Вечната љубовна врска меѓу часовниците и архитектурата

Архитектите долго време ги привлекуваат рачните часовници - како колекционери, соработници, а понекогаш и дизајнери. Доволно е да се помисли на поврзаноста на Ле Корбизје со моделот „реверсо голден“ („Jaeger-LeCoultre Reverso Golden Ratio“) од 1930-тите или на неодамнешната соработка на Френк Гери со „Луј Витон“ (Louis Vuitton). Тоа е однос што оди подлабоко од естетиката. Хорологијата ја дели со архитектурата истата фундаментална опсесија: формата и функцијата да бидат обликувани во нешто што трае.

Понекогаш дури еден часовник ја носи и целата тежина на една зграда, како часовникот на „Патек Филип“ (Patek Philippe) од 1929 година изработен за „Тифани“ (Tiffany & Co.), кој првично го носел Пол Старет, мајстор-градител и архитект. Старет е една од клучните фигури одговорни за зградата Флетирон, оригиналната станица „Пен“ и хотелот „Плаза“, иако можеби е најпознат по поврзаноста со „Емпајер стејт билдинг“. Неговиот личен „патек филип“ ќе биде изложен на аукцијата „Њујорк воч: XIV“ („New York Watch Auction: XIV“) на „Филипс“ (Phillips), во соработка со „Бекс енд Русо“ (Bacs & Russo). Проценетата вредност е меѓу 15.000 и 30.000 долари и се совпаѓа со 95-годишнината од „Емпајер стејт билдинг“.

Часовникот е необичен модел на „Патек Филип“, со дизајн на бела заднина без логото на брендот, со вертикално поставени натписи „Тифани“ (Tiffany & Co.) и Швајцарија (Switzerland) испечатени со големи букви на сребрениот бројчаник. Од дизајнерски аспект, изгледа изненадувачки модерно, со големо, но пропорционално правоаголно куќиште и архитектонски мотиви во арт деко. Во семејството Старет се чува речиси сто години.

 

Архитектите отсекогаш уживале во предизвикот да ги приспособат кодовите од размерите на зградите на скала од илјадити дел за часовници. Ерик Жиру ја започнал кариерата во архитектурата пред да го скицира својот прв часовник во 1997 година. Оттогаш е познат по соработката со швајцарскиот бренд МБФ (MB&F). Неговите дизајни освоиле 20 награди на „Гран при д’Орложери де Женев“ („Grand Prix d’Horlogerie de Genève“).

„Архитектурата е создавање волумен низ кој луѓето се движат, додека часовникот се носи на човекот“, вели Жиру. „Прво морав да се приспособам на размерот, а потоа да се спријателам со новите ограничувања како водоотпорноста и ергономијата.“

„Опус 9“, часовник на брендот „Хари Винстон“ (Harry Winston), кој чини 180.000 швајцарски франци или 228.098 долари и ја освоил наградата за дизајн на ГПХГ (GPHG) во 2009 година, е инспириран од неговото архитектонско потекло: „воден од грижата за силна структура, проучувањето на полниот и празниот простор и софистицираниот однос кон светлината“.

Неговиот видлив егзоскелет има структура слична на кафез, со мостови и носачи, речиси како архитектонски пресек, откривајќи го механизмот како населен простор, а не како скриена механика.

„Опус 9“ за „Хари Винстон“/Harry Winston

Слични хоролошки спојувања може да се видат и кај францускиот архитект и дизајнер Марк Бертије, кој во 2010 година го креирал квадратниот „хермес каре“ („Hermès Carré H“), кој тогаш се продавал по цена од 15.000 долари - часовник што може да се гледа како претходник на денешните поспортски модели на тој бренд.

Работата на Заха Хадид со флуидни и органски линии беше видлива во храбриот прототип за „Акме студио“ (Acme Studio) од 1990-тите, како и во проектот „Пулс“ на Вилем од 2014 година - паметен часовник сличен на алка, кој се продавал преку АТТ (AT&T) по цена од 399 долари, но кој, и покрај иновативните идеи, не успеал на пазарот.

Јапонскиот архитект Тадао Андо во САД можеби е најпознат по музеите како Институтот за уметност на Чикаго, Фондацијата за уметност Пулицер во Сент Луис и Музејот на модерната уметност на Форт Ворт во Тексас, како и по куќата на плажа на Бијонсе и Џеј-Зи во Малибу вредна 200 милиони долари.

Сепак, неговиот прв дизајн на часовник, „2025 андо“ („2025 Ando“), е достапен модел со цена од 217 долари, произведен од португалскиот бренд „Кауни“ (Cauny), а претставен е во ограничена серија во соработка со „МоМа дизајн“ (MoMA Design Store). Овој модел силно ја пренесува неговата поетика на бетонски минимализам во форма на рачен часовник.

Часовници „кауни андо“ во антрацит сива и јаболко зелена боја/Cauny

Сличен минималистички пристап може да се забележи и кај Марк Њусон во соработка со „Ресенс“ (Ressence), како и во баухаус функционализмот на „Јунганс“ (Junghans).

И секако, Френк Лојд Рајт. Неговото дизајнерско наследство е силно и трајно. „Булова 96A287“, со цена од 425 долари, е дел од соработката меѓу неговата фондација и „Булова клокс“ (Bulova Clocks). Бројчаникот ја црпи геометријата од „Роби хаус“, зграда од 1910 година и едно од клучните дела на архитектурата во прериски стил.

На најлуксузното ниво на часовничарството, „Луј Витон“ покажа дека елегантните минималистички дизајни на куќишта потпишани од архитекти може истовремено да бидат впечатливи и раскошни. Моделот „монтереј“, инспириран од камче и препознатлив по својата мазна, заоблена форма, го дизајнирала италијанската архитектка Гае Ауленти, позната по проектот „Музеј Орсеј“ (Musée d’Orsay) во Париз. Часовникот задржува минималистичка, но безвременска естетика. Првпат претставен во 1988 година, тој го означи влезот на „Луј Витон“ во светот на часовничарството, а во 2025 година доби нова верзија со куќиште од 39 милиметри, изработено од 18-каратно жолто злато, со бројчаник од емајл „гран фе“ (емајл печен на висока температура) и црвени и сини лакирани детали.

Последното издание на архитектонската визија на Ауленти - „Витон Монтереј“/Louis Vuitton

Новата серија „ЛВ монтереј“ е ограничена на 188 примероци и располага со механички механизам произведен во сопствена режија, со ротор од полно злато и беспрекорни детали, но по значително повисока цена од оригиналниот кварцен модел од 1988 година, кој денес се продава за околу 57.000 долари. Почетната цена на оригиналниот „монтереј“ не е позната, но повремено може да се најде за помалку од 5.000 долари.

Француската куќа во 2024 година соработуваше и со Френк Гери на првиот часовник во неговата кариера, етеричниот модел „тамбур“. Архитектот го реинтерпретирал куќиштето на „Луј Витон“ во форма на тапан, како и одредени внатрешни компоненти, изработени од едно парче сафир тешко 200 килограми. Куќиштето е украсено со флуидни форми инспирирани од морепловството, слични на оние што ги применил во дизајнот на главната продавница на „Луј Витон“ во Сеул. Изработени се само пет примероци од моделот „тамбур мун“ (Тambour Moon Flying Tourbillon Poinçon de Genève Sapphire), со цена од близу еден милион долари.

Сафирниот модел „тамбур“ на Гери за „Луј Витон“/Louis Vuitton

Филип Толедано од брендот „Толедано енд Чан“ (Toledano & Chan) инспирацијата за колекцијата b/1 ја пронашол во бруталистичката архитектура на Марсел Бројер, поточно зградата „Витни билдинг“. Часовниците чинат 5.700 долари. „И двајцата ја сакаме бруталистичката архитектура и почнавме со фотографии од згради, кога оваа форма на прозорец едноставно се истакна со својата прекрасна форма“, вели тој.

Слично на тоа, попарт-стилот во живописни примарни бои на францускиот архитект Ален Зилберштајн донесе максималистички пристап во дизајнот на часовници, иако длабоко втемелен во баухаус-школата на геометрија, теорија на бои и архитектонски принципи. Тој работел како дизајнер до средината на 1980-тите, кога појавата на „Своч“ (Swatch) го насочила кон нов пат и го поттикнала да ги преиспита доста вкоренетите традиции на часовничарството.

Зилберштајн го водеше сопствениот бренд до 2012 година, а неговите необични дизајни на бројчаници повторно оживеаја во соработка со „Луј Ерар“ (Louis Erard) во 2019 година, кога беа распродадени за само неколку часа и ја освоија наградата „Црвена точка“ (Red Dot) за дизајн на производ. Двата нови модела што ги потпишува Зилберштајн, претставени на 26 март, меѓу кои и живописниот „смајл-деј блу“, со цена од 4.000 швајцарски франци, дополнително го развиваат неговиот пристап. На синиот бројчаник, неговиот препознатлив геометриски потпис - црвена триаголна стрелка за часовите, бела стрелка во форма на стрела за минутите и жолта змиеста стрелка за секундите - носи разиграни примарни форми со јасни баухаус-корени.

Мора да е веќе викенд со таква насмевка: „Луј ерар“ на Ален Зилберштајн „Смајл-Деј Блу“/Louis Erard

Најинтересно е што часовникот ја следи неделата преку емоција: насмевката на позицијата кај шест часот од црна преминува во црвена за време на викендот, ширејќи се како што се приближува петок.

Дури и оние што не се архитекти можат да го разберат тоа.