала години на „брутална јавна дискредитација“.

Без оглед на исходот од жалбата на даночната управа пред Врховниот суд, расправата одамна ја надмина даночната пријава на една позната пејачка.